Kịch bản nguồn nước trên lưu vực sông Hồng - Thái Bình mùa cạn năm 2025-2026: Nguồn nước ở trạng thái bình thường nhưng vẫn tiềm ẩn nhiều rủi ro cục bộ

Việc công bố Kịch bản nguồn nước trên lưu vực sông Hồng - Thái Bình mùa cạn năm 2025-2026 nhằm phục vụ công tác điều hòa, phân phối tài nguyên nước trên lưu vực sông, góp phần bảo đảm an ninh nguồn nước cấp cho sinh hoạt, an ninh lương thực, an ninh năng lượng và các nhu cầu thiết yếu khác của người dân.

Đồng thời, làm căn cứ để các Bộ, ngành và Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trên lưu vực sông, trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình, chỉ đạo việc lập kế hoạch khai thác, sử dụng tài nguyên nước và các tổ chức, cá nhân quản lý vận hành công trình khai thác, sử dụng nước xây dựng kế hoạch khai thác, sử dụng tài nguyên nước phù hợp với Kịch bản nguồn nước theo quy định tại khoản 1, khoản 5 và khoản 6 Điều 35 Luật Tài nguyên nước năm 2023 và khoản 2 Điều 43 và khoản 2, 3, 4 và khoản 5 Điều 45 Nghị định số 53/2024/NĐ-CP.

Kịch bản nguồn nước (KBNN) trên lưu vực sông (LVS) Hồng - Thái Bình mùa cạn năm 2025-2026 được xây dựng trên cơ sở quy định tại Điều 35 Luật Tài nguyên nước năm 2023; Nghị quyết số 141/2024/QH15 ngày 29 tháng 6 năm 2024 của Quốc hội về hoạt động chất vấn tại Kỳ họp thứ 7, Quốc hội khóa XV; Nghị định số 53/2024/NĐ - CP; Quy hoạch tài nguyên nước thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 và Quy hoạch tổng hợp lưu vực sông Hồng - Thái Bình thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050; hiện trạng nguồn nước, hiện trạng tích trữ nước trong các hồ chứa trên lưu vực, nhu cầu khai thác, sử dụng tài nguyên nước; nhận định xu thế diễn biến lượng mưa, lượng dòng chảy, mực nước trong các tầng chứa nước và thông tin, số liệu do Bộ Công Thương, Bộ Xây dựng, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố và các tổ chức, cá nhân khai thác, sử dụng nước lớn, quan trọng trên LVS Hồng - Thái Bình cung cấp.

Phạm vi xây dựng KBNN trên toàn bộ lưu vực sông Hồng - Thái Bình, được phân chia thành 05 (năm) tiểu LVS gồm: Đà, Thao, Lô - Gâm, Cầu - Thương và Đồng bằng sông Hồng.

Nguồn nước trên LVS Hồng - Thái Bình trong mùa cạn 2025 - 2026 duy trì ở “Trạng thái bình thường”

Trên cơ sở hiện trạng, dự báo khí tượng thủy văn, xu thế diễn biến nguồn nước của 07 hồ chứa lớn, quan trọng; 30 hồ, cụm hồ chứa có dung tích từ 5 triệu m3 trở lên; nguồn nước trên các tiểu LVS, trong các TCN dưới đất, nhận định khả năng nguồn nước trên LVS Hồng - Thái Bình trong mùa cạn 2025 - 2026 ở “Trạng thái bình thường”

Đối với 7 hồ chứa lớn, tổng dung tích dự kiến đạt khoảng 27,6 tỷ m³ vào ngày 01/01/2026 trước thời kỳ đổ ải, giảm còn 24 tỷ m³ sau thời kỳ đổ ải ngày 01/03/2026, và dao động 22,1-22,6 tỷ m³ vào ngày 1/04/2026 đầu thời kỳ nắng nóng cao điểm. Nguồn nước này cơ bản đáp ứng nhu cầu sinh hoạt, nông nghiệp, giao thông thủy, môi trường và phát điện. Tuy nhiên, trong trường hợp nhu cầu phát điện tăng cao vào các tháng 4-6/2026 hoặc khi xảy ra thiếu hụt nguồn điện khác, hồ chứa có nguy cơ chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu hạ du.

Đối với các lưu vực sông, tiểu lưu vực sông, trên cơ sở tính toán, dự báo mưa, dòng chảy, nhu cầu sử dụng nước và hiện trạng các công trình khai thác, sử dụng nước trên các vùng, tiểu lưu vực, nguồn nước cơ bản ở “Trạng thái bình thường”, khả năng không xảy ra tình trạng hạn hán, thiếu nước diện rộng trên các LVS Đà, Lô - Gâm, Thao, Cầu - Thương, vùng ĐBSH.

Tuy nhiên, một số vùng, tiểu lưu vực dự báo có nguy cơ xuất hiện tình trạng thiếu nước cục bộ, bên cạnh nguyên nhân thiếu hụt lượng mưa (dự báo chủ yếu xảy ra vào tháng 01, 02 và 5/2026), thiếu hụt lượng dòng chảy dẫn đến nguy cơ thiếu nước ở các tiểu vùng từ năng lực lấy nước của các công trình và số lượng của các công trình khai thác, công trình, hệ thống công trình thủy lợi còn thiếu, chưa đồng bộ.

Nguồn nước dưới đất từ tháng 11/2025 đến 6/2026 cơ bản ổn định, đảm bảo cấp nước cho các công trình khai thác trên toàn vùng Đồng bằng sông Hồng. Tại Hà Nội, mực nước trung bình ở các giếng dao động từ 12,8 đến 34,5 m, đảm bảo tổng lưu lượng khai thác 140.500 m³/ngày đêm, trong đó một số công trình gần tiệm cận ngưỡng mực nước động cho phép. Tại Hưng Yên, mực nước dự báo 3,9-16,8 m, đảm bảo khai thác 63.490 m³/ngày đêm, và tại Bắc Ninh, mực nước dao động 2,1-32,8 m, đảm bảo tổng lưu lượng 47.650 m³/ngày đêm, một số giếng gần giới hạn cho phép.

Xây dựng kế hoạch sử dụng nước phù hợp với kịch bản

Theo kịch bản, về tổng thể nguồn nước các hồ chứa lớn, quan trọng, nguồn nước trên các LVS, tiểu LVS, các tầng chứa nước thuộc lưu vực sông Hồng - Thái Bình cơ bản ở Trạng thái bình thường, lượng nước có thể khai thác đảm bảo đủ cho các nhu cầu sinh hoạt, an sinh xã hội; đảm bảo đầy đủ lượng nước cho các ngành kinh tế, bảo vệ môi trường.

Tuy nhiên, nguồn nước trên lưu vực trong kỳ công bố kịch bản không phải là “dồi dào” và vẫn tiềm ẩn nguy cơ xảy ra tình trạng thiếu nước nếu không khai thác, sử dụng hợp lý, tiết kiệm, hiệu quả, đặc biệt trong các tháng dự báo xảy ra nắng nóng diện rộng, lượng nước về các hồ chứa thiếu hụt so với TBTK hoặc gia tăng nhu cầu nước cho phát điện (từ tháng 4 đến tháng 6).

Một số vùng, tiểu lưu vực vẫn tiềm ẩn nguy cơ xuất hiện tình trạng thiếu nước mang tính cục bộ và nguyên nhân do thiếu hụt lượng mưa, điều kiện lấy nước không đảm bảo, số lượng của các công trình khai thác, công trình thủy lợi còn thiếu, quy mô nhỏ, chưa được đầu tư hoàn chỉnh hoặc xuống cấp.

Để giảm thiểu nguy cơ có thể xảy ra thiếu nước, có phương án dự phòng cho thời kỳ nắng nóng diện rộng, đặc biệt là ưu tiên đảm bảo cấp nước cho sinh hoạt trên LVS Hồng - Thái Bình trong mọi tình huống, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị các Bộ, ngành và địa phương chủ động lập kế hoạch khai thác, sử dụng nước theo nguyên tắc tiết kiệm, hiệu quả, dự phòng cho các tháng cuối mùa cạn. Bộ Công Thương cần vận hành linh hoạt các hồ chứa thủy điện lớn, điều chỉnh cơ cấu nguồn điện, bảo đảm cân đối nguồn nước cho các mục tiêu sử dụng đa mục tiêu. Lượng nước đổ ải năm 2026 được khuyến nghị từ 3,2 đến 3,7 tỷ m³, đồng thời duy trì sản lượng thủy điện theo dự kiến hoặc tăng nhưng không vượt mức trung bình giai đoạn 2015-2025 để đảm bảo khả năng đáp ứng đồng thời cho sản xuất nông nghiệp, an ninh lương thực và năng lượng.

Các địa phương cần phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường tối ưu hóa khai thác nước từ hồ chứa, kênh mương, trạm bơm dã chiến, nạo vét, cải tạo công trình thủy lợi và vận hành hệ thống thủy lợi nội đồng để tăng hiệu quả sử dụng nước. Vùng Đồng bằng sông Hồng cần đặc biệt chú trọng nâng cao khả năng lấy nước, kiểm soát xâm nhập mặn, tận dụng triều cường để tích trữ nước, đồng thời vận hành các hồ chứa thủy điện hỗ trợ gieo cấy Đông Xuân theo quy định, đảm bảo tiết kiệm và hợp lý.

Cục Quản lý tài nguyên nước và Cục Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi có nhiệm vụ theo dõi, cập nhật Kịch bản nguồn nước, điều hòa và phân phối tài nguyên nước, báo cáo định kỳ và hướng dẫn địa phương triển khai các biện pháp sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả. Các Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, Chăn nuôi và Thú y sẽ điều chỉnh cơ cấu mùa vụ, cây trồng, vật nuôi phù hợp với KBNN, trong khi Cục Khí tượng Thủy văn theo dõi, cảnh báo các khu vực nguy cơ hạn hán và thiếu nước.

Đối với các vùng có nguy cơ thiếu nước cục bộ, các tỉnh Lai Châu, Sơn La, Lào Cai, Tuyên Quang, Phú Thọ, Thái Nguyên, Ninh Bình, Hưng Yên cần theo dõi diễn biến nguồn nước, chủ động cắt giảm diện tích gieo trồng, chuyển đổi cây trồng, vật nuôi, sử dụng các nguồn nước dự phòng và tăng cường tích trữ nước mưa. UBND cấp tỉnh cần rà soát, điều chỉnh quy trình vận hành hồ chứa, công trình thủy lợi để sử dụng nước tiết kiệm, đa mục tiêu, tránh thất thoát và bảo đảm lưu thông dòng chảy.

Đặc biệt, việc đảm bảo cấp nước sinh hoạt cho vùng Đồng bằng sông Hồng là ưu tiên hàng đầu. Bộ Xây dựng và UBND các tỉnh rà soát, nâng cao hiệu quả vận hành các nhà máy nước sạch, đồng thời kiểm soát việc xả thải vào nguồn nước thô. Việc khai thác nước dưới đất cần được giám sát chặt chẽ, khẩn trương công bố danh mục vùng hạn chế khai thác nước dưới đất, đồng thời kết hợp khai thác nước mặt, nước dưới đất và tích trữ nước mưa để đảm bảo nguồn nước liên tục, ổn định và an toàn cho nhân dân.