Lưu vực sông Mã mùa cạn 2026: Nguồn nước ổn định, phù hợp với kịch bản nguồn nước đã công bố

Các kết quả theo dõi, giám sát cho thấy, nguồn nước trên LVS Mã trong những tháng đầu mùa cạn năm 2026 duy trì ở “Trạng thái bình thường”, cơ bản phù hợp và có xu thế tốt hơn so với KBNN đã công bố.

Nguồn nước duy trì trạng thái bình thường, xu thế tích cực hơn kịch bản

Theo đánh giá tổng hợp từ công tác quan trắc, giám sát, kết hợp với thông tin từ các địa phương và kết quả dự báo khí tượng thủy văn, nguồn nước trên lưu vực sông Mã trong giai đoạn từ tháng 01 đến hết tháng 3/2026 cơ bản phù hợp với các nhận định trong KBNN đã công bố.

Các yếu tố chính như lượng mưa, dòng chảy, dung tích trữ hồ chứa và mực nước dưới đất đều không xuất hiện biến động bất thường. Đáng chú ý, một số chỉ tiêu còn có xu hướng tích cực hơn so với dự báo, góp phần củng cố khả năng cấp nước cho sinh hoạt, sản xuất và phát điện trong giai đoạn đầu mùa cạn.

Nguồn nước trên toàn lưu vực được xác định đang ở “Trạng thái bình thường”, đảm bảo đáp ứng các nhu cầu khai thác, sử dụng nước của người dân và các ngành kinh tế.

Trong tháng 01/2026, hai đợt không khí lạnh mạnh đã gây ra các đợt rét đậm, rét hại diện rộng tại khu vực Bắc Bộ, Thanh Hóa và Nghệ An, kèm theo ba đợt mưa phân bố rải rác.

Sang tháng 02/2026, tiếp tục ghi nhận một đợt rét đậm, rét hại, cùng với các đợt mưa phùn và mưa rào nhỏ. Khu vực từ Thanh Hóa đến Đà Nẵng xuất hiện 4 đợt mưa, góp phần bổ sung nguồn nước cho lưu vực.

Tháng 3/2026, tần suất mưa gia tăng với nhiều đợt mưa rải rác tại Bắc Bộ và khu vực Thanh Hóa – Huế, trong đó có những thời điểm xuất hiện mưa vừa, mưa to cục bộ.

Tổng lượng mưa các tháng nhìn chung xấp xỉ hoặc dao động nhẹ quanh giá trị trung bình nhiều năm. Điều này cho thấy, diễn biến lượng mưa cơ bản phù hợp với dự báo xu thế biễn biến lượng mưa trong KBNN đã công bố.

Dòng chảy dồi dào, cao hơn trung bình nhiều năm

Một trong những điểm sáng nổi bật trong bức tranh nguồn nước lưu vực sông Mã là sự gia tăng rõ rệt của dòng chảy đến các hồ chứa lớn trong quý I/2026.

Trong tháng 01/2026, dòng chảy trên sông Mã (tại hồ Trung Sơn) cao hơn trung bình thời kỳ khoảng 15,7%, trong khi trên sông Chu (tại hồ Hủa Na) cao hơn tới 36,7%.

Xu thế này tiếp tục được duy trì trong tháng 02 và tháng 3, với mức gia tăng lần lượt lên tới 34,7% và 55,2% tại hồ Trung Sơn; 38,5% và 45,3% tại hồ Hủa Na.

So với các nhận định trong KBNN, diễn biến dòng chảy thực tế đang ở mức tích cực hơn, góp phần nâng cao khả năng tích trữ nước và điều tiết nguồn nước phục vụ các mục tiêu đa ngành.

Đối với các hồ chứa lớn, quan trọng trên lưu vực sông Mã, bao gồm các hồ thủy điện và thủy lợi quy mô lớn, tổng lượng nước tích trữ đến cuối tháng 3/2026 đạt khoảng 1.485 triệu m³, cơ bản tương đương với dự báo trong KBNN.

Các hồ này đều đang vận hành trong điều kiện đảm bảo cấp nước bình thường, đóng vai trò quan trọng trong việc điều tiết dòng chảy và cung cấp nước cho hạ du.

Tuy nhiên, đối với hệ thống hồ chứa thủy lợi có dung tích từ 1 triệu m³ trở lên, tổng lượng nước trữ đến cuối tháng 3 chỉ đạt khoảng 49% so với dung tích toàn bộ (Cụ thể tại các tiểu vùng: LVS Bưởi khoảng 18,92 triệu m3; Trung sông Mã khoảng 6,52 triệu m3; Thượng sông Mã khoảng 0,72 triệu m3; Nam sông Mã - Bắc sông Chu khoảng 2,99 triệu m3; LVS Âm khoảng 0,22 triệu m3 và Bắc Sông Mã khoảng 2,97 triệu m3). Mức trữ này cho thấy vẫn còn dư địa để bổ sung nước, đồng thời cũng đặt ra yêu cầu cần tiếp tục theo dõi, điều hành hợp lý nhằm đảm bảo an toàn cấp nước trong các tháng cao điểm nắng nóng.

Nguồn nước dưới đất ổn định, chưa ghi nhận dấu hiệu suy giảm đáng kể

Kết quả quan trắc cho thấy, mực nước dưới đất trong các tầng chứa nước trên lưu vực sông Mã trong tháng 3/2026 tương đối ổn định, phù hợp với dự báo trong KBNN.

Tại các khu vực đồng bằng, mực nước trong tầng Holocen (qh) và Pleistocen (qp) dao động ở mức an toàn, với biên độ biến động không lớn so với cùng kỳ năm trước.

Các giá trị quan trắc đều nằm dưới ngưỡng giới hạn cho phép, cho thấy hoạt động khai thác nước dưới đất hiện vẫn trong tầm kiểm soát và chưa gây áp lực lớn lên nguồn tài nguyên này.

Tuy nhiên, xu thế biến động cục bộ tại một số vị trí vẫn cần được tiếp tục theo dõi chặt chẽ, đặc biệt trong bối cảnh nhu cầu khai thác có thể gia tăng trong mùa khô.

Theo KBNN đã công bố, lưu vực sông Mã có 5 vùng, tiểu vùng với 20 xã, phường thuộc 4 tỉnh có nguy cơ xảy ra thiếu nước cục bộ trong mùa cạn.

Tuy nhiên, thực tế theo dõi đến hết tháng 3/2026 cho thấy chưa ghi nhận tình trạng hạn hán hoặc thiếu nước trên toàn lưu vực. Dòng chảy trên các sông chính và lượng nước trữ tại các hồ chứa đều đảm bảo phục vụ nhu cầu sản xuất nông nghiệp, phát điện và sinh hoạt.

Kết quả này phản ánh hiệu quả bước đầu của việc triển khai KBNN, đồng thời cho thấy sự chủ động của các địa phương trong công tác điều hành, khai thác và sử dụng nguồn nước.

Cảnh báo rủi ro từ xu thế khí hậu trong nửa cuối năm

Mặc dù hiện trạng nguồn nước đang thuận lợi, song các cơ quan chuyên môn nhận định rủi ro vẫn tiềm ẩn trong các tháng tới do tác động của biến đổi khí hậu.

Dự báo trong ngắn hạn, hiện tượng ENSO có xu hướng duy trì trạng thái trung tính và có khả năng chuyển sang El Nino với xác suất tăng dần. Trong dài hạn, khả năng xuất hiện El Nino từ tháng 6 đến tháng 8/2026 là rất cao, với xác suất lên tới 80–90%, thậm chí có thể phát triển mạnh vào cuối năm.

Trong bối cảnh đó, lượng mưa và dòng chảy trên lưu vực có thể suy giảm trong các tháng cao điểm mùa khô. Đặc biệt, từ tháng 4 đến tháng 6/2026, lưu lượng dòng chảy tại khu vực Thanh Hóa được dự báo thấp hơn trung bình nhiều năm từ 10–18%.

Những yếu tố này đặt ra yêu cầu cần có các giải pháp điều hành linh hoạt, kịp thời để ứng phó với các tình huống bất lợi.

Triển khai kịch bản nguồn nước được thực hiện đồng bộ

Đến nay, công tác triển khai KBNN trên lưu vực sông Mã đã đạt được những kết quả tích cực.

Đã có 4/5 tỉnh trên lưu vực hoàn thành việc đăng tải KBNN trên cổng thông tin điện tử và ban hành kế hoạch khai thác, sử dụng nước theo kịch bản đã được phê duyệt.

Việc cụ thể hóa KBNN thành các kế hoạch hành động tại địa phương là cơ sở quan trọng để các ngành, lĩnh vực chủ động trong sản xuất, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý, điều hành tài nguyên nước.

Trên cơ sở đánh giá hiện trạng và dự báo xu thế nguồn nước, Cục Quản lý tài nguyên nước kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục chỉ đạo triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm đảm bảo an ninh nguồn nước trên lưu vực sông Mã.

Trọng tâm là tăng cường giám sát vận hành các hồ chứa theo quy trình liên hồ, đặc biệt trong giai đoạn chuyển tiếp mùa vụ từ giữa tháng 4 đến đầu tháng 5 - thời điểm có thể xem xét điều chỉnh giảm lưu lượng xả để tích nước phục vụ phát điện và cấp nước dài hạn.

Đồng thời, cần xây dựng phương án vận hành linh hoạt các hồ chứa trong trường hợp xuất hiện các tình huống bất thường, đảm bảo hài hòa giữa các mục tiêu cấp nước, phát điện và phòng, chống thiên tai.

Bên cạnh đó, việc theo dõi sát diễn biến khí tượng, thủy văn, đặc biệt là sự phát triển của El Nino, cần được thực hiện thường xuyên nhằm kịp thời cập nhật, điều chỉnh KBNN phù hợp với thực tế.

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm được đặt ra là đẩy nhanh tiến độ các dự án, nhiệm vụ phục vụ công tác điều hòa, phân bổ nguồn nước. Trong đó, đáng chú ý là dự án xây dựng hệ thống thông tin và mô hình số hỗ trợ ra quyết định điều tiết nguồn nước theo thời gian thực trên các lưu vực sông lớn; cùng với nhiệm vụ cập nhật, công bố kịch bản nguồn nước hằng năm. Đây là những công cụ quan trọng giúp nâng cao năng lực quản lý nhà nước về tài nguyên nước, đặc biệt trong bối cảnh các hiện tượng cực đoan ngày càng gia tăng.