Thông cáo báo chí cuộc họp tổng kết thường niên (ASM) của dự án “Thúc đẩy an ninh nguồn nước và môi trường cho các lưu vực sông xuyên biên giới sông Mã và sông Cả và vùng ven biển liên quan”

Buổi họp có sự tham dự của các bên liên quan chính nhằm rà soát tiến độ, trao đổi bài học kinh nghiệm và chia sẻ các thực hành tốt, với mục tiêu thúc đẩy hành động hợp tác quản lý bền vững tài nguyên nước và môi trường xuyên biên giới.

Dự án đang tiến hành Phân tích Chẩn đoán Xuyên biên giới (TDA) tại hai lưu vực sông, kết quả của TDA sẽ là cơ sở để thực hiện các dự án thí điểm và xây dựng Chương trình Hành động Chiến lược (SAP). Các đánh giá ban đầu cho thấy một số vấn đề chính, bao gồm hiện tượng cá chết có thể liên quan đến vấn đề ô nhiễm từ canh tác nông nghiệp và lũ quét do các cơn bão nhiệt đới ngày càng mạnh hơn. Dự kiến TDA sẽ được hoàn thiện vào cuối năm 2026.

Để cải thiện phạm vi và chất lượng giám sát thủy văn cũng như hỗ trợ các hệ thống cảnh báo sớm, dự án đã tiến hành đánh giá mạng lưới quan trắc khí tượng thủy văn tại Việt Nam và CHDCND Lào. Đánh giá này sẽ cung cấp cơ sở kỹ thuật để tăng cường hệ thống giám sát và phát triển các cơ chế song phương về chia sẻ dữ liệu và thông tin.

Vào tháng 12/2025, hai Bộ đã có cuộc họp cấp cao thảo luận về nội dung hợp tác tài nguyên nước xuyên biên giới giữa CHDCND Lào và Việt Nam. Thỏa thuận về hợp tác tài nguyên nước xuyên biên giới hiện đang được chuẩn bị, nhằm lồng ghép các nỗ lực, tăng cường khung pháp lý cho quản lý tài nguyên nước ở cả hai quốc gia.

“Các vấn đề tại hai lưu vực sông chỉ có thể được giải quyết hiệu quả nếu CHDCND Lào và Việt Nam hợp tác tích cực. Thỏa thuận hợp tác tài nguyên nước xuyên biên giới mà hai chính phủ đang hướng tới sẽ cung cấp cơ sở pháp lý cho hợp tác dài hạn về quản lý cả chất lượng và trữ lượng nước,” ông Jake Brunner, Giám đốc IUCN vùng Hạ lưu sông Mê-Công cho biết.

Đây là dự án song phương đầu tiên của Chương trình nước Quốc tế, Quỹ Môi trường Toàn cầu (GEF) giữa CHDCND Lào và Việt Nam. Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) đóng vai trò là cơ quan thực hiện, IUCN là cơ quan triển khai, phối hợp với DWRM và DWR. Các lưu vực sông Mã và sông Cả trải dài qua các tỉnh Điện Biên, Sơn La, Hòa Bình (cũ), Thanh Hóa, Nghệ An và Hà Tĩnh của Việt Nam, và các tỉnh Houaphan và Xiengkhouang của CHDCND Lào.

Dự án sẽ giúp Việt Nam và CHDCND Lào giải quyết các vấn đề quản lý tài nguyên nước ngọt và sức khỏe hệ sinh thái tại các lưu vực sông Mã và sông Cả thông qua thúc đẩy hợp tác và hành động xuyên biên giới. Dự án có năm hợp phần: (1) thực hiện Phân tích Chẩn đoán Xuyên biên giới (TDA), (2) thúc đẩy hợp tác xuyên biên giới, (3) triển khai các dự án thí điểm, (4) xây dựng Chương trình Hành động Chiến lược (SAP) và Kế hoạch Hành động Quốc gia (NAPs), và (5) nâng cao nhận thức, tăng cường năng lực và lồng ghép giới.

Ông Waleed Abouelhassan, Chuyên gia về Đất và Nước của FAO, cho biết: “Dự án này cho thấy phân tích chung và đối thoại có thể biến thành hành động phối hợp xuyên biên giới như thế nào. Việc tăng cường hợp tác giữa CHDCND Lào và Việt Nam là rất cần thiết để giải quyết các rủi ro liên quan đến nước đang thay đổi, bảo vệ hệ sinh thái và hỗ trợ sinh kế bền vững trong các lưu vực. ASM là cơ hội quan trọng để các đối tác thống nhất, rà soát tiến độ và thống nhất các bước tiếp theo cho hành động chung.”

Đây là cuộc họp ASM đầu tiên của dự án, tập trung vào tiến độ triển khai và lợi ích mà cả hai quốc gia đã đạt được. ASM cũng đóng vai trò là nền tảng để thu hút nhiều hơn sự tham gia của nhiều bên liên quan nhằm tăng cường hợp tác xuyên biên giới, góp phần vào mục tiêu tổng thể là nâng cao an ninh nguồn nước và môi trường tại hai lưu vực sông. Nhiều chủ đề sẽ được thảo luận, bao gồm sửa đổi luật tài nguyên nước, xây dựng các kịch bản tài nguyên nước cho các lưu vực sông, Phân tích Chẩn đoán xuyên biên giới (TDA), Thỏa thuận Điều phối và Hợp tác xuyên biên giới, v.v.

ASM được tổ chức nhân dịp Ngày Nước Thế giới 2026 (22 tháng 3), với chủ đề “Nước và Bình đẳng giới” cùng khẩu hiệu “Nơi dòng nước chảy, bình đẳng nảy mầm”. Sự kiện toàn cầu này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc tiếp cận nước và vệ sinh công bằng như một nền tảng để giảm bất bình đẳng giới và đạt được Mục tiêu Phát triển Bền vững (SDG) 6 về nước sạch và vệ sinh và SDG 5 về bình đẳng giới. Tại cuộc họp này, vấn đề thúc đẩy bình đẳng giới và hòa nhập xã hội trong quản lý tài nguyên nước tại lưu vực sông Cả - sông Mã và các phát hiện ban đầu của hợp phần giới (và bao trùm xã hội rộng hơn) trong TDA đã được chia sẻ.

Ông Châu Trần Vĩnh, Cục trưởng DWRM/MAE Việt Nam và ông Oudomsack Philavong, Cục trưởng DWR/MAE Lào phát biểu: “Kết quả của dự án đóng góp thiết thực vào mục tiêu bảo đảm an ninh nguồn nước và quản lý bền vững tài nguyên nước tại Việt Nam và CHDCND Lào. Thông qua Phân tích Chẩn đoán Xuyên biên giới, dự án giúp nhận diện rõ các thách thức như ô nhiễm, suy thoái hệ sinh thái và gia tăng rủi ro thiên tai, qua đó làm cơ sở xây dựng chính sách phù hợp.

Dự án đồng thời tăng cường năng lực giám sát, cảnh báo sớm, thúc đẩy chia sẻ dữ liệu và hoàn thiện cơ chế hợp tác xuyên biên giới. Việc lồng ghép yếu tố giới được triển khai xuyên suốt, phù hợp với chủ đề của Ngày Nước Thế giới 2026 - “Nước và bình đẳng giới”. Qua đó, dự án không chỉ giải quyết các vấn đề trước mắt mà còn góp phần xây dựng nền tảng quản trị tài nguyên nước hiện đại, công bằng và bền vững, hướng tới mục tiêu đảm bảo “an ninh nguồn nước cho mọi người, không ai bị bỏ lại phía sau”.

Cuộc họp có sự tham gia của các bên liên quan từ cả hai quốc gia, bao gồm các cơ quan chính phủ và cấp tỉnh, các viện nghiên cứu, giới học thuật, các tổ chức quốc tế, các tổ chức xã hội dân sự địa phương, các bên liên quan khu vực, các đối tác kỹ thuật và truyền thông. Cuộc họp được tổ chức nhân kỷ niệm Ngày Nước Thế giới 2026, kết quả cuộc họp sẽ đóng góp vào chiến dịch vận động toàn cầu về Nước và bình đẳng giới, cũng như cải thiện quản trị tài nguyên nước, nâng cao sinh kế và tăng cường hợp tác đối với các nguồn tài nguyên chung tại các lưu vực sông của cả CHDCND Lào và Việt Nam.

Liên hệ báo chí, vui lòng liên hệ:

Bà Nguyễn Thùy Anh
IUCN Viet Nam
ĐT: 0931768666
E: thuyanh.NGUYEN@iucn.org

Bà Trần Thị Thanh Tâm
Cục Quản lý Tài nguyên nước - Bộ Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam
ĐT: 0988.906.914
Email: thanhtamtnn@gmail.com

Ông Ounakone Xayviliya
Cục Tài nguyên nước, Bộ NN&MT CHDCND Lào
ĐT: +856 20 55 322 999
E: ounakone@gmail.com