Hội đồng thẩm định Quy hoạch tổng hợp lưu vực sông Vu Gia – Thu Bồn: Hướng tới quản trị nguồn nước chủ động, linh hoạt và bền vững

Tham dự cuộc họp có các Ủy viên phản biện, Ủy viên Hội đồng; đại diện các Bộ: Xây dựng, Công Thương, Tài chính, Văn hóa, Thể thao và Du lịch; đại diện lãnh đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Đà Nẵng; đại diện các đơn vị trực thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các chuyên gia trong lĩnh vực tài nguyên nước.

Phát biểu tại cuộc họp, Cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước Châu Trần Vĩnh cho biết, thực hiện Quyết định số 2870/QĐ-BNNMT ngày 23/7/2026 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường về việc thành lập Hội đồng thẩm định Quy hoạch tổng hợp lưu vực sông Vu Gia – Thu Bồn và vùng phụ cận thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050, Hội đồng tổ chức thẩm định hồ sơ Quy hoạch nhằm bảo đảm các nội dung được xây dựng phù hợp với yêu cầu quản lý tổng hợp tài nguyên nước, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm an ninh nguồn nước trên lưu vực.

Hướng tới phân bổ nước công bằng, hiệu quả và thích ứng

Báo cáo tại cuộc họp, bà Giang Thanh Bình, Phó Giám đốc Trung tâm Thông tin, Kinh tế và Giám sát tài nguyên nước thuộc Cục Quản lý tài nguyên nước, đơn vị tư vấn lập nhiệm vụ cho biết, lưu vực sông Vu Gia – Thu Bồn và vùng phụ cận là một trong những lưu vực sông lớn ở khu vực Trung Trung Bộ, có vai trò quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội của miền Trung và cả nước.

Lưu vực có nguồn nước mặt khá phong phú, tiềm năng phát triển thủy điện, đồng thời cung cấp nước cho sản xuất nông nghiệp, công nghiệp và sinh hoạt. Tuy nhiên, cùng với quá trình phát triển kinh tế - xã hội, đô thị hóa và biến đổi khí hậu, lưu vực đang phải đối mặt với nhiều thách thức ngày càng phức tạp trong khai thác, sử dụng và bảo vệ nguồn nước. Trong bối cảnh đó, việc xây dựng Quy hoạch tổng hợp lưu vực sông Vu Gia – Thu Bồn và vùng phụ cận có ý nghĩa quan trọng, tạo cơ sở chuyển từ quản lý, ứng phó theo từng vấn đề riêng lẻ sang quản trị tổng hợp, chủ động và có khả năng điều chỉnh theo trạng thái nguồn nước.

Quy hoạch được xây dựng trên cơ sở các quy định của Luật Tài nguyên nước, Luật Quy hoạch; Nghị quyết số 202/2025/QH15 của Quốc hội; các nghị quyết, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội; quy hoạch vùng, quy hoạch tỉnh, Quy hoạch tài nguyên nước quốc gia thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050 và các quy hoạch ngành có khai thác, sử dụng tài nguyên nước.

Phạm vi Quy hoạch gồm lưu vực sông Vu Gia – Thu Bồn và vùng phụ cận thuộc địa giới hành chính của thành phố Đà Nẵng, thành phố Huế và tỉnh Quảng Ngãi, được phân chia thành 4 tiểu vùng: thượng lưu sông Vu Gia; thượng lưu sông Thu Bồn; hạ lưu sông Vu Gia – Thu Bồn và vùng phụ cận.

Mục tiêu tổng quát của Quy hoạch là bảo đảm an ninh nguồn nước; tích trữ, điều hòa, phân phối tài nguyên nước công bằng, hợp lý; khai thác, sử dụng tiết kiệm, hiệu quả gắn với bảo vệ và phát triển bền vững tài nguyên nước.

Quy hoạch đồng thời hướng tới đáp ứng nhu cầu nước cho dân sinh, phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và bảo vệ môi trường; phòng, chống suy thoái, cạn kiệt, ô nhiễm nguồn nước và tác hại do nước gây ra; từng bước phục hồi các nguồn nước bị suy thoái, cạn kiệt, ô nhiễm.

Một định hướng quan trọng là từng bước chuyển sang quản trị tài nguyên nước trên nền tảng công nghệ số, thông qua Hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu tài nguyên nước quốc gia và các công cụ hỗ trợ ra quyết định.

Đến năm 2030, Quy hoạch đặt mục tiêu tích trữ, điều hòa, phân phối và sử dụng nước hợp lý, tiết kiệm, hiệu quả, hài hòa lợi ích giữa các địa phương và các đối tượng sử dụng; tăng cường bảo vệ nguồn nước mặt, nước dưới đất, hành lang bảo vệ nguồn nước, nguồn sinh thủy và các nguồn nước có giá trị về đa dạng sinh học, lịch sử, văn hóa, tín ngưỡng.

Quy hoạch cũng đặt mục tiêu kiểm soát xả nước thải, bảo đảm chất lượng nguồn nước phục vụ phát triển; duy trì dòng chảy, phòng chống sạt lở, sụt lún và các tác hại do nước gây ra; từng bước phục hồi nguồn nước suy thoái, cạn kiệt, ô nhiễm và các tầng chứa nước có mực nước suy giảm.

Đáng chú ý, Quy hoạch phấn đấu 100% công trình khai thác, sử dụng nước được giám sát, kết nối hệ thống; hoàn thành danh mục các nguồn nước cần bảo vệ và công bố khả năng chịu tải của 100% nguồn nước liên tỉnh quan trọng; lập hành lang bảo vệ nguồn nước.

Đối với nước thải, mục tiêu đặt ra là 100% khu công nghiệp, khu chế xuất xử lý nước thải đạt quy chuẩn trước khi xả; thu gom, xử lý khoảng 50% nước thải đô thị tại tỉnh Quảng Ngãi và tối thiểu 90% nước thải đô thị tại thành phố Đà Nẵng đạt chuẩn.

Tầm nhìn đến năm 2050 hướng tới duy trì, phát triển, điều hòa và phân phối tài nguyên nước theo hướng bảo đảm an ninh nguồn nước, thích ứng với biến đổi khí hậu; tăng cường bảo vệ số lượng và chất lượng nước, đồng thời giảm thiểu tác hại do nước gây ra.

Quản lý, khai thác, sử dụng và bảo vệ tài nguyên nước từng bước được thực hiện trực tuyến trên nền tảng số; điều hòa, phân phối nguồn nước và vận hành hồ chứa, liên hồ chứa hướng tới thực hiện theo thời gian thực với sự hỗ trợ của các công cụ ra quyết định.

Tập trung vào điều hòa, phân phối và bảo vệ nguồn nước

Một trong những nội dung trọng tâm của Quy hoạch là định hướng điều hòa, phân phối tài nguyên nước, bao gồm khai thác, sử dụng nước cho các ngành; điều hòa, phân phối theo Kịch bản nguồn nước hằng năm và phương án ứng phó trong các trạng thái nguồn nước khác nhau.

Đặc biệt, Quy hoạch phải cung cấp cơ sở để điều hành khi xảy ra hạn hán, thiếu nước hoặc khi có cảnh báo nguy cơ thiếu nước; đồng thời xác định vai trò của các công trình đập, hồ chứa và công trình điều tiết, tích trữ nước.

Song song với phân phối nguồn nước là định hướng bảo vệ tài nguyên nước, trong đó xác định chức năng của nguồn nước; quản lý khai thác nước mặt gắn với bảo đảm dòng chảy tối thiểu; bảo vệ nguồn nước phục vụ sinh hoạt và phát triển nguồn sinh thủy.

Quy hoạch cũng đề cập các giải pháp phòng, chống và khắc phục tác hại do nước gây ra, tập trung vào hạn hán, thiếu nước, lũ lụt, ngập úng, sạt lở lòng, bờ, bãi sông, sụt lún và xâm nhập mặn. Một số khu vực, nguồn nước có tính chất quan trọng sẽ được xác định để ưu tiên lập kế hoạch chi tiết.

Về giải pháp thực hiện, Quy hoạch đề xuất tiếp tục hoàn thiện thể chế, chính sách và quy chuẩn về khai thác, sử dụng, tái sử dụng tài nguyên nước; nâng cao hiệu quả điều hòa, phân phối, bảo vệ nguồn nước và phòng, chống tác hại do nước gây ra; tăng cường ứng dụng khoa học, công nghệ và hợp tác quốc tế.

Đồng thời, Quy hoạch xác định trách nhiệm của các đơn vị thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các bộ, ngành và địa phương trong quản lý, giám sát và tổ chức thực hiện.

Làm rõ cơ chế điều hành trong tình huống thiếu nước

Tại cuộc họp, các thành viên Hội đồng tập trung góp ý vào những nội dung có tính thực tiễn cao. Trong đó, các đại biểu đề nghị làm rõ nguồn gốc số liệu, thời kỳ sử dụng để tính toán, đánh giá hiện trạng tài nguyên nước, khí hậu, khí tượng; đồng thời cập nhật các trận bão, lũ lịch sử năm 2025 xảy ra trên lưu vực sông Vu Gia – Thu Bồn.

Hội đồng cũng đề nghị bổ sung các khu vực khan hiếm, khó khăn về nguồn nước vào nhóm ưu tiên lập kế hoạch chi tiết, trong đó lưu ý khu vực biên giới, hải đảo, miền núi; rà soát, cập nhật phạm vi hành chính sau sáp nhập địa phương và việc vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Các đại biểu đề nghị bổ sung đầy đủ chỉ tiêu phát triển của các ngành, lĩnh vực để làm cơ sở tính toán, cân đối và phân bổ tài nguyên nước; bảo đảm sự thống nhất giữa Quy hoạch tổng hợp lưu vực sông với Quy hoạch phòng, chống thiên tai và thủy lợi thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn đến năm 2050 và Quy hoạch vùng Duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên.

Đặc biệt, Hội đồng đề nghị làm rõ phương pháp, mô hình sử dụng trong cân bằng và phân bổ nước; xác định dòng chảy tối thiểu tại các tuyến kiểm soát chủ chốt trên sông Vu Gia và Thu Bồn, gắn với yêu cầu cấp nước hạ du, kiểm soát xâm nhập mặn và vận hành liên hồ chứa.

Đối với tình huống hạn hán, thiếu nước, cần xác định rõ thứ tự ưu tiên, tỷ lệ phân bổ hoặc mức độ cắt giảm đối với từng ngành, địa phương và tiểu vùng tương ứng với từng trạng thái nguồn nước. Đây là cơ sở quan trọng để Quy hoạch có thể trở thành công cụ điều hành thực tế thay vì chỉ dừng ở việc định hướng.

Hội đồng cũng đề nghị bổ sung, làm rõ hiện trạng cấp nước, thoát nước, xử lý nước thải, khai thác và bảo vệ nguồn nước phục vụ sinh hoạt; xác định cụ thể các khu vực có nguy cơ thiếu nước, mất an toàn cấp nước, ô nhiễm, xâm nhập mặn, ngập úng và chịu tác động lớn của biến đổi khí hậu.

Cơ chế điều hòa, phân phối nguồn nước giữa các hồ chứa và công trình khai thác, sử dụng nước cũng cần được làm rõ, nhất là nguyên tắc ưu tiên cấp nước sinh hoạt và các công trình quan trọng. Một số ý kiến đề nghị nghiên cứu phương án nâng cấp, tăng dung tích phòng lũ cho các hồ chứa thủy điện nhằm nâng cao khả năng điều tiết và bảo đảm an toàn hạ du.

Quy hoạch phải trở thành công cụ quản trị nguồn nước thực chất

Phát biểu kết luận cuộc họp, Cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước Châu Trần Vĩnh đánh giá cao các ý kiến góp ý của thành viên Hội đồng và các chuyên gia, đồng thời đề nghị đơn vị tư vấn và các đơn vị chuyên môn nghiên cứu, tiếp thu, giải trình và tiếp tục hoàn thiện dự thảo Quy hoạch.

Cục trưởng yêu cầu rà soát đồng bộ các quy hoạch, bảo đảm phù hợp với Quy hoạch tài nguyên nước, các quy hoạch ngành quốc gia, quy hoạch vùng và quy hoạch tỉnh có liên quan. Đồng thời, cần xác định rõ hiện trạng và nhu cầu khai thác, sử dụng nước trên lưu vực.

Theo Cục trưởng Châu Trần Vĩnh, yêu cầu quan trọng đối với Quy hoạch không chỉ là xác định hiện trạng, mục tiêu và định hướng quản lý nguồn nước, mà phải làm rõ cách thức tổ chức thực hiện trong các tình huống thực tế, nhất là khi xảy ra hạn hán, thiếu nước, ô nhiễm nguồn nước hoặc phát sinh mâu thuẫn giữa các nhu cầu sử dụng nước.

Quy hoạch cần cung cấp đầy đủ căn cứ để điều hòa, phân phối và bảo vệ nguồn nước, đồng thời xác định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị và địa phương. Các quy định phải đủ cụ thể để triển khai, nhưng cũng cần bảo đảm tính linh hoạt, có khả năng điều chỉnh trước những biến động của nguồn nước và yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội.

Trên cơ sở kết quả biểu quyết, Hội đồng thống nhất thông qua hồ sơ Quy hoạch với yêu cầu tiếp thu, chỉnh sửa và hoàn thiện.

Cục trưởng Châu Trần Vĩnh đề nghị cơ quan lập Quy hoạch khẩn trương hoàn thiện hồ sơ trên cơ sở đầy đủ ý kiến của Hội đồng, bảo đảm Quy hoạch sau khi được phê duyệt thực sự trở thành công cụ quản trị nguồn nước có tính khả thi; góp phần bảo đảm an ninh nguồn nước, hài hòa lợi ích giữa thượng lưu và hạ lưu, giữa các địa phương, ngành và lĩnh vực; đồng thời nâng cao năng lực chủ động ứng phó với hạn hán, lũ lụt, xâm nhập mặn và những tác động ngày càng gia tăng của biến đổi khí hậu trên lưu vực sông Vu Gia – Thu Bồn.