Rà soát, điều chỉnh Quy trình vận hành liên hồ chứa sông Đồng Nai: Nâng cao hiệu quả điều tiết nguồn nước, chủ động ứng phó thiên tai và bảo đảm an ninh nguồn nước

Phát biểu khai mạc cuộc họp, Cục trưởng Châu Trần Vĩnh cho biết, việc rà soát, điều chỉnh Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Đồng Nai nhằm triển khai thực hiện Nghị quyết số 116/NQ-CP ngày 29/4/2026 của Chính phủ về Kế hoạch thực hiện Kết luận số 213-KL/TW của Bộ Chính trị, trong đó yêu cầu trong năm 2026 hoàn thành việc điều chỉnh các quy trình vận hành liên hồ, đơn hồ chứa thủy điện, thủy lợi theo hướng ưu tiên dành dung tích hữu ích để cắt, giảm lũ cho hạ du. Đồng thời, việc điều chỉnh cũng nhằm cụ thể hóa Chỉ thị số 01/CT-TTg ngày 18/01/2026 của Thủ tướng Chính phủ về bảo đảm cung ứng đủ điện phục vụ sản xuất, kinh doanh và đời sống nhân dân trong thời gian cao điểm năm 2026 và giai đoạn 2027-2030.

Theo Cục trưởng Châu Trần Vĩnh, việc rà soát, điều chỉnh quy trình được đặt trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp, các hiện tượng cực đoan như mưa lớn bất thường, lũ lớn, hạn hán, thiếu nước xuất hiện với tần suất và cường độ gia tăng. Trong khi đó, nhu cầu khai thác, sử dụng nước phục vụ sinh hoạt, sản xuất, phát điện và phát triển kinh tế - xã hội của các địa phương trên lưu vực ngày càng lớn, đòi hỏi công tác điều hành hệ thống hồ chứa phải linh hoạt hơn, khoa học hơn và có khả năng thích ứng cao hơn với các tình huống phát sinh.
 

Báo cáo tại cuộc họp, đại diện Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam - đơn vị tư vấn xây dựng dự thảo điều chỉnh Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Đồng Nai cho biết, sau hơn 6 năm triển khai theo Quyết định số 1895/QĐ-TTg ngày 25/12/2019 của Thủ tướng Chính phủ, quy trình đã phát huy hiệu quả trong điều phối vận hành 21 hồ chứa, đập dâng lớn trên lưu vực, góp phần cắt, giảm lũ cho hạ du, bảo đảm cấp nước phục vụ sinh hoạt, sản xuất, phát triển kinh tế - xã hội và đóng góp quan trọng vào bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Tuy nhiên, thực tiễn vận hành cũng đặt ra nhiều yêu cầu mới cần được cập nhật. Theo đơn vị tư vấn, biến đổi khí hậu đã làm xuất hiện nhiều trận mưa, lũ lịch sử, vượt tần suất thiết kế; hạ tầng đô thị, giao thông và phân bố dân cư tại khu vực hạ du thay đổi nhanh chóng; lòng dẫn sông bị thu hẹp, diện tích rừng đầu nguồn suy giảm, làm gia tăng nguy cơ ngập lụt và xâm nhập mặn. Trong khi đó, nhu cầu sử dụng nước của các ngành kinh tế ngày càng tăng, tạo ra áp lực lớn trong việc cân đối giữa phát điện, cấp nước, giảm lũ và bảo vệ môi trường.
 

Một khó khăn khác được chỉ ra là dung tích điều tiết của phần lớn các hồ chứa trên lưu vực còn hạn chế so với tổng lượng lũ đến hồ. Vì vậy, hệ thống hồ chứa chỉ có thể góp phần giảm lũ cho khu vực chịu tác động trực tiếp của việc điều tiết mà không thể giải quyết toàn bộ nguy cơ ngập lụt trên lưu vực.
 

Bên cạnh đó, chất lượng dự báo lưu lượng nước về hồ và hạ tầng kỹ thuật phục vụ công tác điều hành còn chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Điều này ảnh hưởng đến việc xây dựng phương án vận hành tối ưu, đặc biệt trong các tình huống mưa lũ lớn hoặc hạn hán kéo dài. Công tác phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước, địa phương và đơn vị vận hành hồ chứa mặc dù đã có nhiều chuyển biến nhưng vẫn còn những thời điểm thiếu đồng bộ, nhất là khi phải đưa ra quyết định trong các tình huống khẩn cấp.

Xuất phát từ những yêu cầu thực tiễn đó, dự thảo điều chỉnh Quy trình được xây dựng theo hướng kế thừa những quy định đã phát huy hiệu quả, đồng thời bổ sung các nội dung mới nhằm tăng tính chủ động, linh hoạt trong điều hành, nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các hồ chứa và cơ quan quản lý.
 

Theo đơn vị tư vấn, một trong những nội dung trọng tâm của dự thảo là điều chỉnh mực nước đón lũ của một số hồ chứa lớn như Thác Mơ, Đồng Nai 3, Đơn Dương, Đại Ninh, Hàm Thuận và Trị An; đồng thời bổ sung quy định về mực nước đón lũ thấp nhất đối với hồ Trị An và Dầu Tiếng nhằm tăng dung tích phòng lũ cho khu vực hạ du trong mùa mưa.
 

Dự thảo cũng đề xuất bổ sung hồ thủy điện Phú Tân 2 vào danh mục các công trình tham gia Quy trình vận hành liên hồ; điều chỉnh các mực nước làm tín hiệu quyết định vận hành giảm lũ tại các trạm thủy văn Phú An, Phước Hòa và Tà Lài; thay thế trạm thủy văn Tà Pao bằng trạm Phú Hiệp để phục vụ vận hành hồ Hàm Thuận; đồng thời bổ sung trạm thủy văn Đại Ninh làm căn cứ vận hành hồ Đại Ninh giảm lũ cho hạ du.

Đáng chú ý, dự thảo bổ sung nhiều quy định nhằm tăng tính linh hoạt trong các tình huống bất thường. Theo đó, trong trường hợp có dự báo hạn hán, thiếu nước kéo dài, các hồ chứa có thể được xem xét tích nước sớm để chủ động nguồn nước cho mùa cạn. Ngược lại, khi dự báo xuất hiện lũ lịch sử, lũ vượt thiết kế hoặc các tình huống thiên tai bất thường, cơ quan có thẩm quyền có thể quyết định hạ thấp mực nước hồ xuống dưới mực nước đón lũ quy định để tăng dung tích phòng lũ hoặc quyết định vận hành giảm lũ mà không phụ thuộc hoàn toàn vào các tín hiệu vận hành thông thường.
 

Một nội dung mới khác được nhiều đại biểu quan tâm là việc bổ sung nhiệm vụ hỗ trợ đẩy mặn cho hạ du sông Đồng Nai và sông Sài Gòn trong mùa cạn. Theo dự thảo, các hồ Trị An và Dầu Tiếng sẽ được bổ sung trách nhiệm phối hợp với các nhà máy nước lớn khu vực hạ lưu trên cơ sở các ngưỡng độ mặn và tín hiệu vận hành cụ thể, góp phần bảo đảm nguồn nước phục vụ cấp nước sinh hoạt và sản xuất cho khu vực Đông Nam Bộ, đặc biệt là Thành phố Hồ Chí Minh.
 

Dự thảo cũng điều chỉnh thời kỳ vận hành mùa cạn của hồ Đại Ninh; bổ sung quy định điều chỉnh lưu lượng xả của các hồ Dầu Tiếng, Phước Hòa, Đại Ninh và Srok Phu Miêng trong các dịp lễ, Tết khi nhu cầu sử dụng nước giảm, đồng thời vẫn duy trì chế độ vận hành của các hồ Thác Mơ và Trị An để bảo đảm nhiệm vụ đẩy mặn cho hạ lưu sông Đồng Nai.
 

Ngoài các nội dung kỹ thuật, dự thảo còn đề xuất điều chỉnh, bổ sung quy định về thẩm quyền chỉ đạo, quyết định vận hành hồ chứa trong một số tình huống đặc biệt của mùa lũ và mùa cạn nhằm nâng cao hiệu quả điều hành, bảo đảm việc ra quyết định nhanh chóng, kịp thời và phù hợp với diễn biến thực tế.

Tại cuộc họp, các đại biểu đã tập trung thảo luận về các nội dung liên quan đến thông số kỹ thuật của các hồ chứa, nguyên tắc vận hành trong mùa lũ và mùa cạn, cơ chế phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước với chính quyền địa phương và đơn vị quản lý công trình, cũng như khả năng ứng dụng công nghệ trong công tác dự báo, hỗ trợ ra quyết định vận hành.
 

Kết luận cuộc họp, Cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước Châu Trần Vĩnh đánh giá cao các ý kiến góp ý của các bộ, ngành, địa phương, chuyên gia và đơn vị quản lý hồ chứa. Cục trưởng đề nghị các cơ quan, đơn vị tiếp tục nghiên cứu kỹ dự thảo và gửi ý kiến bằng văn bản để cơ quan soạn thảo tổng hợp, hoàn thiện trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.
 

Cục trưởng nhấn mạnh, việc điều chỉnh Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Đồng Nai không chỉ nhằm cập nhật các yêu cầu mới của thực tiễn mà còn hướng tới xây dựng một quy trình vận hành khoa học, đồng bộ, hiện đại, có khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và các hiện tượng thời tiết cực đoan. Qua đó, nâng cao hiệu quả điều tiết nguồn nước, chủ động phòng, chống thiên tai, bảo đảm an ninh nguồn nước, an toàn hạ du, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và góp phần thực hiện hiệu quả các mục tiêu quản lý tổng hợp tài nguyên nước trên lưu vực sông Đồng Nai trong giai đoạn mới.