Bộ Nông nghiệp và Môi trường đôn đốc triển khai Quy trình vận hành liên hồ chứa lưu vực sông Hồng

Công văn được gửi tới Bộ Công Thương, Bộ Xây dựng; UBND các tỉnh, thành phố Điện Biên, Lai Châu, Sơn La, Lào Cai, Phú Thọ, Tuyên Quang, Hà Nội, Bắc Ninh, Hưng Yên, Ninh Bình và Hải Phòng; Tập đoàn Điện lực Việt Nam; Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia; các công ty thủy điện Sơn La, Hòa Bình, Tuyên Quang, Huội Quảng - Bản Chát và Công ty Cổ phần Thủy điện Thác Bà.

Quy trình mới điều chỉnh phương thức vận hành hồ chứa theo diễn biến nguồn nước

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, ngày 6/10/2026, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 1936/QĐ-TTg về Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Hồng (Quy trình 1936), thay thế Quyết định số 740/QĐ-TTg ngày 17/6/2019 và Quyết định số 922/QĐ-TTg ngày 14/5/2025.

Một trong những điểm mới đáng chú ý của Quy trình 1936 là điều chỉnh thời gian vận hành mùa lũ và mùa cạn. Theo đó, thời gian vận hành mùa lũ từ 15/6 đến 31/10, mùa cạn từ 01/11 đến 14/6 năm sau; điều chỉnh quy định về phân chia thời kỳ vận hành trong mùa lũ, theo đó không quy định lũ sớm, lũ chính vụ, lũ muộn và thay đổi thành các thời kỳ vận hành mùa lũ phù hợp với diễn biến bất thường của thời tiết (Điều 2) để bảo đảm nâng cao hiệu quả vận hành hồ chứa tham gia phòng lũ, cấp nước cho hạ du phù hợp với từng thời kỳ.

Quy trình cũng điều chỉnh cơ chế vận hành linh hoạt trong mùa lũ. Căn cứ diễn biến thời tiết, mực nước tại các trạm thủy văn và nhận định, dự báo của Cục Khí tượng Thủy văn, các hồ được chủ động dâng hoặc tích dần mực nước trong giới hạn quy định. Riêng giai đoạn từ ngày 20/7 đến ngày 21/8, việc vận hành linh hoạt để dâng mực nước hồ do Phó Trưởng ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia - Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường xem xét, quyết định.

Đáng chú ý, Quy trình bổ sung cơ chế ứng phó với nguy cơ thiếu nước. Trường hợp có cảnh báo, dự báo xuất hiện El Niño hoặc nguy cơ thiếu nước trên lưu vực, Phó Trưởng ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia - Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường xem xét, quyết định việc dâng dần mực nước các hồ Sơn La, Hòa Bình, Thác Bà và Tuyên Quang sớm hơn quy định. Việc điều chỉnh phải bảo đảm không vượt quá cao trình mực nước cho phép trong từng thời kỳ.

Quy trình mới cũng điều chỉnh, bổ sung quy định đảm bảo cấp nước cho hạ du đối với thời kỳ từ ngày 16/9 đến ngày 31/10 của mùa lũ trong thời gian các hồ không thực hiện chế độ vận hành cắt, giảm lũ cho hạ du và vận hành đảm bảo an toàn công trình.

Gắn vận hành hồ chứa với bảo đảm an ninh nguồn nước và an toàn hệ thống điện

Một nội dung quan trọng khác của Quy trình 1936 là bổ sung cơ chế vận hành hồ chứa căn cứ trạng thái nguồn nước theo kịch bản nguồn nước trên lưu vực sông Hồng - Thái Bình do Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường công bố. Quy định này nhằm bảo đảm an ninh nguồn nước phục vụ sinh hoạt, đáp ứng nhu cầu sử dụng nước tối thiểu ở hạ du, đồng thời góp phần bảo đảm an ninh năng lượng và an toàn hệ thống điện quốc gia.

Đối với hồ Thác Bà, trong thời gian chưa hoàn thành phương án nâng cao năng lực xả lũ kiểm tra của công trình, mực nước cao nhất trong mùa lũ không được vượt quá cao trình 56 m, trừ trường hợp được huy động dung tích chống lũ cho hạ du hoặc được cơ quan có thẩm quyền cho phép.

Quy trình cũng bổ sung, làm rõ thẩm quyền xử lý các tình huống bất thường, khẩn cấp. Theo đó, Trưởng ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia có trách nhiệm chỉ đạo xử lý các sự cố công trình vượt quá khả năng ứng phó của Bộ Công Thương; xem xét, quyết định huy động một phần dung tích hồ Sơn La từ cao trình mực nước lớn nhất thiết kế đến mực nước lớn nhất kiểm tra để cắt lũ cho hạ du trong những tình huống bất thường, khẩn cấp. Trưởng ban đồng thời chỉ đạo các biện pháp ứng phó trong những trường hợp quan trọng, cấp bách theo quy định pháp luật.

Phó Trưởng ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia - Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường được giao quyết định vận hành các hồ chứa điều tiết cắt, giảm lũ trong những tình huống thường xuyên, tình huống bất thường, khẩn cấp và khi rủi ro thiên tai xảy ra trên diện rộng. Quy trình cũng có điều khoản chuyển tiếp nhằm bảo đảm việc vận hành các hồ chứa được thực hiện thống nhất, liên tục, tránh thay đổi đột ngột trong quá trình chuyển sang áp dụng quy định mới.

Làm rõ trách nhiệm của bộ, ngành, địa phương và chủ hồ

Cùng với các quy định về vận hành, Quy trình 1936 bổ sung, làm rõ trách nhiệm của các bộ, ngành, chính quyền địa phương và đơn vị quản lý hồ chứa, qua đó nâng cao tính chủ động và hiệu quả phối hợp trong điều hành liên hồ.

Bộ Công Thương có trách nhiệm báo cáo Thủ tướng Chính phủ và Trưởng ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia khi xảy ra sự cố công trình vượt quá khả năng ứng phó; chỉ đạo nghiên cứu, đề xuất phương án sử dụng một phần dung tích phòng lũ trên mực nước dâng bình thường của các hồ thủy điện lớn, quan trọng trong tình huống khẩn cấp, bất thường theo quy định của Luật Tài nguyên nước. Bộ cũng chỉ đạo Tập đoàn Điện lực Việt Nam xây dựng quy chế phối hợp vận hành và cung cấp thông tin, số liệu khí tượng, thủy văn, vận hành hồ.

Đối với một số tình huống cụ thể, Bộ Công Thương xem xét, quyết định việc tích nước hồ Thác Bà vượt cao trình 56 m trong giai đoạn từ ngày 16/9 đến ngày 31/10 khi chưa hoàn thành phương án nâng cao năng lực xả lũ kiểm tra. Trường hợp cần thiết, Bộ xem xét quyết định việc tích nước hồ Sơn La cao hơn quy định trên cơ sở đề xuất bằng văn bản của Tập đoàn Điện lực Việt Nam, với điều kiện bảo đảm tuyệt đối an toàn công trình và hạ du.

Tập đoàn Điện lực Việt Nam có trách nhiệm chủ trì, phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan xây dựng quy chế phối hợp vận hành và cung cấp thông tin theo chỉ đạo của Bộ Công Thương; đồng thời nghiên cứu, đề xuất phương án tích nước sớm đối với các hồ Hòa Bình, Tuyên Quang và phương án tích nước hồ Sơn La theo quy định.

Giám đốc các công ty thủy điện Sơn La, Hòa Bình, Tuyên Quang, Huội Quảng - Bản Chát và Công ty Cổ phần Thủy điện Thác Bà chịu trách nhiệm tổ chức vận hành hồ theo thẩm quyền. Trong các thời kỳ được quy định, giám đốc đơn vị quyết định và chịu trách nhiệm về việc dâng mực nước hồ trong những trường hợp cụ thể; kịp thời báo cáo Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường khi mực nước có khả năng vượt quá giới hạn cho phép trong thời gian hồ không thực hiện nhiệm vụ cắt, giảm lũ hoặc vận hành bảo đảm an toàn công trình.

Riêng Công ty Cổ phần Thủy điện Thác Bà có trách nhiệm nghiên cứu, trình cấp có thẩm quyền phê duyệt và triển khai phương án nâng cao năng lực xả lũ kiểm tra của công trình thủy điện Thác Bà để đảm bảo an toàn cho công trình và an toàn hạ du.

Bên cạnh đó, các bộ, ngành, UBND các tỉnh, thành phố và cơ quan phòng thủ dân sự địa phương có trách nhiệm tổ chức thực hiện Quy trình theo chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền được giao.

Kết hợp đồng bộ giải pháp công trình và phi công trình

Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh, Quy trình vận hành liên hồ chứa là giải pháp phi công trình nhằm phối hợp vận hành các hồ, đập và công trình trên lưu vực, góp phần nâng cao hiệu quả phòng, chống lũ cho hạ du trong mùa lũ, sử dụng hiệu quả nguồn nước và giảm nguy cơ hạn hán, thiếu nước trong mùa cạn.

Tuy nhiên, để bảo đảm an toàn và phát triển bền vững đồng bằng sông Hồng, việc thực hiện Quy trình cần được đặt trong tổng thể các giải pháp công trình và phi công trình, cùng với quy hoạch hạ tầng, đô thị, phòng, chống thiên tai, bảo đảm an toàn công trình thủy điện, thủy lợi và các quy hoạch chuyên ngành liên quan. Đây là nhiệm vụ đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ, đồng bộ giữa các bộ, ngành, địa phương và đơn vị quản lý, vận hành hồ chứa.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị các cơ quan, đơn vị nghiên cứu kỹ Quy trình 1936, chủ động chỉ đạo và tổ chức thực hiện theo đúng chức năng, nhiệm vụ; đồng thời khẩn trương triển khai các giải pháp liên quan nhằm bảo đảm an toàn, bền vững cho đồng bằng sông Hồng. Trong quá trình thực hiện, nếu phát sinh khó khăn, vướng mắc, các bộ, cơ quan, đơn vị quản lý và vận hành hồ chứa cần kịp thời phản ánh về Bộ để được hướng dẫn, hỗ trợ.