Cao Bằng: Chủ động kiểm soát, phân bổ nguồn nước

Phân bổ nguồn nước hợp lý
 

Cao Bằng là tỉnh miền núi có địa hình phức tạp, hệ thống sông, suối ngắn và dốc. Nguồn nước phân bố không đồng đều theo không gian, thời gian, trong khi khả năng điều tiết tự nhiên còn hạn chế. Những yếu tố này khiến việc bảo đảm nguồn nước cho sinh hoạt, sản xuất và phát triển kinh tế - xã hội luôn đặt ra yêu cầu cao đối với công tác quản lý.
 

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng phức tạp, nguy cơ thiếu nước cục bộ trong mùa khô, mưa lớn cực đoan, lũ quét, sạt lở đất có thể tác động trực tiếp đến nguồn nước và các công trình khai thác, sử dụng nước.

Trước thực tế đó, tỉnh Cao Bằng đang từng bước chuyển từ quản lý theo từng công trình, từng địa bàn sang cách tiếp cận tổng hợp, gắn khai thác với bảo vệ nguồn nước và kiểm soát nguy cơ ô nhiễm. Một trong những nhiệm vụ được chú trọng là quan trắc, theo dõi và đánh giá chất lượng nước mặt, nước dưới đất. Kết quả quan trắc được lồng ghép trong công tác quản lý, cấp phép khai thác, sử dụng tài nguyên nước, xả nước thải vào nguồn nước, bảo vệ nguồn nước và kiểm soát ô nhiễm môi trường.

Thực hiện Luật Tài nguyên nước 2023 và các quy định hướng dẫn thi hành, Cao Bằng tiếp tục rà soát, cập nhật, từng bước hoàn thiện việc phân loại chất lượng nước và xác định mục tiêu chất lượng nước đối với các lưu vực sông, tầng chứa nước.

Bà Ma Thị Huyền Linh - Chi cục trưởng Chi cục Tài nguyên nước, tỉnh Cao Bằng cho rằng, đối với Cao Bằng, bảo vệ tài nguyên nước phải được nhìn từ toàn bộ lưu vực, trong đó rừng đầu nguồn giữ vai trò rất quan trọng. Khi rừng được bảo vệ tốt, khả năng giữ nước, điều tiết dòng chảy của lưu vực được nâng lên, góp phần duy trì nguồn nước trong mùa khô và hạn chế tác động của dòng chảy lớn vào mùa mưa.

Cùng với chất lượng nước, việc phân bổ nguồn nước giữa các ngành, địa phương cũng được tỉnh quan tâm. Các nội dung về bảo vệ, khai thác, sử dụng và phân bổ nguồn nước, phòng chống tác hại do nước gây ra, bảo đảm an ninh nguồn nước đã được rà soát, tích hợp vào quy hoạch tỉnh Cao Bằng thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến 2050.

Đồng thời, phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường trong quá trình lập, triển khai các quy hoạch tổng hợp lưu vực sông có liên quan, trong đó có Quy hoạch tổng hợp lưu vực sông Bằng Giang - Kỳ Cùng và Quy hoạch tổng hợp lưu vực sông Hồng - Thái Bình.

Đây là cơ sở để các ngành, địa phương tính toán nhu cầu sử dụng, nâng cao hiệu quả phân bổ, hạn chế nguy cơ khai thác thiếu kiểm soát và bảo đảm hài hòa giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường với yêu cầu phòng, chống thiên tai.

Được biết, tỉnh Cao Bằng hiện có 39 công trình hồ chứa thủy lợi, thủy điện được phê duyệt quy trình vận hành, gồm 13 hồ thủy lợi và 26 hồ thủy điện. Việc vận hành theo quy trình được cấp có thẩm quyền phê duyệt góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn nước, bảo đảm an toàn công trình và giảm tác động bất lợi đến khu vực hạ du.

Nâng hiệu quả khai thác, sử dụng tài nguyên nước
 

Bảo đảm an ninh nguồn nước không chỉ nằm ở việc xây dựng công trình hay cấp phép khai thác. Đối với Cao Bằng, bảo vệ những khu vực tạo nguồn, đặc biệt là rừng đầu nguồn có ý nghĩa lâu dài trong duy trì dòng chảy và khả năng giữ nước của lưu vực.
 

Tổng diện tích rừng phòng hộ trên địa bàn tỉnh hiện đạt 297.091,70 ha. Trong đó, diện tích có rừng 201.795,98 ha, gồm 198.393,94 ha rừng tự nhiên và 3.402,04 ha rừng trồng. Diện tích chưa có rừng 95.295,72 ha.

Song song với bảo vệ sinh thủy, công tác cấp phép khai thác, sử dụng nước tiếp tục được thực hiện nhằm đưa hoạt động khai thác vào khuôn khổ. Từ năm 2006 đến thời điểm báo cáo, UBND tỉnh đã cấp, gia hạn, điều chỉnh 118 giấy phép khai thác nước mặt, 21 giấy phép khai thác nước dưới đất, 69 giấy phép xả nước thải vào nguồn nước, 4 giấy phép thăm dò nước dưới đất và 9 giấy phép hành nghề khoan nước dưới đất.

Cấp phép được đặt song song với kiểm tra, thanh tra việc chấp hành quy định. Trong quá trình thực hiện chiến lược, các cơ quan chức năng đã phát hiện, xử phạt 24 tổ chức với tổng số tiền hơn 1 tỷ đồng. Các vi phạm chủ yếu liên quan đến khai thác, sử dụng nước khi chưa có giấy phép, không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ trong giấy phép. Khai thác vượt lưu lượng được cấp và chưa thực hiện đầy đủ chế độ quan trắc, giám sát, báo cáo.

Ở lĩnh vực sinh hoạt, Cao Bằng đã có những bước tiến nhất định nhưng vẫn còn khoảng cách giữa đô thị và nông thôn. Tỷ lệ dân số đô thị được cấp nước sạch thông qua hệ thống cấp nước tập trung đạt khoảng 81,9%, trong khi tỷ lệ thất thoát nước bình quân trong hệ thống cấp nước đô thị khoảng 17,9%.

Tại khu vực nông thôn đạt 97,68% hộ dân được sử dụng nước hợp vệ sinh, song chỉ 5,48% hộ được sử dụng nước sạch đạt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia. Trong số này, 1,95% sử dụng nước từ công trình cấp nước tập trung và 3,53% sử dụng từ công trình quy mô hộ gia đình.

Do địa hình chia cắt, dân cư phân tán, suất đầu tư lớn nên việc quản lý, vận hành công trình sau đầu tư gặp khó khăn, đây là những nguyên nhân khiến việc mở rộng cấp nước sạch ở khu vực nông thôn còn hạn chế.

Đối với sản xuất nông nghiệp, nguồn nước hiện cơ bản đáp ứng nhu cầu tưới tiêu. Diện tích đất trồng lúa hai vụ được bảo đảm tưới đạt 27.224,99 ha, diện tích cây trồng cạn được tưới đạt 14.415,16 ha. Mặt khác, diện tích nuôi trồng thủy sản tỉnh Cao Bằng đạt 309,74 ha. Nguồn nước từ sông, suối, hồ chứa cơ bản đáp ứng yêu cầu sản xuất.

Trong điều kiện còn nhiều khó khăn về hạ tầng và nguồn lực, cách tiếp cận này sẽ giúp Cao Bằng từng bước chủ động hơn trước nguy cơ thiếu nước, ô nhiễm và suy giảm nguồn nước. Đồng thời, tạo nền tảng để khai thác tài nguyên nước phục vụ phát triển kinh tế xã hội nhưng không làm suy giảm tài nguyên nước về lâu dài.