Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa ban hành Quyết định số 241/QĐ-BNNMT về việc công bố Kịch bản nguồn nước trên lưu vực sông Hương mùa cạn năm 2026.
Việc công bố kịch bản không chỉ mang ý nghĩa dự báo, cảnh báo sớm, mà còn là cơ sở pháp lý và kỹ thuật để các bộ, ngành và chính quyền địa phương trên lưu vực chủ động xây dựng, điều chỉnh kế hoạch khai thác, sử dụng nước phù hợp với trạng thái nguồn nước theo quy định của Luật Tài nguyên nước năm 2023 và Nghị định số 53/2024/NĐ-CP của Chính phủ. Qua đó, góp phần sử dụng tài nguyên nước tiết kiệm, hiệu quả, hài hòa lợi ích giữa các ngành, các vùng và các nhóm đối tượng sử dụng nước, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.
Cơ sở pháp lý và phạm vi xây dựng kịch bản
Kịch bản nguồn nước trên lưu vực sông Hương mùa cạn năm 2026 được xây dựng trên cơ sở các quy định tại khoản 1, khoản 5 và khoản 6 Điều 35 Luật Tài nguyên nước năm 2023; khoản 2 Điều 43 và các khoản 2, 3, 4, 5 Điều 45 Nghị định số 53/2024/NĐ-CP. Nội dung kịch bản tuân thủ quy định tại khoản 4 Điều 41 Nghị định số 53/2024/NĐ-CP, bảo đảm đầy đủ các thành phần về hiện trạng, dự báo, nhu cầu sử dụng nước, khả năng đáp ứng của nguồn nước và các giải pháp điều hòa, phân phối trong trường hợp xảy ra hạn hán, thiếu nước.
Kỳ công bố kịch bản được xác định trong mùa cạn năm 2026, từ tháng 01 đến hết tháng 8/2026. Phạm vi đánh giá bao gồm toàn bộ lưu vực sông Hương, với các tiểu vùng, hệ thống hồ chứa, tầng chứa nước dưới đất, cùng các khu vực khai thác, sử dụng nước trọng điểm phục vụ sinh hoạt, nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ và thủy điện.
Dự báo khí tượng – thủy văn: Nền nhiệt ổn định, mưa và dòng chảy biến động theo không gian
Theo kịch bản được công bố, trong giai đoạn tháng 01–3/2026, khu vực Nam Bộ có khả năng xuất hiện nắng nóng từ cuối tháng 02, đầu tháng 3 tại miền Đông Nam Bộ, sau đó gia tăng cường độ và mở rộng dần sang khu vực miền Tây Nam Bộ, ở mức tương đương trung bình nhiều năm. Khu vực phía Tây Bắc Bộ có thể xuất hiện nắng nóng cục bộ từ tháng 3/2026.
Từ tháng 01-8/2026, nhiệt độ trên khu vực phổ biến ở mức xấp xỉ so với trung bình nhiều năm (TBNN) cùng thời kỳ. Nắng nóng có khả năng xuất hiện từ khoảng tháng 3/2026 và sẽ gia tăng từ tháng 4-8, trong đó cao điểm là các tháng 5, 6, 7. Cường độ nắng nóng có khả năng tương đương TBNN.
Tổng lượng mưa trên toàn lưu vực trong giai đoạn này phổ biến ở mức xấp xỉ trung bình nhiều năm, trong đó tiểu vùng sông Tả Trạch và sông Truồi có xu thế cao hơn khoảng 5–10%. Riêng các tháng 2–3/2026, lượng mưa dự báo thấp hơn khoảng 15–25%, có nơi trên 30% so với trung bình nhiều năm cùng thời kỳ, làm gia tăng nguy cơ thiếu hụt dòng chảy cục bộ tại một số khu vực.
Về dòng chảy, từ tháng 01–8/2026, dòng chảy trên lưu vực sông Hương phổ biến xấp xỉ hoặc cao hơn trung bình thời kỳ. Cụ thể, trên sông Bồ (hồ Hương Điền), dòng chảy có xu thế thấp hơn từ 5–38%; trên sông Hương (hồ Tả Trạch), dòng chảy các tháng 1–5 cao hơn từ 28–54%, trong khi tháng 6–7 thấp hơn từ 5–22%; trên sông Hữu Trạch (hồ Bình Điền), dòng chảy cao hơn 19%, riêng các tháng 5–7 thấp hơn từ 8–50%; trên sông A Sáp (hồ A Lưới), dòng chảy phổ biến xấp xỉ trung bình thời kỳ.
Nguồn nước dưới đất: Xu thế ổn định, mực nước có chiều hướng dâng nhẹ
Kết quả dự báo mực nước nước dưới đất từ tháng 01-8/2026 trên LVS Hương cho thấy: Tầng chứa nước (TCN) qh tại các tiểu vùng Đồng bằng Bắc sông Bồ, Đồng bằng Nam sông Hương và Phụ cận: mực nước dự báo trong khoảng từ 1,1-2,5m, có xu thế dâng nhẹ so với cùng kỳ năm 2025.
TCN qp tại các tiểu vùng Đồng bằng Bắc sông Bồ, Đồng bằng Nam sông Bồ và Bắc sông Hương, Đồng bằng Nam sông Hương và phụ cận, LVS Truồi: mực nước dự báo trong khoảng từ 1,6- 2,6m, có xu thế dâng nhẹ so với cùng kỳ năm 2025.
Nhu cầu khai thác, sử dụng nước: Áp lực lớn từ nông nghiệp và thủy điện
Theo thống kê, trên lưu vực sông Hương hiện có khoảng 27 công trình cấp nước tập trung phục vụ sinh hoạt, sản xuất và dịch vụ, trong đó có 23 công trình khai thác nước mặt và 4 công trình khai thác nước dưới đất. Tổng lượng nước cấp dự kiến trong mùa cạn năm 2026 khoảng 52,51 triệu m³, trong đó riêng 11 công trình khai thác nước mặt tập trung, quy mô lớn cung cấp khoảng 50,9 triệu m³. Nhà máy nước Vạn Niên là công trình có quy mô lớn nhất, với sản lượng dự kiến khoảng 35,2 triệu m³, chiếm gần 68% tổng lượng nước cấp.
Nhu cầu nước cho nông nghiệp tiếp tục chiếm tỷ trọng lớn nhất trong cơ cấu sử dụng nước trên toàn lưu vực. Theo kế hoạch sản xuất mùa cạn năm 2026, tổng nhu cầu nước cho nông nghiệp ước khoảng 477 triệu m³, tập trung chủ yếu tại các tiểu vùng đồng bằng Nam sông Hương và phụ cận (33,4%), đồng bằng Bắc sông Bồ (17,7%), đồng bằng Nam sông Bồ và Bắc sông Hương (11,6%), Ô Lâu và khu vực phụ cận (11,1%). Thời điểm nhu cầu cao nhất rơi vào hai giai đoạn từ 15/02–31/3 và từ 15/5–31/7, với tổng lượng nước sử dụng khoảng 287 triệu m³, chiếm gần 60% tổng nhu cầu mùa cạn.
Trong lĩnh vực thủy điện, nhu cầu nước phục vụ vận hành 13 nhà máy trên lưu vực trong mùa cạn năm 2026 ước khoảng 4,788 tỷ m³, tương ứng sản lượng điện khoảng 735,1 triệu kWh, thấp hơn khoảng 34,7% so với cùng kỳ năm 2025. Riêng 4 nhà máy thủy điện lớn gồm Bình Điền, Hương Điền, Tả Trạch và A Lưới, sản lượng điện mùa cạn năm 2026 dự kiến đạt khoảng 494 triệu kWh, thấp hơn 43% so với năm 2025 và thấp hơn khoảng 21% so với trung bình thời kỳ 2015–2025.
Đánh giá trạng thái nguồn nước: Bình thường nhưng tiềm ẩn rủi ro cục bộ
Trên cơ sở thông tin, số liệu hiện trạng, dự báo xu thế diễn biến nguồn nước của 04 hồ chứa lớn, quan trọng (Tả Trạch, Bình Điền, Hương Điền, A Lưới); 14 hồ chứa có dung tích từ 01 triệu m3 trở lên; nguồn nước trên các tiểu LVS, trong các TCN dưới đất; dự báo khí tượng, thủy văn trên các LVS; nhận định khả năng nguồn nước trên LVS Hương trong mùa cạn năm 2026 ở “Trạng thái bình thường”.
Đối với các hồ chứa lớn, nguồn nước cơ bản đáp ứng nhu cầu cấp nước sinh hoạt, sản xuất, dịch vụ, nông nghiệp và phát điện trong giai đoạn từ tháng 01–8/2026. Tổng lượng xả dự kiến khoảng 2,8 tỷ m³ trong suốt mùa cạn, kết hợp với chế độ vận hành đập Thảo Long, bảo đảm mực nước thượng lưu trung bình đạt khoảng 0,34 m, đáp ứng yêu cầu ngăn mặn, giữ ngọt và phục vụ các hoạt động kinh tế – xã hội ở hạ du.
Tuy nhiên, kịch bản cũng cảnh báo, nếu việc vận hành các hồ chứa, đặc biệt là đập Thảo Long, không hợp lý, nguy cơ không đáp ứng đủ nhu cầu nước cho các tháng cuối mùa cạn vẫn có thể xảy ra, nhất là tại những khu vực nằm ngoài phạm vi cấp nước của hệ thống công trình thủy lợi.
Nguy cơ thiếu nước cục bộ tại một số tiểu vùng
Tại tiểu vùng Ô Lâu và phụ cận, mặc dù nguồn nước cơ bản ở trạng thái bình thường với hệ thống 34 hồ chứa, trong đó có các hồ dung tích lớn như Hòa Mỹ, Thiềm Lúa, Trằm Nãi, Trằm Giàng, Thôn Niêm và Mỹ Xuyên, song các khu vực ngoài phạm vi cấp nước của hồ chứa vẫn có nguy cơ thiếu nước vào nửa cuối mùa cạn, đặc biệt tại các xã ven biển như Phong Phú, Phong Quảng, Thuận An và Phong Dinh.
Tại các tiểu vùng thượng sông Bồ, lưu vực Hữu Trạch, Tả Trạch và A Sáp, hệ thống hồ chứa hiện có chưa đáp ứng đủ nhu cầu sử dụng nước. Một số khu vực thuộc các xã Bình Điền, Phong Điền và các xã A Lưới 1, 2, 3, 4 có nguy cơ thiếu nước trong các tháng cao điểm mùa cạn.
Đối với lưu vực sông Bù Lu, hồ Thủy Yên và quy hoạch hồ Thủy Cam chưa đủ năng lực đáp ứng toàn bộ nhu cầu sử dụng nước cho Khu kinh tế Chân Mây – Lăng Cô và sản xuất nông nghiệp, làm gia tăng nguy cơ thiếu nước cục bộ tại xã Chân Mây – Lăng Cô.
Tại đồng bằng Nam sông Hương và phụ cận, hệ thống hồ Tả Trạch, Bình Điền và Hương Điền cơ bản đáp ứng nhu cầu nước. Tuy nhiên, các khu vực ven biển ngoài phá Cầu Hai như phường Thuận An, xã Vinh Lộc và xã Phú Vinh vẫn thường xuyên thiếu nước do nằm ngoài phạm vi cấp nước của hệ thống thủy lợi.
Giải pháp điều hành và kiến nghị đối với các bộ, ngành, địa phương
Trên cơ sở kết quả dự báo xu thế diễn biến nguồn nước mặt, nguồn nước dưới đất, khí tượng, thủy văn trên LVS Hương, nhu cầu sử dụng nước, yêu cầu về nguồn nước trên lưu vực phục vụ cấp nước sinh hoạt, sản xuất, kinh doanh - dịch vụ, nông nghiệp, thủy điện và các yêu cầu về bảo đảm an ninh nguồn nước, an ninh lương thực, an ninh năng lượng, về tổng thể nguồn nước cơ bản ở trạng thái bình thường. Tuy nhiên, vẫn tiềm ẩn nguy cơ xảy ra tình trạng thiếu nước nếu nguồn nước nước không được khai thác, sử dụng hợp lý, tiết kiệm, hiệu quả.
Nhằm giảm thiểu nguy cơ thiếu nước, ưu tiên bảo đảm cấp nước sinh hoạt trong mọi tình huống, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị các bộ, ngành và địa phương trên lưu vực triển khai đồng bộ các giải pháp.
Trong đó, Bộ Công Thương và Bộ Xây dựng chủ động chỉ đạo lập kế hoạch khai thác, sử dụng nước theo nhu cầu bình thường của từng ngành, lĩnh vực và địa phương, trên nguyên tắc tiết kiệm, hạn chế thất thoát, lãng phí, có phương án dự phòng cho các tháng cuối mùa cạn. Đồng thời, tính toán, đề xuất vận hành linh hoạt các hồ chứa thủy điện lớn, điều chỉnh cơ cấu nguồn điện phù hợp với kịch bản nguồn nước đã công bố.
UBND thành phố Huế và thành phố Đà Nẵng tổ chức rà soát, cập nhật kế hoạch khai thác, sử dụng nước, ưu tiên bảo đảm cấp nước sinh hoạt cho người dân; điều chỉnh quy trình vận hành các hồ chứa, hệ thống công trình thủy lợi theo hướng sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả, đa mục tiêu; tăng cường phối hợp giữa các đơn vị quản lý hạ du và thượng lưu trong trao đổi thông tin vận hành.
Các địa phương cần đẩy mạnh đầu tư xây dựng các công trình điều tiết, trữ nước tại những tiểu vùng có nguy cơ thiếu nước; nghiên cứu phương án khai thác nước dưới đất phục vụ sinh hoạt và sản xuất tại các khu vực thiếu nguồn nước mặt; quản lý chặt chẽ các nguồn xả thải, đặc biệt tại khu vực lấy nước của Nhà máy nước Vạn Niên.
Đồng thời, khẩn trương xây dựng và ban hành quy chế phối hợp vận hành các đập, hồ chứa trên sông, suối theo quy định của Luật Tài nguyên nước; kiểm soát chặt chẽ việc vận hành đập Thảo Long để bảo đảm ngăn mặn, giữ ngọt, phục vụ phát triển kinh tế – xã hội và du lịch, đồng thời tránh gây ngập úng vùng thượng lưu.
Cục Quản lý tài nguyên nước được giao chủ trì, phối hợp với các đơn vị chức năng cập nhật, trình Bộ xem xét điều chỉnh kịch bản trong trường hợp xảy ra diễn biến bất thường về khí tượng – thủy văn; định kỳ hằng tháng báo cáo về hiện trạng nguồn nước và tình hình triển khai kịch bản; xây dựng và tổ chức thực hiện phương án điều hòa, phân phối tài nguyên nước khi xảy ra hạn hán, thiếu nước trên diện rộng.
Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi chỉ đạo, hướng dẫn các địa phương nâng cao năng lực hệ thống hồ chứa, lập và điều chỉnh quy trình vận hành công trình, bảo đảm sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả, đa mục tiêu và duy trì lưu thông dòng chảy, hạn chế ô nhiễm.
Các Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Chăn nuôi và Thú y hướng dẫn địa phương xây dựng cơ cấu mùa vụ, cây trồng, vật nuôi phù hợp với kịch bản nguồn nước; chủ động điều chỉnh lịch thời vụ tại các khu vực có nguy cơ hạn hán, thiếu nước.
Cục Khí tượng Thủy văn theo dõi, cập nhật bản tin dự báo, cảnh báo khí tượng thủy văn; tăng cường dự báo, cảnh báo cho các khu vực, vùng có nguy cơ xảy ra hạn hán, thiếu nước đã được nhận định trong KBNN.