Vận hành linh hoạt liên hồ chứa trên lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn

Tham dự cuộc họp có đại diện Văn phòng Chính phủ, các bộ, ngành Trung ương; các đơn vị thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường; UBND, Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự, Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Đà Nẵng; các đơn vị quản lý, vận hành hồ chứa thuộc Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn; đơn vị quản lý, vận hành các hệ thống công trình liên quan cùng các cơ quan, tổ chức có liên quan.
 

Phát biểu tại cuộc họp, Cục trưởng Châu Trần Vĩnh cho biết QTVHLHC trên lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn đã được Thủ tướng Chính phủ ban hành lần đầu tại Quyết định số 1880/QĐ-TTg ngày 13/10/2010 chỉ cho mùa lũ của 03 hồ chứa A Vương, Đắk Mi 4 và Sông Tranh 2 và cập nhật năm 2014 tại Quyết định số 909/QĐ-TTg ngày 16/6/2014, sau đó đã được điều chỉnh, sửa đổi tại Quyết định số 1537/QĐ-TTg ngày 07/9/2015 của Thủ tướng Chính phủ (quy định cho cả mùa lũ và mùa cạn và gồm 06 hồ: A Vương, Đắk Mi 4, Sông Tranh 2, Sông Bung 4, Sông Bung 4A và Sông Bung 5).

Qua thời gian áp dụng thực tiễn, quy trình vận hành liên hồ chứa tiếp tục được sửa đổi và hiện đang được thực hiện theo Quyết định số 1865/QĐ-TTg ngày 23/12/2019 của Thủ tướng Chính phủ (sau đây gọi tắt là Quy trình 1865). Quy trình 1865 đóng vai trò quan trọng trong việc điều hành, phối hợp vận hành các hồ chứa lớn trên lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn tham gia cắt, giảm lũ cho hạ du, cấp nước phục vụ sản xuất và đảm bảo an ninh năng lượng cho quốc gia.
 

Trước tình hình thiên tai ngày càng phức tạp, khó lường, ảnh hưởng trực tiếp đến cuộc sống của Nhân dân và sự phát triển của đất nước, ngày 21/11/2025, Ban Chấp hành Trung ương đã thông báo Kết luận số 213-KL/TW của Ban Bí thư về việc tiếp tục thực hiện Chỉ thị số 42-CT/TW ngày 24/3/2020 của Ban Bí thư về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng ngừa, ứng phó, khắc phục hậu quả thiên tai. Đồng thời, Chính phủ đã ban hành Kế hoạch thực hiện Kết luận số 213-KL/TW nêu trên tại Nghị quyết số 116/NQ-CP ngày 29/4/2026. Theo đó, Chính phủ chỉ đạo trong năm 2026 thực hiện điều chỉnh các quy trình vận hành liên hồ, đơn hồ chứa thủy điện, thủy lợi, trong đó phải ưu tiên dành dung tích hữu ích của hồ để cắt lũ cho hạ du.
 

Về công tác phân kỳ thời gian vận hành trong mùa lũ, mùa cạn trên lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn, các quy định trong quy trình hiện hành đã phát huy vai trò nền tảng rất tốt trong việc bảo đảm an toàn hệ thống qua nhiều năm. Tuy nhiên, trước những tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu, hình thái thời tiết thực tế trên lưu vực đang có xu hướng chuyển dịch, xuất hiện nhiều diễn biến cực đoan như lũ đến sớm hoặc kết thúc muộn và không còn hoàn toàn tuân theo các quy luật truyền thống. Do đó, việc điều chỉnh lại các quy định về khung thời gian vận hành trong mùa lũ sang một cơ chế vận hành mang tính linh hoạt hơn thực sự cần thiết, giúp các chủ hồ tăng cường tính chủ động trong cả hai nhiệm vụ xả lũ và tích nước. Song song với đó, việc điều chỉnh lại thời điểm duy trì mực nước đón lũ vào giai đoạn cuối mùa cũng sẽ giúp tối ưu hóa việc quản lý tài nguyên nước.

Báo cáo tại cuộc họp, đại diện Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển - đơn vị tư vấn xây dựng dự thảo cho biết, Dự thảo đề xuất điều chỉnh quy định về thời kỳ vận hành trong mùa lũ, mùa cạn qua theo dõi cho thấy, đến nay các nhánh sông có sự phân hóa rõ rệt hơn theo mùa, do vậy, cần rà soát lại thời kỳ vận hành để phù hợp với tình hình thực tế, Quy trình đã chia nhỏ thời kỳ mùa lũ: thay vì quy định một khoảng thời gian cứng nhắc cho toàn bộ mùa lũ, dự thảo đã chia chi tiết thời kỳ vận hành mùa lũ thành các thời kỳ theo từng hồ, cụm hồ.
 

Cũng như Quy trình 1865, dự thảo đặt mục tiêu cắt giảm lũ cho hạ du thì các hồ trong hệ thống, cả ở thượng và hạ du sẽ cùng tham gia vào hỗ trợ cắt giảm lũ được xác định là đảm bảo an toàn cho hạ du, vì vậy thời kỳ vận hành cắt giảm lũ sẽ được xác định đồng bộ cho toàn lưu vực là từ 01/9 đến 20/12.
 

Cụ thể, Hồ A Vương, Đắk Mi 4, Sông Tranh 2, Sông Bung 4 thời kỳ vận hành mùa lũ được đề xuất như sau: Thời kỳ thứ nhất: Từ 01 tháng 9 đến 30 tháng 9; Thời kỳ thứ 2: Từ 01 tháng 10 đến 31 tháng 10; Thời kỳ thứ 3: Từ 01 tháng 11 đến 21 tháng 11; Thời kỳ thứ 4: Từ 22 tháng 11 đến 20 tháng 12 (Thời kỳ tích nước cuối mùa lũ).
 

Đối với Hồ Sông Bung 2 thời kỳ vận hành mùa lũ được đề xuất như sau: Thời kỳ thứ nhất: Từ 01 tháng 9 đến 31 tháng 10; Thời kỳ thứ 2: Từ 01 tháng 11 đến 21 tháng 11; Thời kỳ thứ 3: Từ 22 tháng 11 đến 20 tháng 12 (Thời kỳ tích nước cuối mùa lũ).
 

Với mỗi thời kỳ, Quy trình quy định 02 mực nước cao nhất mùa lũ trong điều kiện bình thường và bổ sung thêm mực nước đón lũ thấp nhất, qua đó tăng dung tích phòng lũ chủ động mà vẫn nâng cao hiệu quả sử dụng nước.
 

Dự thảo quy trình điều chỉnh điều kiện tránh gây giảm dung tích phòng lũ khi quy định các hồ phải dừng hạ mực nước trong điều kiện hạ du chưa đạt Báo động II. Để giải quyết bất cập này, quy trình mới điều chỉnh lại điều kiện bằng yêu cầu "ràng buộc kép": các hồ chứa chỉ được phép chuyển sang chế độ vận hành xả lũ khi xuất hiện đồng thời cả hai yếu tố là lưu lượng đến hồ vượt ngưỡng kiểm soát và mực nước tại trạm hạ du thực sự đạt cấp báo động. Cùng với đó dự thảo kiến nghị cho phép các đơn vị điều hành tiếp tục xả hạ mực nước hồ xuống thấp hơn mực nước đón lũ quy định ngay khi có thông tin dự báo, cảnh báo xuất hiện lũ lịch sử, lũ liên tiếp hoặc nguy cơ ngập lụt diện rộng.
 

Dự thảo đã đưa các điểm kiểm soát lũ đặc thù, phân tách riêng biệt gắn liền với lưu vực của từng hồ và cụm hồ chứa (như cụm Đắk Mi 4 gắn với trạm thủy văn Thành Mỹ và Ái Nghĩa; cụm hồ A Vương, Sông Bung 4, Sông Bung 2 gắn với trạm Hội Khách và Ái Nghĩa; hồ Sông Tranh 2 gắn với điểm kiểm soát tại trạm Giao Thủy và Câu Lâu).

Đối với hồ Sông Bung 2 là thượng nguồn của hồ Sông Bung 4, theo quy định hiện tại, việc vận hành vẫn quy định nhìn theo quy mực nước tại trạm Ái Nghĩa ở xa hạ du của hồ sông Bung 4, điều này sẽ có trường hợp không đạt được hiệu quả phối hợp với hồ sông Bung 4 trong cắt, giảm lũ, vì vậy Dự thảo đã điều chỉnh quy định vận hành, khi cắt, giảm lũ chỉ phụ thuộc vào tín hiệu ngưỡng lũ đến hồ. Đồng thời bổ sung khoản quy định là khi hồ hạ du (sông Bung 4) đang cắt giảm lũ, thì hồ sông Bung 2 sẽ chuyển ngay sang trạng thái xả nhỏ hơn lưu lượng đến, điều này sẽ hỗ trợ hiệu quả hồ sông Bung 4.
 

Nhằm đảm bảo an ninh năng lượng, phát huy hiệu quả nguồn năng lượng tái tạo và thủy điện, Dự thảo đã phân tích khung thời gian bức xạ và thời gian thực tế của hệ thống điện mặt trời thu phát trong ngày, xác định khung thời gian cao điểm trong khoảng 10h-14h hằng ngày. Vì vậy, Dự thảo quy trình đã chia thời gian cấp nước liên tục thành các đợt nhỏ hơn, thay vì quy định hiện nay là xả nước liên tục trong vòng 12 giờ và tăng số đợt lên, cụ thể mỗi ngày hồ chứa vận hành xả nước không ít hơn 02 đợt, thời gian vận hành bắt đầu không muộn hơn 06 giờ sáng và kết thúc không sớm hơn 22 giờ, thời gian mỗi đợt xả liên tục không ít hơn 04 giờ, tổng thời gian xả trong ngày không ít hơn 12 giờ.
 

Đối với quy định các hồ phải xả nước để giảm độ mặn cho nhà máy nước Cầu Đỏ lấy nước cấp cho sinh hoạt của thành phố Đà Nẵng, trên cơ sở đánh giá thực tiễn vận hành cho thấy, việc xả nước của các hồ trên sông Vu Gia không có quan hệ mật thiết đối với độ mặn của sông Vu Gia tại nhà máy nước cầu đỏ (thực tiễn vận hành trong tháng 4-7/2024, cùng một lưu lượng xả khoảng 80-100m3/s, nhưng độ mặn trên sông Vu Gia lại tại nhà máy nước Cầu Đỏ ở hai mức rất khác biệt là dưới 1.000mg/l và 4.000-6.000mg/l), điều này sẽ dẫn đến không sử dụng hiệu quả nguồn nước, vì thế trong Dự thảo sửa đổi, sẽ bỏ quy định căn cứ vào độ mặn để đưa ra quyết định vận hành. Đối với nguồn nước cấp cho nhà máy nước Cầu Đỏ, thực tế hiện nay ngoài sử dụng nguồn nước của sông Vu Gia tại vị trí của nhà máy, thì đang sử dụng cả nguồn nước tại đập An Trạch ở thượng lưu để cấp nước, chính vì vậy Dự thảo quy trình đã đưa ra quy định về việc sử dụng tín hiệu mực nước tại đập An Trạch để đưa ra quyết định vận hành các hồ cấp đủ nước cho nhà máy nước Cầu Đỏ khai thác từ đập An Trạch.
 

Một nội dung mới được đề xuất là cho phép sử dụng linh hoạt dung tích trên mực nước dâng bình thường và dung tích dưới mực nước đón lũ thấp nhất của các hồ để cắt, giảm lũ cho hạ du trong các trường hợp bất thường, khẩn cấp. Đồng thời, cho phép các hồ chứa tích nước sớm hơn thời gian quy định vào giai đoạn cuối mùa lũ để tận dụng tối đa nguồn nước phục vụ cấp nước trong mùa cạn năm tiếp theo. Cùng với đó, chủ hồ được giảm lưu lượng xả về hạ du trong những ngày thứ 7, chủ nhật, ngày nghỉ lễ nhưng không quá tối đa 50% so với ngày thường để nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn nước, đảm bảo an ninh năng lượng.
 

Trên lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn, dự thảo giao Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng xem xét, quyết định các nội dung tương ứng trong tình huống bất thường, khẩn cấp. Việc quyết định vận hành tích nước cuối mùa lũ cũng được đề xuất chuyển từ chủ hồ sang Chủ tịch UBND tỉnh, thành phố trên cơ sở phương án do chủ hồ tính toán, đề xuất.

Trong mùa cạn, Chủ tịch UBND tỉnh, thành phố được giao chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan xem xét, quyết định điều chỉnh lưu lượng và thời gian vận hành hồ phù hợp với tình hình nguồn nước và nhu cầu thực tế. Địa phương đồng thời có trách nhiệm xây dựng hoặc sử dụng hệ thống hỗ trợ ra quyết định để phục vụ tính toán, chỉ đạo vận hành hồ chứa, liên hồ chứa.
 

Bên cạnh thẩm quyền trực tiếp trong vận hành, UBND các tỉnh, thành phố trên hai lưu vực còn phải rà soát, cập nhật phương án ứng phó thiên tai và phương án ứng phó tình huống khẩn cấp; xây dựng, phê duyệt bản đồ ngập lụt vùng hạ du đập; kiểm soát việc sử dụng đất trong hành lang thoát lũ; rà soát cơ sở hạ tầng, bãi sông và hành lang sông ở khu vực hạ du.
 

Trường hợp tình huống vượt quá khả năng ứng phó của địa phương, Chủ tịch UBND tỉnh, thành phố có trách nhiệm báo cáo Thủ tướng Chính phủ và Trưởng Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia xem xét, quyết định. Đối với hạn hán, thiếu nước nghiêm trọng, ô nhiễm nguồn nước hoặc yêu cầu bảo đảm an ninh nguồn nước, an ninh năng lượng trên phạm vi liên tỉnh, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục giữ vai trò chủ trì, phối hợp quyết định chế độ vận hành.

Một điểm đáng chú ý, để kịp thời xử lý các tình huống trong điều kiện mưa lũ bất thường, khẩn cấp, vượt thiết kế, vượt quá khả năng xả của công trình cũng như các tình huống hạn hán, thiếu nước nghiêm trọng xảy ra trong mùa cạn ảnh hưởng đến an ninh nguồn nước, năng lượng, Dự thảo đề xuất điều chỉnh, bổ sung 01 chương về vận hành các hồ trong tình huống bất thường, khẩn cấp. Trong đó, quy định rõ các tình huống bất thường xảy ra trên lưu vực sông, tín hiệu và trách nhiệm của các bên liên quan nhằm nâng cao tính chủ động trong quá trình thực hiện.
 

Tại cuộc họp, các đại biểu tập trung trao đổi về nhiều nội dung liên quan trực tiếp đến hiệu quả vận hành hệ thống hồ chứa trên lưu vực. Trong đó, vấn đề làm rõ nhiệm vụ của các cơ quan liên quan trong tình huống bất thường, khẩn cấp; điều chỉnh thời gian xả nước nhằm phù hợp và hài hòa trong lĩnh vực an ninh - an toàn hệ thống điện.
 

Kết luận cuộc họp, Cục trưởng Châu Trần Vĩnh nhấn mạnh việc sửa đổi Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn phải hướng tới lợi ích chung của toàn lưu vực. Ưu tiên cao nhất là an toàn công trình, tính mạng, tài sản của người dân và giảm lũ cho hạ du; tiếp đó là bảo đảm nước cho sinh hoạt, sản xuất và phát điện.
 

Cục trưởng lưu ý, mùa lũ được xác định bắt đầu từ ngày 1/9, nhưng nửa đầu tháng 9 vẫn là thời gian quan trọng của vụ Hè Thu tại miền Trung. Nếu hồ được hạ quá thấp nhưng lũ không xuất hiện, khu vực hạ du có thể đứng trước nguy cơ thiếu nước. Vì vậy, việc xác định mực nước hồ cần được thực hiện linh hoạt theo từng thời kỳ, gắn với dự báo, kịch bản mưa lũ và nhu cầu sử dụng nước thực tế.
 

Theo Cục trưởng Châu Trần Vĩnh, dự thảo cần tiếp tục được rà soát theo hướng tăng thẩm quyền phải đi đôi với tăng trách nhiệm của Chủ tịch UBND tỉnh, thành phố. Mọi quyết định vận hành cần dựa trên hệ thống quan trắc, dự báo, hệ thống hỗ trợ ra quyết định và phương án tính toán của chủ hồ. “Khi các quyết định vận hành được đặt trên cơ sở dữ liệu, dự báo và sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, địa phương và chủ hồ, hệ thống hồ chứa sẽ có thêm khả năng chủ động ứng phó với những diễn biến bất thường của thiên tai, đồng thời sử dụng hiệu quả nguồn nước cho sinh hoạt, sản xuất và năng lượng” - Cục trưởng Châu Trần Vĩnh nhấn mạnh.