Chủ động điều hành nguồn nước lưu vực sông Hồng – Thái Bình: Bảo đảm an ninh nước trong mùa cạn 2025–2026

Nguồn nước duy trì ổn định, bám sát kịch bản đã công bố

Theo tổng hợp từ công tác quan trắc, theo dõi diễn biến khí tượng thủy văn, cùng với thông tin cập nhật từ các địa phương và đơn vị vận hành công trình, các yếu tố chính của nguồn nước trên lưu vực như lượng mưa, dòng chảy, dung tích trữ hồ chứa và mực nước dưới đất đều diễn biến cơ bản phù hợp với kịch bản nguồn nước đã được công bố trước đó.

Trong hai tháng 02 và 03/2026, khu vực Bắc Bộ chịu ảnh hưởng của nhiều đợt không khí lạnh, gây mưa nhỏ, mưa phùn kéo dài xen kẽ với một số đợt mưa vừa, mưa to cục bộ. Tổng lượng mưa trên toàn lưu vực nhìn chung thấp hơn trung bình nhiều năm từ 10–50mm. Tuy nhiên, cục bộ tại một số khu vực ghi nhận tổng lượng mưc (TLM) cao hơn đáng kể so với TBNN như: lưu vực sông Cầu - Thương (trong tháng 02, cao hơn 80mm) và trạm Bắc Quang (trong tháng 03, cao hơn tới 128mm).

Như vậy, diễn biến lượng mưa cơ bản phù hợp với dự báo xu thế biễn biến lượng mưa trong KBNN đã công bố.

Về dòng chảy, trong hai tháng 02 và 03 năm 2026, dòng chảy đến các hồ chứa lớn trên lưu vực phổ biến đều cao hơn so với trung bình thời kỳ (TBTK) cùng thời kỳ. Cụ thể, so với TBTK, dòng chảy đến các hồ trên lưu vực sông Đà tăng mạnh qua từng tháng: hồ Hòa Bình tăng từ mức cao hơn 50% (tháng 02) lên xấp xỉ 95% (tháng 03); hồ Sơn La tăng từ 50% lên 80% và hồ Lai Châu tăng từ 20% lên khoảng 45%.

Trên lưu vực sông Chảy và sông Lô dòng chảy vẫn duy trì mức cao hơn TBTK nhưng có xu hướng giảm dần: Hồ Thác Bà từ mức cao hơn 70% trong tháng 02 đã giảm xuống còn khoảng 18% trong tháng 03; tương tự hồ Tuyên Quang giảm từ 15% xuống còn khoảng 10%.

Trên lưu vực sông Nậm Mu: có sự chuyển biến tích cực tại hồ Bản Chát, từ trạng thái thấp hơn TBNN khoảng 20% trong tháng 02 đã phục hồi và cao hơn 16% vào tháng 03. Riêng tại hồ Huội Quảng, dòng chảy tiếp tục duy trì trạng thái tăng đột biến ổn định, cao hơn từ 4-6 lần so với TBNN trong suốt cả hai tháng.

Nhìn chung, lượng dòng chảy trong giai đoạn tháng 02 - 03/2026 vẫn theo xu hướng tốt hơn so với KBNN đã công bố, đặc biệt là trên sông Đà.

Dung tích hồ chứa bảo đảm an toàn cấp nước

Tổng dung tích trữ của 7 hồ chứa lớn, quan trọng trên lưu vực (bao gồm Lai Châu, Sơn La, Hòa Bình, Bản Chát, Huội Quảng, Thác Bà, Tuyên Quang) trong giai đoạn tháng 02–03/2026 cơ bản nằm trong vùng an toàn cấp nước theo kịch bản đã công bố.

Tính đến cuối tháng 02/2026, tổng lượng nước tích trữ đạt khoảng 24,8 tỷ m³ và giảm nhẹ xuống khoảng 24,2 tỷ m³ vào cuối tháng 3, chủ yếu do nhu cầu khai thác phục vụ phát điện và cấp nước. Mức suy giảm này nằm trong quy luật vận hành bình thường và không gây ảnh hưởng đến khả năng cấp nước trong ngắn hạn.

Đối với hệ thống hồ chứa thủy lợi có dung tích từ 5 triệu m³ trở lên, dung tích trữ cũng có xu hướng giảm theo mùa, từ khoảng 85,4% xuống còn 72,3% dung tích thiết kế vào cuối tháng 3. Tuy nhiên, mức trữ này vẫn bảo đảm khả năng phục vụ sản xuất nông nghiệp và các nhu cầu thiết yếu khác trong thời gian tới.

Nguồn nước dưới đất cơ bản ổn định nhưng xuất hiện điểm cảnh báo

Song song với nước mặt, nguồn nước dưới đất trên lưu vực tiếp tục duy trì trạng thái ổn định, đáp ứng nhu cầu khai thác cho sinh hoạt và sản xuất. Mực nước tại các tầng chứa nước có sự dao động nhẹ, với xu hướng dâng – hạ cục bộ tùy theo vị trí và cường độ khai thác.

Tuy nhiên, tại một số khu vực có mật độ khai thác lớn như Hà Nội, Bắc Ninh, Hưng Yên, mực nước dưới đất đã xuống khá sâu, tiệm cận hoặc chạm ngưỡng khai thác cho phép. Đây là tín hiệu cần được theo dõi chặt chẽ, nhằm tránh nguy cơ suy giảm nguồn nước dưới đất và các hệ lụy đi kèm như sụt lún đất, suy thoái chất lượng nước.

Theo đánh giá, từ đầu mùa cạn đến nay, trên toàn lưu vực chưa xảy ra tình trạng thiếu nước diện rộng. Nguồn nước cơ bản đáp ứng tốt nhu cầu sản xuất, sinh hoạt và vận hành hệ thống công trình thủy lợi.
Trước đó, kịch bản nguồn nước đã cảnh báo nguy cơ hạn hán, thiếu nước cục bộ tại 5 vùng, tiểu vùng với 69 xã, phường thuộc 8 tỉnh. Tuy nhiên, nhờ sự chủ động trong điều hành và điều tiết nguồn nước, đến nay các khu vực này chưa ghi nhận diễn biến bất thường.

Dự báo nguồn nước tiếp tục ổn định, nhưng chịu áp lực từ El Nino

Trong 3 tháng tới, trạng thái nguồn nước trên lưu vực sông Hồng – Thái Bình được dự báo tiếp tục duy trì ở mức bình thường. Tuy nhiên, về dài hạn, các yếu tố khí hậu đang có xu hướng diễn biến phức tạp.

Cụ thể, hiện tượng ENSO đang chuyển từ trạng thái La Nina sang trung tính và có khả năng cao chuyển sang El Nino trong giai đoạn từ tháng 6 đến tháng 8/2026. Xác suất xuất hiện El Nino được dự báo lên tới 80–90%, với khả năng đạt cường độ trung bình đến mạnh vào cuối năm, thậm chí có thể xuất hiện El Nino rất mạnh trong những tháng cuối năm 2026 và kéo dài sang năm 2027.

Diễn biến này có thể làm gia tăng nguy cơ thiếu hụt nguồn nước, đặc biệt khi kết hợp với nhu cầu sử dụng nước cho phát điện, nông nghiệp và sinh hoạt tăng cao trong mùa nắng nóng.

Tiến độ triển khai kịch bản tại địa phương đạt kết quả tích cực

Về triển khai kịch bản nguồn nước, đến nay đã có 12/15 địa phương trên lưu vực đăng tải kịch bản trên cổng thông tin điện tử, góp phần nâng cao tính minh bạch và khả năng tiếp cận thông tin.

Đồng thời, 11/15 tỉnh, thành phố đã ban hành kế hoạch khai thác, sử dụng nước theo kịch bản, cho thấy sự chủ động của các địa phương trong công tác quản lý tài nguyên nước. Các địa phương còn lại đang tiếp tục rà soát, hoàn thiện kế hoạch để bảo đảm phù hợp với điều kiện thực tế.

Kiến nghị tăng cường điều hành linh hoạt, chủ động ứng phó

Trước những diễn biến của nguồn nước và dự báo khí hậu, Cục Quản lý tài nguyên nước kiến nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục chỉ đạo tăng cường công tác điều hành, giám sát và cập nhật kịch bản nguồn nước.

Trong đó, nhấn mạnh việc vận hành linh hoạt các hồ chứa thủy điện trên lưu vực, bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu phát điện và cấp nước hạ du. Đồng thời, cần tăng cường theo dõi diễn biến khí tượng thủy văn, đặc biệt là El Nino, để kịp thời điều chỉnh các phương án điều hành nguồn nước.

Bên cạnh đó, việc đầu tư xây dựng hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu và mô hình số phục vụ điều hành nguồn nước theo thời gian thực được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, góp phần nâng cao năng lực quản trị tài nguyên nước trong bối cảnh mới.