Việt Nam và FAO khởi động dự án tăng cường quản lý tài nguyên nước, cải thiện tình trạng ô nhiễm và phục hồi chất lượng nước ở Vịnh Bắc Bộ

Tham dự buổi lễ có Cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước Châu Trần Vĩnh, Phó Cục trưởng Ngô Mạnh Hà cùng đại diện các đơn vị thuộc Cục. Về phía các đối tác quốc tế có ông Vinod Ahuaja - Trưởng đại diện tổ chức FAO tại Việt Nam; bà Rebekah Bell Trưởng đại diện FAO tại Campuchia; ông Jonathan Wallace Baker, Trưởng đại diện UNESCO tại Việt Nam; ông Vann Monyneath, Thứ trưởng Bộ Môi trường Campuchia cùng đại diện một số tổ chức phát triển. Tham dự buổi lễ còn có ông Nguyễn Đức Thuận - Giám đốc Quỹ Bảo vệ Môi trường Việt Nam, Đầu mối tác nghiệp Quỹ Môi trường toàn cầu Việt Nam; cùng đại diện Vụ Hợp tác quốc tế (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) và các cơ quan, đơn vị liên quan.

Dự án “Tăng cường quản lý và tuân thủ thể chế tài nguyên nước nhằm giải quyết tình trạng suy giảm oxy hòa tan trong nước do chất dinh dưỡng và các chất ô nhiễm khác gây ra ở Vịnh Bắc Bộ” được tài trợ bởi Quỹ Môi trường toàn cầu (GEF) thông qua FAO và do Cục Quản lý tài nguyên nước là cơ quan chủ dự án. Việc ký kết văn kiện đánh dấu bước khởi đầu quan trọng trong quá trình triển khai chương trình hợp tác 4 năm nhằm giải quyết một trong những thách thức môi trường nổi bật hiện nay của khu vực Bắc Bộ - tình trạng gia tăng nguồn gây ô nhiễm các chất dinh dưỡng trong đất liền do nước thải sinh hoạt, nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản, dẫn đến việc suy giảm oxy hòa tan tại vùng cửa sông, ven biển Vịnh Bắc Bộ.

Giải quyết thách thức từ lưu vực ra biển

Những năm gần đây, cùng với tốc độ đô thị hóa, công nghiệp hóa và thâm canh nông nghiệp, lượng chất dinh dưỡng, chất hữu cơ và các chất ô nhiễm từ đất liền theo hệ thống sông ngòi đổ ra biển ngày càng gia tăng. Đây là nguyên nhân chính dẫn đến hiện tượng phú dưỡng, làm gia tăng nhu cầu oxy sinh hóa (BOD), thúc đẩy sự phát triển quá mức của tảo và làm suy giảm hàm lượng oxy hòa tan trong nước biển, đặc biệt tại các khu vực cửa sông, vùng ven biển kín và các khu vực nuôi trồng thủy sản tập trung.

Theo đánh giá của dự án, Đồng bằng sông Hồng là một trong những khu vực chịu áp lực lớn nhất về tải lượng chất dinh dưỡng. Với diện tích khoảng 14.300 km², đây là vùng dân cư đông đúc, đồng thời là một trong hai trung tâm sản xuất nông nghiệp lớn nhất cả nước. Toàn vùng có hơn 20 hệ thống thủy lợi lớn phục vụ tưới tiêu và tiêu thoát nước cho khoảng 500.000 ha đất nông nghiệp, đồng thời tiếp nhận nước thải sinh hoạt, công nghiệp, làng nghề, chăn nuôi và nuôi trồng thủy sản trước khi đổ ra biển.

Trong khoảng ba thập kỷ qua, quá trình phát triển kinh tế đã làm thay đổi mạnh mẽ cơ cấu sử dụng đất tại Đồng bằng sông Hồng. Diện tích đô thị và khu công nghiệp không ngừng mở rộng, trong khi cường độ sản xuất nông nghiệp ngày càng tăng với việc sử dụng nhiều phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật. Những yếu tố này đã làm gia tăng đáng kể lượng nitơ, phốt pho và chất hữu cơ theo dòng chảy mặt vào hệ thống sông ngòi và công trình thủy lợi, gây áp lực lớn đối với chất lượng nguồn nước.

Bên cạnh đó, nhiều hệ thống thủy lợi và lưu vực sông lớn như Bắc Hưng Hải, sông Cầu, sông Nhuệ - Đáy, An Kim Hải, Đa Độ đang trở thành các điểm nóng về ô nhiễm nước. Nguồn thải từ khu vực đô thị, công nghiệp từng bước được kiểm soát thông qua các công trình xử lý tập trung, song nước thải từ nông thôn, làng nghề, chăn nuôi quy mô nhỏ vẫn là thách thức lớn do khó thu gom, xử lý và giám sát. Toàn bộ các dòng thải này cuối cùng đều hội tụ tại vùng cửa sông và ven biển, làm gia tăng nguy cơ ô nhiễm tại Vịnh Bắc Bộ.

Ngoài áp lực từ nguồn thải, việc suy giảm dòng chảy mùa kiệt, vận hành hệ thống thủy lợi chủ yếu phục vụ tưới tiêu nông nghiệp cùng với tác động của biến đổi khí hậu cũng làm giảm khả năng tự làm sạch của các dòng sông, khiến ô nhiễm tích tụ ngày càng nghiêm trọng.

Hướng tới quản lý tổng hợp tài nguyên nước từ lưu vực ra biển

Theo Văn kiện dự án, mục tiêu tổng quát là góp phần giải quyết tình trạng suy giảm oxy hòa tan tại Vịnh Bắc Bộ thông qua việc giảm thiểu nguồn ô nhiễm dinh dưỡng từ đất liền, tăng cường quản lý tổng hợp tài nguyên nước và thúc đẩy thực thi hiệu quả các chính sách liên quan đến bảo vệ môi trường nước.

Để đạt được mục tiêu này, dự án sẽ xây dựng bộ cơ sở dữ liệu tích hợp về môi trường, tài nguyên nước và kinh tế - xã hội; phát triển các mô hình đánh giá lan truyền chất ô nhiễm từ lưu vực ra vùng ven biển nhằm hỗ trợ ra quyết định trong quản lý tài nguyên nước và bảo vệ môi trường. Đồng thời, dự án sẽ nghiên cứu, đề xuất các khuyến nghị hoàn thiện cơ chế, chính sách; hỗ trợ triển khai các mô hình thực hành quản lý tốt, từng bước lồng ghép các nội dung về chất lượng nước, số lượng nước, phục hồi hệ sinh thái và quản lý ô nhiễm vào các chương trình, kế hoạch phát triển của các địa phương.

Một điểm nhấn quan trọng của dự án là áp dụng phương thức quản lý tích hợp theo lưu vực sông, kết nối từ thượng nguồn, trung lưu, hạ lưu đến vùng cửa sông và ven biển. Cách tiếp cận này không chỉ góp phần kiểm soát nguồn ô nhiễm ngay từ nơi phát sinh mà còn tạo cơ sở để quản lý đồng bộ chất lượng nước trên toàn lưu vực, phù hợp với định hướng quản lý tổng hợp tài nguyên nước theo Luật Tài nguyên nước năm 2023.

Bốn hợp phần trọng tâm

Theo kế hoạch, dự án sẽ được triển khai trong thời gian 4 năm tại 7 tỉnh, thành phố thuộc lưu vực sông Hồng gồm: Hà Nội, Hải Phòng, Hưng Yên, Phú Thọ, Bắc Ninh, Ninh Bình và Quảng Ninh.

Các hoạt động của dự án được tổ chức thành 4 hợp phần chính: Hợp phần thứ nhất tập trung nâng cao nhận thức và năng lực của các cơ quan, tổ chức liên quan để ra quyết định và hành động dựa trên cơ sở khoa học.

Hợp phần thứ hai nghiên cứu, đề xuất hoàn thiện chính sách, cơ chế tài chính và các công cụ quản lý nhằm thúc đẩy kiểm soát ô nhiễm dinh dưỡng, tăng cường thực thi pháp luật và nâng cao hiệu quả quản trị tài nguyên nước.

Hợp phần thứ ba triển khai các mô hình thực hành quản lý tốt, áp dụng thí điểm các giải pháp giảm phát thải chất dinh dưỡng, quản lý nước tổng hợp, phục hồi hệ sinh thái và các giải pháp dựa vào thiên nhiên nhằm cải thiện chất lượng nước.

Hợp phần cuối cùng tập trung vào quản lý tri thức, truyền thông, nâng cao nhận thức cộng đồng, thúc đẩy sự tham gia của các bên liên quan, tăng cường hợp tác công - tư và lồng ghép bình đẳng giới trong toàn bộ quá trình triển khai dự án.

Việc triển khai dự án không chỉ góp phần cải thiện chất lượng môi trường nước tại Đồng bằng sông Hồng và Vịnh Bắc Bộ mà còn tạo cơ sở khoa học, dữ liệu và kinh nghiệm thực tiễn phục vụ xây dựng chính sách quản lý tài nguyên nước trong dài hạn.

Thông qua việc kết hợp giữa hoàn thiện thể chế, ứng dụng khoa học công nghệ, tăng cường quan trắc, phát triển các mô hình quản lý tiên tiến và huy động sự tham gia của cộng đồng, dự án kỳ vọng sẽ góp phần giảm thiểu ô nhiễm nguồn nước, phục hồi các hệ sinh thái ven biển, bảo tồn đa dạng sinh học, nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và tăng cường an ninh nguồn nước.