Châu Âu trước nguy cơ “khát nước”

Cơ quan Môi trường châu Âu (EEA) công bố số liệu thống kê cho thấy, tình trạng thiếu nước nghiêm trọng nhất được ghi nhận ở các quốc gia CH Cyprus, Malta, Hy Lạp, Bồ Đào Nha, Tây Ban Nha và Romania. Ngoài Liên minh châu Âu (EU), Thổ Nhĩ Kỳ đang phải đối mặt áp lực lớn nhất, với việc nguồn nước ngầm cạn kiệt đã gây ra các hố sụt lún tử thần. Số liệu của Cơ quan quản lý khẩn cấp Copernicus của EU chỉ ra rằng, biến đổi khí hậu là nguyên nhân chính khiến thời tiết châu Âu ấm lên nhanh hơn các lục địa khác, một trong những tác nhân chính gây ra tình trạng “khát nước” ở “lục địa già”.

Trong bối cảnh các cơn mưa đang có xu hướng chuyển lên phía bắc, những thay đổi trong sử dụng đất, bao gồm việc nhổ bỏ các vườn nho ở Pháp và trồng các loại cây cần nhiều nước như bơ ở Tây Ban Nha, đang khiến tình trạng thiếu nước trở nên tồi tệ hơn. Sản lượng ô-liu của Tây Ban Nha đã giảm 50% và giá dầu ô-liu tăng gấp đôi, trong khi số lượng cừu của Morocco giảm 38%. Kể từ đầu năm 2025, Bồ Đào Nha mất hơn 25.700 ha do cháy rừng, trong khi một trong những đám cháy lớn nhất ở miền nam nước Pháp đã thiêu rụi 11.100 ha rừng.

Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) cảnh báo tình trạng thiếu nước có thể khiến GDP của Khu vực đồng tiền chung châu Âu (Eurozone) giảm 15%, đẩy giá lương thực lên cao, khiến nhiều việc làm trong ngành nông nghiệp “biến mất” và làm gia tăng bất ổn xã hội. Các chuyên gia cho rằng, nếu không có các biện pháp ứng phó khẩn cấp, hạn hán sẽ trở thành mối đe dọa thường trực đối với an ninh lương thực và kinh tế của châu Âu.

Trong khi đó, Phó Thủ tướng kiêm Bộ trưởng Kỹ thuật số Ba Lan Krzysztof Gawkowski thông báo, nước này đã ngăn chặn thành công một vụ tấn công mạng nhằm vào hệ thống cấp nước và xử lý nước thải của một thành phố lớn. Vụ việc xảy ra trong bối cảnh Ba Lan được dự báo sắp hứng chịu một đợt nắng nóng kéo dài, nên vấn đề an ninh hệ thống hạ tầng, nhất là các dịch vụ thiết yếu như nước và điện, càng trở nên cấp thiết. Theo Phó Thủ tướng Gawkowski, các cơ quan an ninh đã kịp thời phát hiện và ngăn chặn vụ việc vào phút chót, qua đó giảm thiểu thiệt hại. Tuy nhiên, ông không nêu tên của thành phố để tránh gây hoang mang dư luận. Vụ tấn công mạng nhằm vào hệ thống cấp nước diễn ra trong bối cảnh một vòm nhiệt lớn đang hình thành ở phần lớn châu Âu với nhiệt độ cao bất thường lan về phía Bắc Âu và Đông Âu, ảnh hưởng nhiều nước, trong đó có Ba Lan.

Nhằm ứng phó tình trạng thiếu nước trên diện rộng, Ủy ban châu Âu (EC) đề xuất cắt giảm ít nhất 10% lượng nước tiêu thụ vào năm 2030, nâng cấp cơ sở hạ tầng, giảm thiểu thất thoát do rò rỉ và mở rộng việc tái sử dụng nước thải, vốn đang chỉ chiếm 2,4%. Vương quốc Anh đặt mục tiêu giảm 20% lượng nước sử dụng vào năm 2050, xây dựng 10 hồ chứa mới, kết nối các mạng lưới khu vực, triển khai đồng hồ đo thông minh và mở rộng tái chế nước thải. Chính phủ cũng kêu gọi người dân tiết kiệm nước bằng cách hứng nước mưa hoặc tái sử dụng nước sinh hoạt để tưới cây, sửa chữa bồn cầu bị rò rỉ, hạn chế tưới cỏ, tắm nhanh hơn và thậm chí xóa ảnh/email cũ, vì các hệ thống máy lưu trữ dữ liệu cần một lượng nước rất lớn để làm mát.

Một trong những nguyên nhân gây thiếu nước là tình trạng nắng nóng bất thường. Một nhóm các nhà khoa học châu Âu công bố số liệu nghiên cứu cho thấy, nhiệt độ trong đợt nắng nóng gần đây ở Bắc Âu cao hơn khoảng 2oC so mức trung bình, chủ yếu do tác động của biến đổi khí hậu. Phần Lan, Na Uy và Thụy Điển đã trải qua hai tuần cuối tháng 7 nắng nóng bất thường, trong đó Phần Lan ghi nhận 22 ngày liên tiếp nhiệt độ trên 30oC. Đợt nắng nóng kéo dài đã khiến nhiều người ngất xỉu tại các sự kiện ngoài trời, bệnh viện quá tải, đồng thời làm gia tăng nguy cơ cháy rừng và tảo độc nở hoa. Các nhà nghiên cứu nhấn mạnh, đợt nắng nóng này trở nên trầm trọng hơn do hoạt động đốt nhiên liệu hóa thạch, sản sinh khí thải gây hiệu ứng nhà kính.

Chuyên gia nghiên cứu tại Trung tâm Chính sách môi trường thuộc Trường đại học Hoàng gia London (Anh), bà Clair Barnes cảnh báo, các quốc gia có khí hậu lạnh như Na Uy, Thụy Điển và Phần Lan đang chứng kiến những mức nhiệt độ cao chưa từng thấy, thể hiện qua tình trạng quá tải trong hệ thống y tế và hình ảnh tuần lộc tìm kiếm bóng râm ở các khu vực đô thị. Bà Barnes cho biết, khả năng xảy ra đợt nắng nóng kéo dài như vừa qua ở Bắc Âu đã tăng gần gấp đôi kể từ năm 2018.