Quản lý tài nguyên nước: Chủ động, đồng bộ và hiệu quả từ chính sách đến thực tiễn

Tập trung hoàn thiện thể chế, bảo đảm triển khai hiệu quả chính sách mới

Một trong những điểm nhấn nổi bật trong tháng là công tác xây dựng, hoàn thiện thể chế, chính sách pháp luật về tài nguyên nước. Ngay sau khi Nghị định số 23/2026/NĐ-CP và Thông tư số 06/2026/TT-BNNMT được ban hành, Cục đã chủ động triển khai nhiều giải pháp nhằm đưa các quy định mới nhanh chóng đi vào cuộc sống, bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ và thông suốt trong tổ chức thực hiện.

Cụ thể, Cục đã ban hành các văn bản hướng dẫn gửi tới 34 Sở Nông nghiệp và Môi trường các tỉnh, thành phố; đồng thời tham mưu Bộ ban hành văn bản chỉ đạo UBND các địa phương triển khai thực hiện. Trong tháng 02/2026, Cục tiếp tục trình Bộ ban hành 06 văn bản hợp nhất liên quan đến 02 Nghị định và 04 Thông tư trong lĩnh vực tài nguyên nước, góp phần hệ thống hóa, minh bạch hóa quy định pháp luật, tạo thuận lợi cho tổ chức, cá nhân trong quá trình thực thi.

Song song với đó, Cục đã phối hợp với các cơ quan chuyên môn tại địa phương rà soát, cập nhật Danh mục lưu vực sông liên quốc gia và liên tỉnh, trình Thủ tướng Chính phủ xem xét ban hành; đồng thời tham mưu Bộ trưởng ban hành Danh mục lưu vực sông nội tỉnh. Đây là cơ sở pháp lý quan trọng cho việc phân cấp quản lý tài nguyên nước ở trung ương và địa phương, quản lý tổng hợp theo lưu vực sông gồm: điều tra cơ bản tài nguyên nước, quy hoạch tổng hợp lưu vực sông, hợp tác quốc tế, điều hòa phân phối nguồn nước,… góp phần bảo vệ, phát triển bền vững và quản lý khai thác tài nguyên nước tiết kiệm, hiệu quả.

Đối với nhiệm vụ rà soát, điều chỉnh các quy trình vận hành liên hồ chứa, Cục đã chủ động phối hợp với các đơn vị liên quan khẩn trương nghiên cứu, triển khai nhằm bảo đảm tiến độ, sẵn sàng phục vụ công tác điều hành nguồn nước trong mùa lũ và mùa cạn.

Đẩy mạnh cải cách hành chính, nâng cao chất lượng phục vụ

Công tác cải cách hành chính tiếp tục được xác định là nhiệm vụ trọng tâm xuyên suốt. Trong tháng 02/2026, Cục đã tập trung rà soát, cải tiến quy trình tiếp nhận, giải quyết thủ tục hành chính, hướng tới nâng cao hiệu quả, rút ngắn thời gian xử lý và tăng mức độ hài lòng của người dân, doanh nghiệp.

Cục đã tham mưu Bộ giải quyết 11 thủ tục hành chính bảo đảm đúng thời hạn; đồng thời trình ban hành Quyết định số 465/QĐ-BNNMT ngày 04/02/2026 về quy trình nội bộ giải quyết thủ tục hành chính trong lĩnh vực tài nguyên nước thuộc thẩm quyền của Bộ. Việc chuẩn hóa quy trình nội bộ không chỉ giúp nâng cao tính minh bạch mà còn là nền tảng quan trọng để triển khai dịch vụ công trực tuyến toàn trình trong thời gian tới.

Cục đã thường xuyên theo dõi việc triển khai các văn bản quy phạm pháp luật thuộc lĩnh vực quản lý, đã có 31 Văn bản gửi đến Sở Nông nghiệp và Môi trường các địa phương hướng dẫn triển khai thi hành các quy định của pháp luật liên quan đến thực hiện kê khai tính tiền cấp quyền khai thác sử dụng nước cho cho mục đích sinh hoạt do sửa đổi bổ sung về thẩm quyền phê duyệt tiền cấp quyền khai thác tài nguyên nước theo quy định của Nghị định số 23/2026/NĐ-CP ngày 17/01/2026.

Đồng thời, đã thực hiện rà soát và đề xuất giải pháp đối với việc tháo gỡ những “điểm nghẽn” do quy định của pháp luật; nghiên cứu và cho ý kiến đối với những đề xuất, kiến nghị về những khó khăn, vướng mắc, điểm nghẽn liên quan đến lĩnh vực tài nguyên nước do các cơ quan, tổ chức khác đề xuất theo chỉ đạo của Bộ.

Thúc đẩy khoa học công nghệ và chuyển đổi số trong quản lý tài nguyên nước

Triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, Cục Quản lý tài nguyên nước đã chủ động đề xuất, đặt hàng 03 nhiệm vụ khoa học và công nghệ mới trong năm 2026. Các nhiệm vụ này tập trung vào xây dựng công cụ hỗ trợ ra quyết định trong điều hòa, phân phối tài nguyên nước; phát triển hệ thống cơ sở dữ liệu tài nguyên nước quốc gia; và hoàn thiện phương pháp tính toán phục vụ cải cách thủ tục hành chính, cung cấp dịch vụ công trực tuyến.

Đồng thời, Cục tiếp tục triển khai chương trình “bài toán lớn” đã được Bộ phê duyệt tại Quyết định số 287/QĐ-BNNMT ngày 23/01/2026. Chương trình hướng tới xây dựng cơ sở lý luận và thực tiễn phục vụ hoàn thiện chính sách, thúc đẩy chuyển đổi số, phát triển mô hình thí điểm phục hồi các nguồn nước bị suy thoái, cạn kiệt, ô nhiễm trên các lưu vực sông lớn giai đoạn 2026 - 2030.

Trong lĩnh vực hợp tác chuyên môn, Cục đã phối hợp với nhiều đơn vị như Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước quốc gia, Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam, Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn và Biển… để đề xuất nội dung cho Kế hoạch khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo ngành Nông nghiệp và Môi trường giai đoạn 2026 - 2030.

Tăng cường hợp tác quốc tế, huy động nguồn lực phát triển

Trong tháng 02/2026, hoạt động hợp tác quốc tế tiếp tục được duy trì và mở rộng. Cục đã phối hợp triển khai các dự án quan trọng như GEF7 - Mã Cả, GEF7 - CMDA, GEF8 - ERIP; đồng thời hợp tác với UNICEF trong chương trình nâng cao năng lực và truyền thông bảo vệ nguồn nước an toàn cho trẻ em.

Cục cũng phối hợp với Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB) xây dựng bộ tiêu chí đánh giá, phân loại nguồn nước bị ô nhiễm, suy thoái, cạn kiệt; đồng thời lập danh mục ưu tiên phục hồi. Đáng chú ý, hợp tác với tổ chức AWP đã được triển khai nhằm xây dựng kịch bản nguồn nước trên lưu vực sông Sê San – Srepốk, góp phần nâng cao năng lực quản lý tài nguyên nước xuyên biên giới.

Chủ động theo dõi, điều hành nguồn nước trên các lưu vực sông

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Cục là công bố và theo dõi kịch bản nguồn nước trên các lưu vực sông. Từ cuối năm 2025 đến đầu năm 2026, Cục đã trình Bộ công bố 08 kịch bản nguồn nước mùa cạn trên các lưu vực sông lớn, cung cấp cơ sở quan trọng để các bộ, ngành, địa phương xây dựng kế hoạch khai thác, sử dụng nước. Nội dung kịch bản đã đánh giá và nhận định Trạng thái nguồn nước trên lưu vực, làm cơ sở để cảnh báo tình trạng hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn (nếu có) và định hướng tổng thể việc khai thác, sử dụng nước, điều hòa phân bổ nguồn nước và phòng chống hạn hán, thiếu nước trên từng lưu vực sông.

Trên cơ sở đó, Cục đã ban hành 20 văn bản đôn đốc các địa phương triển khai lập kế hoạch phù hợp với trạng thái nguồn nước. Đồng thời, tổ chức theo dõi chặt chẽ diễn biến nguồn nước, kết hợp với dự báo khí tượng thủy văn để xây dựng các báo cáo giám sát, đánh giá. Kết quả cho thấy các nhận định trong kịch bản cơ bản phù hợp với thực tế.

Trong tháng 02/2026, 12/12 lưu vực sông lớn đều đang trong mùa cạn. Dòng chảy trên phần lớn các sông chính ở mức xấp xỉ hoặc cao hơn so với cùng kỳ năm trước và trung bình nhiều năm, qua đó bảo đảm nhu cầu sử dụng nước cho hạ du.

Đối với nguồn nước dưới đất, Cục duy trì giám sát tại 111 công trình khai thác quy mô lớn và 910 công trình quan trắc trên toàn quốc. Nhìn chung, mực nước dưới đất có biến động nhẹ nhưng vẫn nằm trong ngưỡng an toàn, đáp ứng yêu cầu khai thác.

Điều tiết hiệu quả nguồn nước từ các hồ chứa

Thông qua hệ thống giám sát vận hành 134 hồ chứa lớn trên 11 quy trình vận hành liên hồ chứa, Cục đã theo dõi, điều hành việc xả nước bảo đảm tuân thủ quy định. Trong tháng 02/2026, tổng lượng nước xả về hạ du đạt khoảng 8,5 tỷ m³.

Tổng dung tích các hồ chứa trên các lưu vực đạt khoảng 44,8 tỷ m³, trong đó dung tích có thể điều tiết khoảng 28,3 tỷ m³. Nhìn chung, nguồn nước từ các hồ chứa vẫn đáp ứng tốt nhu cầu sinh hoạt, sản xuất và phát điện trong mùa cạn.

Trong tháng, Cục đã ban hành 44 văn bản hướng dẫn, trả lời các địa phương, tổ chức, cá nhân về những khó khăn, vướng mắc trong thực hiện pháp luật về tài nguyên nước. Nội dung tập trung vào các vấn đề như: thủ tục hành chính, hành lang bảo vệ nguồn nước, hạn chế khai thác nước dưới đất, tiền cấp quyền khai thác, giám sát khai thác…

Đặc biệt, Cục đã tích cực hỗ trợ các địa phương triển khai các quy định mới liên quan đến phân cấp, phân quyền và mô hình chính quyền địa phương hai cấp, góp phần bảo đảm quá trình chuyển đổi diễn ra thông suốt, hiệu quả.

Cục duy trì thường xuyên công tác theo dõi thông tin báo chí, qua đó kịp thời nắm bắt, xử lý các vấn đề phát sinh liên quan đến tài nguyên nước.

Cùng với đó, Cục tiếp tục thực hiện giám sát việc chấp hành pháp luật của các tổ chức, cá nhân khai thác, sử dụng nước; chuẩn bị kế hoạch kiểm tra năm 2026, bảo đảm triển khai ngay sau khi được phê duyệt.

Nhiệm vụ trọng tâm tháng 3/2026: hướng tới quản lý hiện đại, bền vững

Bước sang tháng 3/2026, Cục Quản lý tài nguyên nước xác định một số nhiệm vụ trọng tâm. Trong đó, tiếp tục triển khai hiệu quả các quy định mới của pháp luật; tăng cường phối hợp với địa phương để tháo gỡ khó khăn trong giai đoạn đầu vận hành mô hình chính quyền hai cấp.

Cục cũng tập trung xây dựng Chiến lược tài nguyên nước quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn 2050; hoàn thiện các quy hoạch lưu vực sông Ba và Vu Gia – Thu Bồn; rà soát, điều chỉnh quy trình vận hành liên hồ chứa để trình ban hành trước mùa lũ năm 2026.

Tiếp tục theo dõi, chủ động, linh hoạt, kịp thời trong phản ứng chính sách theo tình hình thực tế; thường xuyên theo dõi diễn biến nguồn nước, nhận định xu thế trạng thái nguồn nước trên các lưu vực sông lớn, quan trọng để kịp thời tham mưu chỉ đạo việc điều tiết nguồn nước; kiểm tra, giám sát hoạt động khai thác nước của các tổ chức, cá nhân,… để thực hiện việc điều hòa, phân phối kịp thời nhằm khai thác, sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả, đảm bảo an ninh nguồn nước.

Đồng thời, tiếp tục triển khai các đề án lớn như: đánh giá tác động phát triển thủy điện trên dòng chính sông Mê Công; phục hồi các nguồn nước bị suy thoái trên các hệ thống sông Bắc Hưng Hải, Nhuệ – Đáy, Ngũ Huyện Khê; tổng kiểm kê tài nguyên nước quốc gia.

Tiếp tục phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan đẩy mạnh thực hiện các Chương trình, Kế hoạch hành động triển khai thực hiện các Nghị quyết của Bộ chính trị, của Chính phủ và của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đặc biệt về công tác đổi mới công tác xây dựng và thi hành pháp luật, phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, phát triển kinh tế tư nhân và hội nhập quốc tế liên quan đến lĩnh vực TNN.