Trước nguy cơ El Niño tiếp tục làm suy giảm dòng chảy, thiếu hụt nguồn nước và gia tăng xâm nhập mặn trong mùa khô 2026–2027, Cục Quản lý tài nguyên nước đề nghị chủ động ứng phó từ sớm, từ xa; tăng cường tích nước tại các hồ chứa và điều hòa, phân phối nguồn nước theo từng lưu vực sông, bảo đảm nước cho sinh hoạt, sản xuất và các nhu cầu thiết yếu.
Nguồn nước đang chịu sức ép
Phát biểu tại cuộc họp báo thường kỳ của Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức sáng 16/9, Phó Cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước Ngô Mạnh Hà cho biết, Việt Nam có khoảng 6.733 hồ chứa thủy lợi với tổng dung tích khoảng 15,2 tỷ m³ và khoảng 705 hồ chứa thủy điện với tổng dung tích khoảng 55 tỷ m³. Trong số này, 137 hồ chứa lớn vận hành theo quy trình vận hành liên hồ chứa trên 11 lưu vực sông, với tổng dung tích khoảng 54,6 tỷ m³, dung tích hữu ích khoảng 37,2 tỷ m³.
Phó Cục trưởng Ngô Mạnh Hà cũng chia sẻ, mới đây Cục Quản lý tài nguyên nước đã có Báo cáo gửi Bộ Nông nghiệp và Môi trường về việc đánh giá sơ bộ nguy cơ thiếu hụt nguồn nước do ảnh hưởng của El Niño và đề xuất giải pháp ứng phó nhằm bảo đảm nước sinh hoạt, nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội năm 2027, góp phần bảo đảm an ninh lương thực, an ninh năng lượng.
Phó Cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước Ngô Mạnh Hà phát biểu tại cuộc họp báoTheo báo cáo, hiện tượng El Niño đã hình thành và có khả năng đạt cường độ rất mạnh, tương đương hoặc cao hơn các đợt El Niño năm 2015 - 2016 và 2019 - 2020. Tại Việt Nam, nhiệt độ trung bình được dự báo cao hơn bình thường, nắng nóng có xu hướng gia tăng, trong khi lượng mưa có khả năng thiếu hụt, đặc biệt từ cuối năm 2026 đến đầu năm 2027 tại nhiều khu vực. Mùa mưa có khả năng kết thúc sớm, làm gia tăng nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn trong mùa khô 2026 - 2027.
Thực tế diễn biến nguồn nước những tháng qua cũng cho thấy xu hướng đáng lưu ý. Tại nhiều lưu vực sông, dòng chảy đã thấp hơn trung bình nhiều năm; nếu nguồn nước tiếp tục suy giảm trong những tháng cuối năm 2026, nguy cơ các hồ chứa không tích đủ nước cho mùa cạn năm 2027 sẽ gia tăng. Kết quả thống kê cho thấy, trong các năm hạn điển hình 2015–2016 và 2019–2020, ảnh hưởng của El Niño đã thể hiện ngay từ mùa lũ, khiến nhiều hồ chứa không thể tích đầy, dẫn đến thiếu nước trên diện rộng.
Đặc biêt, từ tháng 5/2026, nguồn nước trên đa số sông, suối đã bắt đầu chịu ảnh hưởng của El Niño và có xu thế thấp hơn trung bình nhiều năm. Trong giai đoạn tháng 6-8/2026, dòng chảy trên hầu hết các sông, suối thuộc 12 lưu vực sông lớn thấp hơn từ 10-75% so với trung bình nhiều năm, trừ lưu vực sông Hồng và dòng chính sông Mã.
Dự báo lượng mưa có thể thiếu hụt 10-40%, trong khi xâm nhập mặn có khả năng xuất hiện sớm và lấn sâu. Xu hướng thiếu hụt nguồn nước hiện nay tương đồng với diễn biến trong các năm 2015 và 2019, là những năm chịu ảnh hưởng lớn của El Niño.
Tại cuộc họp, Phó Cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước Ngô Mạnh Hà cho biết thêm, bài học từ các mùa hạn 2015-2016 và 2019-2020 rủi ro bắt đầu từ cuối mùa lũ và nguồn nước các sông, suối, hồ chứa trên các lưu vực sông lớn có nguy cơ xảy ra thiếu hụt lượng nước tích trữ các hồ. Trong đó, với mức thiếu hụt dòng chảy trong các tháng mùa lũ so với trung bình nhiều năm, đặc biệt là trên các lưu vực sông khu vực miền Trung, Tây Nguyên và Nam Bộ thì nguy cơ cao các hồ chứa sẽ không thể tích đủ nước để cấp cho mùa cạn.
Rủi ro tiếp theo là thiếu hụt dòng chảy trên các sông. Việc thiếu hụt lượng mưa và mùa mưa kết thúc sớm còn gây suy giảm dòng chảy trên các sông, suối trong các tháng mùa cạn. Trong đó, các sông, suối khu vực miền Trung, Nam Trung Bộ, Tây Nguyên, Nam Bộ có mức thiếu hụt cao (trên 40%); đặc biệt một số sông, suối có mức thiếu hụt rất cao (trên 60%) như sông Kôn, sông Ba.
Phó Cục trưởng Ngô Mạnh Hà chia sẻ, khi El Niño xảy ra, với mức thiếu hụt dung tích tích trữ cuối mùa lũ tại các hồ chứa (74% hồ thủy điện thiếu hụt từ 15-80% và 40% hồ thủy lợi thiếu hụt từ 20-87%) và kết hợp với suy giảm dòng chảy các tháng mùa cạn (nguy cơ thiếu hụt 15-78% so với trung bình nhiều năm) sẽ càng làm gia tăng nguy cơ mất an ninh nguồn nước trên các lưu vực sông và trên phạm vi cả nước.
Chủ động tích nước sớm tại các hồ chứa thủy lợi, thủy điện
Theo Phó Cục trưởng Ngô Mạnh Hà, trước nguy cơ hạn hán và thiếu nước, yêu cầu đặt ra là phải chủ động ứng phó từ sớm, từ xa, điều hòa và phân phối tài nguyên nước theo từng lưu vực sông, không chờ đến khi xảy ra thiếu nước mới triển khai giải pháp.
Trước hết, cần theo dõi chặt chẽ, cập nhật thường xuyên các bản tin dự báo, cảnh báo khí tượng thủy văn; tăng cường dự báo cho các khu vực có nguy cơ hạn hán, thiếu nước, nhất là miền Trung, Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long.
Các địa phương cần chủ động tích nước sớm tại các hồ chứa thủy lợi, thủy điện ngay từ mùa lũ, phù hợp đặc điểm từng lưu vực, nhằm bảo đảm nguồn nước điều tiết cho mùa khô năm 2027. Việc vận hành hồ chứa, vận hành liên hồ cần linh hoạt, vừa bảo đảm an toàn hạ du, phòng lũ, vừa tận dụng khả năng tích nước trong mùa lũ.
Hình ảnh minh họaĐồng thời, cần sớm công bố kịch bản nguồn nước trên các lưu vực sông theo quy định của Luật Tài nguyên nước, làm cơ sở xây dựng và triển khai phương án phòng, chống hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn. Đối với các lưu vực được nhận diện thiếu nước hoặc thiếu nước nghiêm trọng, cần xây dựng phương án điều hòa, phân phối tài nguyên nước phù hợp.
Theo đó, cần chủ động xây dựng kế hoạch chuyển đổi cơ cấu cây trồng, mùa vụ, cắt giảm diện tích canh tác; điều chỉnh chế độ khai thác nước đối với các công trình ở hạ du các hồ chứa thủy điện nhằm tận dụng tối ưu nguồn nước trong trường hợp các hồ chứa thủy điện phải vận hành đảm bảo an ninh, an toàn hệ thống điện; điều chỉnh nhiệm vụ đối với các hồ chứa thủy lợi hiện có mà chưa khai thác hết khả năng tích trữ nước của công trình, ưu tiên cấp nước phục vụ sản xuất, dân sinh trong khu vực.
Đặc biệt cần xây dựng phương án chủ động ứng phó với nguy cơ thiếu hụt nguồn nước về các hồ chứa thủy điện trong các tháng cuối năm 2026, đầu năm 2027, để điều tiết cấp nước hạ du trong mùa khô năm 2027, nhất là nước sinh hoạt ở khu vực miền Trung và Đông Nam Bộ.