Vận hành liên hồ chứa lưu vực sông Hồng theo hướng linh hoạt, bảo đảm an toàn hạ du

Điều chỉnh quy trình theo hướng hiện đại, thích ứng linh hoạt

Báo cáo tại cuộc họp, đại diện Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam – đơn vị tư vấn xây dựng dự thảo quy trình cho biết, việc sửa đổi Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Hồng nhằm nâng cao hiệu quả khai thác, sử dụng tài nguyên nước, đồng thời tiếp tục bảo đảm an toàn công trình và yêu cầu phòng chống lũ cho khu vực hạ du.

Theo đó, nội dung sửa đổi lần này tập trung cập nhật, bổ sung cơ chế vận hành liên hồ chứa theo hướng linh hoạt hơn, ưu tiên dành dung tích hữu ích của các hồ để tham gia cắt, giảm lũ cho hạ du trong các tình huống mưa lũ bất thường, lũ khẩn cấp, mưa lũ đặc biệt lớn hoặc vượt mốc lịch sử. Đây được xác định là một trong những nội dung cốt lõi nhằm nâng cao khả năng chủ động phòng ngừa, ứng phó và giảm nhẹ thiệt hại do thiên tai gây ra.

Dự thảo quy trình được xây dựng trên quan điểm tiếp cận tổng thể, đa ngành, bảo đảm hài hòa giữa nhiều mục tiêu như: đảm bảo an toàn công trình, đảm bảo an toàn hạ du, nâng cao hiệu quả phát điện và cấp nước cho các đối tượng sử dụng nước, đảm bảo dòng chảy tối thiểu; tiếp cận kế thừa trên cơ sở các quy trình đơn hồ, liên hồ đã được ban hành từ trước đến nay.

Phạm vi điều chỉnh của quy trình bao gồm toàn bộ lưu vực sông Hồng với 7 hồ chứa lớn tham gia vận hành liên hồ gồm: Lai Châu, Sơn La, Hòa Bình, Tuyên Quang, Huội Quảng, Bản Chát và Thác Bà.

Theo đại diện Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam, quá trình rà soát tập trung vào nhiều nội dung lớn như: thời gian mùa lũ, phân kỳ lũ, dung tích phòng lũ, mực nước trước lũ, quy định tích nước cuối mùa lũ, phương án vận hành mùa cạn và cơ chế vận hành trong các tình huống bất thường, khẩn cấp.

Chuyển từ vận hành “cứng” sang điều hành linh hoạt theo thời gian thực

Một trong những điểm mới đáng chú ý của dự thảo là định hướng chuyển dần từ cơ chế vận hành theo các ngưỡng cố định sang cơ chế điều hành linh hoạt hơn, có sử dụng thông tin quan trắc, dữ liệu khí tượng thủy văn, dự báo dòng chảy, dữ liệu vận hành hồ chứa và các công cụ hỗ trợ ra quyết định.

Đối với mùa lũ, dự thảo quy trình hướng đến mục tiêu bảo đảm dung tích phòng lũ cho hạ du nhưng vẫn tăng tính chủ động, linh hoạt trong điều hành khi xuất hiện mưa lớn, lũ lớn hoặc các tình huống vượt tần suất thiết kế.

Đối với mùa cạn, quy trình được nghiên cứu theo hướng vận hành gắn với các kịch bản nguồn nước. Các phương án điều hành được xây dựng tương ứng với từng tình huống như năm đủ nước, thiếu nước hoặc hạn hán nghiêm trọng nhằm bảo đảm hài hòa giữa nhu cầu cấp nước sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp, phát điện và duy trì dòng chảy tối thiểu cho hạ du.

Đồng thuận cao về sự cần thiết điều chỉnh quy trình

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trước khi tổ chức cuộc họp, Bộ đã gửi văn bản xin ý kiến các bộ, ngành, địa phương, đơn vị quản lý hồ thủy điện, công trình thủy lợi, công trình cấp nước lớn và các cơ quan liên quan.

Tính đến ngày 25/5/2026, Bộ đã nhận được 32 ý kiến góp ý. Về cơ bản, các bộ, ngành, địa phương và đơn vị liên quan đều thống nhất với sự cần thiết phải rà soát, điều chỉnh quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Hồng trong bối cảnh hiện nay.

Nhiều ý kiến đề nghị tiếp tục rà soát, cập nhật các căn cứ pháp lý mới ban hành; làm rõ hơn trách nhiệm phối hợp, thẩm quyền quyết định và cơ chế vận hành trong các tình huống bất thường, khẩn cấp hoặc mưa lũ đặc biệt lớn.

Một số nội dung được nhiều cơ quan, đơn vị quan tâm góp ý gồm: thời gian mùa lũ, phân kỳ lũ, dung tích phòng lũ, cơ chế vận hành hồ Hòa Bình tham gia cắt lũ, vận hành mùa cạn theo kịch bản nguồn nước, hiện đại hóa công tác quan trắc, giám sát và chia sẻ dữ liệu vận hành.

Bảo đảm hài hòa giữa an ninh nguồn nước và an ninh năng lượng

Tại cuộc họp, đại diện các bộ, ngành, địa phương và đơn vị vận hành hồ chứa đã tập trung thảo luận nhiều nội dung liên quan đến cơ chế vận hành hồ chứa trong cả mùa lũ và mùa cạn.

Nhiều ý kiến cho rằng quy trình mới cần bảo đảm khả năng ứng phó linh hoạt với các điều kiện thủy văn bất thường, đồng thời xây dựng các kịch bản cụ thể cho từng tình huống cực đoan nhằm bảo đảm an ninh cấp nước cho sinh hoạt, sản xuất và phát điện.

Một số đại biểu cũng nhấn mạnh yêu cầu vận hành hồ chứa cần gắn với nhiệm vụ bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và an ninh nguồn nước; đồng thời làm rõ thẩm quyền và trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị trong phối hợp vận hành.

Ưu tiên cao nhất là an toàn công trình và an toàn hạ du

Phát biểu kết luận cuộc họp, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh, việc sửa đổi quy trình lần này là sửa đổi mang tính tổng thể, căn bản, không chỉ điều chỉnh cục bộ một số nội dung kỹ thuật.

Theo Thứ trưởng, quy trình mới phải thể hiện được sự chuyển đổi từ tư duy vận hành cố định sang quản lý linh hoạt, thích ứng tốt hơn với biến đổi khí hậu, diễn biến thủy văn cực đoan và yêu cầu phát triển trong giai đoạn hiện nay.

Thứ trưởng khẳng định, quan điểm xuyên suốt trong quá trình xây dựng quy trình là ưu tiên bảo đảm an toàn công trình, an toàn hạ du, phòng chống lũ cho đồng bằng Bắc Bộ, đặc biệt là khu vực Hà Nội; đồng thời bảo đảm an ninh nguồn nước và phát huy hiệu quả khai thác tổng hợp các hồ chứa.

Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp yêu cầu đơn vị soạn thảo tiếp tục rà soát kỹ các nội dung liên quan đến phân kỳ mùa lũ, thời kỳ vận hành và dung tích phòng lũ. Việc xác định các mốc thời gian phải có đầy đủ cơ sở khoa học, bám sát quy chuẩn, quy định chuyên ngành cũng như thực tiễn diễn biến khí tượng thủy văn hiện nay.

Bên cạnh đó, cần tiếp tục nghiên cứu việc điều chỉnh thời kỳ vận hành chính vụ theo hướng vừa bảo đảm an toàn chống lũ, vừa nâng cao khả năng tích nước cuối mùa để phục vụ cấp nước và phát điện trong mùa cạn.

Đối với cơ chế vận hành linh hoạt, Thứ trưởng yêu cầu quy định rõ căn cứ vận hành, thẩm quyền và trách nhiệm của từng cơ quan nhằm bảo đảm tính khả thi và tránh chồng chéo trong quá trình điều hành.

Theo Thứ trưởng, việc vận hành hồ chứa phải dựa trên hệ thống thông tin dự báo khí tượng thủy văn hiện đại, đặc biệt là dự báo trung hạn từ 5-10 ngày để phục vụ quyết định tích nước hoặc xả lũ phù hợp.

Thứ trưởng cũng yêu cầu tăng cường cơ chế phối hợp, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan khí tượng thủy văn, phòng chống thiên tai và các đơn vị vận hành hồ chứa. Các kế hoạch điều tiết, xả lũ cần được thông tin sớm, đầy đủ để địa phương và người dân chủ động ứng phó, giảm thiểu thiệt hại.

Liên quan đến việc điều tiết lũ cho Hà Nội, Thứ trưởng lưu ý cần rà soát cách thể hiện trong quy trình theo hướng linh hoạt, phù hợp với thực tiễn vận hành và điều kiện nguồn nước từng thời kỳ, không quy định cứng nhắc theo một ngưỡng cố định.

Về tổ chức thực hiện, Thứ trưởng đề nghị tiếp tục rà soát các quy định liên quan đến trách nhiệm, thẩm quyền chỉ đạo, điều hành giữa các bộ, ngành và cơ quan liên quan nhằm bảo đảm thống nhất, rõ ràng và đúng quy định pháp luật.

Các đơn vị tiếp tục nghiên cứu, gửi góp ý chi tiết bằng văn bản để cơ quan soạn thảo tiếp thu, hoàn thiện dự thảo quy trình trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét, ban hành.