Nâng cao nhận thức cộng đồng về khai thác bền vững tài nguyên nước và bảo vệ môi trường nước xuyên biên giới

Hội thảo có sự tham gia của hơn 100 đại biểu là lãnh đạo các đơn vị thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường, chuyên gia, nhà khoa học, Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lai Châu và đại diện các cơ quan đơn vị doanh nghiệp ở các tỉnh miền núi phía Bắc.

Truyền thông giữ vai trò cầu nối đưa chính sách về tài nguyên nước vào cuộc sống

Phát biểu khai mạc Hội thảo, TS. Đào Xuân Hưng, Tổng Biên tập Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường nhấn mạnh, tài nguyên nước là nguồn lực đặc biệt quan trọng, có ý nghĩa quyết định đối với phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an ninh lương thực, an ninh năng lượng, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững của đất nước.

Đối với khu vực miền núi phía Bắc, nơi tập trung nhiều lưu vực sông đầu nguồn quan trọng như sông Hồng, sông Đà, sông Lô, sông Kỳ Cùng, sông Bằng Giang…, việc bảo vệ nguồn nước không chỉ có ý nghĩa đối với sự phát triển của từng địa phương mà còn góp phần bảo đảm an ninh nguồn nước cho toàn quốc.

Theo TS. Đào Xuân Hưng, trong những năm gần đây, biến đổi khí hậu diễn biến ngày càng phức tạp với các hiện tượng cực đoan như hạn hán, lũ quét, sạt lở đất và mưa lớn bất thường xuất hiện với tần suất cao hơn. Cùng với đó, việc gia tăng khai thác nguồn nước, xây dựng các hồ chứa, công trình thủy điện ở thượng nguồn các lưu vực sông quốc tế đang tạo ra nhiều tác động đến dòng chảy, chất lượng nguồn nước và hệ sinh thái vùng hạ lưu.

Bên cạnh những yếu tố từ tự nhiên, quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa, phát triển nông nghiệp và gia tăng dân số cũng làm gia tăng áp lực lên nguồn nước. Ô nhiễm môi trường nước tại một số lưu vực sông, khai thác nước chưa hợp lý, suy giảm rừng đầu nguồn và nguồn sinh thủy đang đặt ra những thách thức lớn đối với công tác quản lý tài nguyên nước trong giai đoạn hiện nay.

Theo Tổng Biên tập Tạp chí Nông nghiệp và Môi trường, Luật Tài nguyên nước năm 2023 đã đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy quản lý, từ quản lý theo ngành sang quản lý tổng hợp, thống nhất theo lưu vực sông; coi nước là tài sản công đặc biệt của quốc gia, cần được phân bổ công bằng, sử dụng tiết kiệm, hiệu quả và bảo vệ lâu dài cho các thế hệ mai sau.

Song song với việc hoàn thiện thể chế, đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn và các công nghệ hiện đại trong điều tra, giám sát, dự báo và quản trị tài nguyên nước, công tác truyền thông được xác định là một trong những giải pháp quan trọng nhằm nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi của cộng đồng.

"Truyền thông không chỉ dừng lại ở hoạt động tuyên truyền mà cần trở thành cầu nối giữa chính sách với thực tiễn, giữa cơ quan quản lý với người dân, giữa các nhà khoa học với cộng đồng. Qua đó góp phần hình thành văn hóa sử dụng nước tiết kiệm, bảo vệ môi trường nước và nâng cao trách nhiệm của mỗi tổ chức, cá nhân trong khai thác, sử dụng tài nguyên nước", TS. Đào Xuân Hưng nhấn mạnh.

Đối với các nguồn nước xuyên biên giới, truyền thông còn góp phần thúc đẩy chia sẻ thông tin, tăng cường hợp tác quốc tế, lan tỏa các mô hình quản lý hiệu quả và nâng cao nhận thức về trách nhiệm chung trong bảo vệ các dòng sông vì lợi ích của các quốc gia cùng chia sẻ nguồn nước.

Lai Châu xác định tài nguyên nước là nền tảng cho phát triển xanh và bền vững

Tại Hội thảo, ông Vũ Xuân Tính, Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi và Tài nguyên nước (Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lai Châu) cho biết, Lai Châu là tỉnh miền núi, biên giới phía Tây Bắc với diện tích trên 9.000 km² và đường biên giới dài hơn 265 km tiếp giáp tỉnh Vân Nam (Trung Quốc). Đây là địa phương có vị trí đặc biệt quan trọng khi là nơi khởi nguồn của nhiều sông, suối thuộc lưu vực sông Đà và lưu vực sông Nậm Na.

Tỉnh hiện có hệ thống sông, suối dày đặc cùng nhiều hồ chứa thủy điện, thủy lợi quy mô lớn như Lai Châu, Bản Chát, Huội Quảng và hàng nghìn công trình thủy lợi phục vụ sản xuất, cấp nước sinh hoạt và phát triển kinh tế - xã hội. Đồng thời, Lai Châu cũng giữ vai trò quan trọng trong việc bảo đảm nguồn nước cho khu vực hạ du lưu vực sông Hồng.

Những năm qua, dưới sự chỉ đạo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng sự quan tâm của Tỉnh ủy, Hội đồng nhân dân và UBND tỉnh, công tác quản lý nhà nước về tài nguyên nước trên địa bàn đã đạt nhiều kết quả tích cực. Hoạt động cấp phép khai thác, sử dụng nước, quản lý hành lang bảo vệ nguồn nước, thu tiền cấp quyền khai thác tài nguyên nước, kiểm tra việc duy trì dòng chảy tối thiểu và triển khai các nhiệm vụ theo Luật Tài nguyên nước năm 2023 từng bước đi vào nền nếp.

Định hướng đến năm 2050, Lai Châu xác định phát triển nền nông nghiệp xanh, kinh tế tuần hoàn và bền vững, trong đó tài nguyên nước giữ vai trò trung tâm. Để hiện thực hóa mục tiêu này, tỉnh tập trung triển khai hiệu quả Luật Tài nguyên nước năm 2023; hoàn thiện công tác quy hoạch, điều tra cơ bản và bảo vệ nguồn nước; tăng cường quản lý hành lang bảo vệ nguồn nước, bảo vệ rừng đầu nguồn, kiểm soát ô nhiễm và sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả.

Đồng thời, tỉnh chú trọng nâng cao năng lực điều hòa, phân bổ nguồn nước; chủ động ứng phó với hạn hán, lũ quét, sạt lở đất và các tác động của biến đổi khí hậu; đẩy mạnh chuyển đổi sang các mô hình sản xuất nông nghiệp công nghệ cao, tiết kiệm nước và tăng cường hợp tác với các địa phương, các quốc gia có chung nguồn nước trên cơ sở tôn trọng luật pháp quốc tế, bảo đảm hài hòa lợi ích trong khai thác và sử dụng tài nguyên nước.

Tuy nhiên, đại diện Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lai Châu cũng cho rằng, công tác quản lý tài nguyên nước vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức khi biến đổi khí hậu ngày càng cực đoan, nhu cầu sử dụng nước của các ngành kinh tế gia tăng, trong khi việc triển khai các quy định mới của Luật Tài nguyên nước năm 2023 đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp, các ngành, địa phương, doanh nghiệp và cộng đồng.

Tăng cường truyền thông để thực hiện hiệu quả Luật Tài nguyên nước năm 2023

Trong khuôn khổ Hội thảo, các đại biểu đã nghe nhiều tham luận chuyên sâu về bảo đảm an ninh nguồn nước, bảo vệ môi trường nước, ứng dụng khoa học và công nghệ trong quản lý, khai thác, sử dụng tài nguyên nước cũng như các giải pháp truyền thông nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng.

Các chuyên gia tập trung trao đổi ba nhóm vấn đề trọng tâm gồm: đánh giá thực trạng và những thách thức đối với tài nguyên nước quốc gia, đặc biệt tại khu vực miền núi phía Bắc; các giải pháp về cơ chế, chính sách và công nghệ nhằm khai thác, sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả và tuần hoàn; tăng cường hợp tác quốc tế trong quản lý các nguồn nước xuyên biên giới gắn với việc thực thi Luật Tài nguyên nước năm 2023.

Bên cạnh đó, nhiều ý kiến đề xuất cần đổi mới mạnh mẽ phương thức truyền thông theo hướng ứng dụng công nghệ số, truyền thông đa phương tiện, xây dựng các sản phẩm truyền thông phù hợp với từng nhóm đối tượng, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số, người dân vùng sâu, vùng xa và khu vực biên giới.

Các đại biểu cho rằng, để chính sách về tài nguyên nước thực sự đi vào cuộc sống, cần phát huy vai trò của các cơ quan truyền thông, chính quyền địa phương, tổ chức đoàn thể và cộng đồng trong việc phổ biến pháp luật, lan tỏa các mô hình sử dụng nước tiết kiệm, bảo vệ nguồn nước và gìn giữ hệ sinh thái sông, suối.

Đối với các lưu vực sông xuyên biên giới, truyền thông cần góp phần nâng cao nhận thức về trách nhiệm chung trong bảo vệ nguồn nước, thúc đẩy chia sẻ thông tin, tăng cường hợp tác giữa các quốc gia và địa phương, hướng tới quản lý tổng hợp, khai thác bền vững và sử dụng công bằng các nguồn nước chung.

Phát biểu kết luận Hội thảo, TS. Đào Xuân Hưng khẳng định những ý kiến, tham luận và kinh nghiệm thực tiễn được chia sẻ tại Hội thảo sẽ là cơ sở quan trọng để tiếp tục hoàn thiện các giải pháp truyền thông về tài nguyên nước trong thời gian tới.

Theo đó, công tác truyền thông cần được triển khai đồng bộ với việc thực thi Luật Tài nguyên nước năm 2023, góp phần nâng cao nhận thức và trách nhiệm của các cấp, các ngành, doanh nghiệp và người dân trong khai thác, sử dụng tiết kiệm, hiệu quả tài nguyên nước; bảo vệ môi trường nước, bảo tồn hệ sinh thái, tăng cường hợp tác trong quản lý các nguồn nước xuyên biên giới, qua đó góp phần bảo đảm an ninh nguồn nước quốc gia và thúc đẩy phát triển bền vững.