Năm 2025: Bước chuyển mạnh trong quản lý tài nguyên nước theo Luật Tài nguyên nước 2023

Qua đó, công tác quản lý tài nguyên nước trong năm 2025 đạt được nhiều kết quả quan trọng, toàn diện trên hầu hết các lĩnh vực.

Năm cao điểm triển khai Luật Tài nguyên nước năm 2023

Năm 2025 được xác định là năm cao điểm triển khai Luật Tài nguyên nước năm 2023. Trên cơ sở Chương trình công tác và Kế hoạch xây dựng văn bản quy phạm pháp luật của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, lĩnh vực tài nguyên nước được giao 13 nhiệm vụ, trong đó Cục Quản lý tài nguyên nước chủ trì xây dựng 10 nhiệm vụ trình Chính phủ ban hành hoặc ban hành theo thẩm quyền.

Với yêu cầu cao về chất lượng và tiến độ, Cục đã tập trung tối đa nguồn lực để hoàn thiện hệ thống văn bản pháp luật quan trọng. Trong năm 2025, Cục đã trình Bộ để Bộ trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định sửa đổi, bổ sung Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Hồng; đồng thời chủ trì xây dựng và trình Chính phủ ban hành Nghị định số 290/2025/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tài nguyên nước.

Cùng với đó, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã ban hành 04 Thông tư quan trọng do Cục chủ trì xây dựng, quy định về phân cấp, phân quyền; kỹ thuật quan trắc, cảnh báo, dự báo nguồn nước; định mức kinh tế – kỹ thuật quan trắc tài nguyên nước; quy chuẩn cấu trúc và chuẩn dữ liệu quốc gia về tài nguyên nước. Các văn bản này từng bước hoàn thiện khung pháp lý, tạo nền tảng cho quản lý tài nguyên nước theo hướng thống nhất, hiện đại, minh bạch, phù hợp với yêu cầu chuyển đổi số và hội nhập.

Song song với việc ban hành văn bản mới, Cục đã chủ động rà soát, xây dựng dự thảo các Nghị định, Thông tư sửa đổi, bổ sung một số quy định còn bất cập, hướng tới đơn giản hóa thủ tục hành chính, tháo gỡ khó khăn cho doanh nghiệp, địa phương và người dân, bảo đảm pháp luật về tài nguyên nước đi vào cuộc sống một cách hiệu quả.

Phân cấp, phân quyền mạnh mẽ gắn với mô hình chính quyền địa phương hai cấp

Một điểm nhấn nổi bật trong năm 2025 là công tác tham mưu triển khai phân cấp, phân quyền gắn với vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Cục Quản lý tài nguyên nước đã phối hợp chặt chẽ với các đơn vị liên quan xây dựng nội dung về tài nguyên nước trong các Nghị định của Chính phủ quy định phân định thẩm quyền, phân cấp, phân quyền trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường.

Theo đó, 20 nhiệm vụ quản lý nhà nước về tài nguyên nước được phân cấp, phân quyền cho chính quyền địa phương; 09/19 thủ tục hành chính được chuyển từ thẩm quyền cấp Bộ về cấp tỉnh; 29/72 điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực tài nguyên nước được cắt giảm, tương ứng hơn 40%. Việc phân cấp mạnh mẽ đã góp phần nâng cao tính chủ động, trách nhiệm của địa phương.

Cục cũng tích cực tham gia bộ phận thường trực đường dây nóng của Bộ, kịp thời tiếp nhận, hướng dẫn, giải đáp các vướng mắc phát sinh trong quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy và triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, qua đó bảo đảm hoạt động quản lý tài nguyên nước được thông suốt, không bị gián đoạn.

Cải cách hành chính thực chất, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm

Cải cách hành chính tiếp tục là nhiệm vụ trọng tâm xuyên suốt trong năm 2025. Cục Quản lý tài nguyên nước đã rà soát toàn bộ thủ tục hành chính trong lĩnh vực, đề xuất phương án cắt giảm 30% thời gian giải quyết và 31% chi phí tuân thủ, được Bộ trưởng và Thủ tướng Chính phủ phê duyệt.

Cùng với đó, việc tái cấu trúc quy trình, nâng cao chất lượng cung cấp dịch vụ công trực tuyến được đẩy mạnh. Nhiều thủ tục hành chính được cung cấp toàn trình trên môi trường điện tử, 100% hồ sơ được số hóa, kết nối và chia sẻ dữ liệu phục vụ giải quyết thủ tục hành chính. Trong năm 2025, Cục đã tham mưu giải quyết 169 thủ tục hành chính, bảo đảm đúng thời hạn, đúng quy định pháp luật.

Chủ động điều hòa, phân phối nguồn nước trong bối cảnh thời tiết cực đoan

Trước diễn biến phức tạp của thời tiết cực đoan, mưa lũ, hạn hán và xâm nhập mặn, Cục Quản lý tài nguyên nước đã chủ động xây dựng và trình Bộ công bố 08 kịch bản nguồn nước lần đầu trên các lưu vực sông lớn; đồng thời, công bố kịch bản nguồn nước mùa cạn 2025–2026 trên lưu vực sông Hồng – Thái Bình và sông Cửu Long.

Các kịch bản nguồn nước đã cung cấp bức tranh tổng thể về trạng thái nguồn nước trên từng lưu vực, làm cơ sở để các bộ, ngành, địa phương xây dựng kế hoạch khai thác, sử dụng nước, đồng thời chủ động ứng phó với hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn. Thực tế theo dõi cho thấy các nhận định, dự báo trong kịch bản cơ bản phù hợp với diễn biến thực tế.

Cục cũng duy trì theo dõi, giám sát chặt chẽ việc vận hành 134 hồ chứa lớn trên 11 lưu vực sông theo quy trình vận hành liên hồ; ban hành hơn 70 văn bản hướng dẫn, đôn đốc các chủ hồ chứa vận hành an toàn, chủ động ứng phó với mưa lũ do ảnh hưởng của các cơn bão lớn trong năm 2025.

Tăng cường giám sát, kiểm tra, xử lý vi phạm, ứng dụng mạnh mẽ công nghệ số

Ứng dụng công nghệ số tiếp tục là nhiệm vụ trọng tâm trong quản lý tài nguyên nước. Các hệ thống giám sát khai thác, sử dụng nước và hệ thống quản lý vận hành hồ chứa được duy trì, nâng cấp, theo dõi hàng nghìn công trình khai thác nước và hồ chứa lớn trên các lưu vực sông.

Thông qua các hệ thống này, Cục đã ban hành gần 500 văn bản nhắc nhở, hướng dẫn các tổ chức, cá nhân chấp hành quy định pháp luật về quan trắc, duy trì dòng chảy tối thiểu, thực hiện nghĩa vụ tài chính về tiền cấp quyền khai thác tài nguyên nước.

Công tác kiểm tra, xử lý vi phạm được tăng cường. Trong năm 2025, Cục đã tổ chức 10 đoàn kiểm tra đối với các công trình khai thác nước, qua đó xử phạt vi phạm hành chính với tổng số tiền hơn 4 tỷ đồng, góp phần nâng cao kỷ cương, kỷ luật trong quản lý tài nguyên nước.

Mở rộng hợp tác quốc tế, thúc đẩy nghiên cứu khoa học và phát triển bền vững

Hợp tác quốc tế tiếp tục được triển khai tích cực, hiệu quả với nhiều dự án ODA và tài trợ quốc tế lớn, tập trung vào tăng cường giám sát hồ chứa, quản lý tài nguyên nước xuyên biên giới, phục hồi hệ sinh thái và bảo đảm an ninh nguồn nước.

Cùng với đó, các nhiệm vụ chuyên môn, đề tài nghiên cứu khoa học và công nghệ được triển khai đúng tiến độ, bảo đảm chất lượng, góp phần cung cấp cơ sở khoa học cho hoạch định chính sách và quản lý tài nguyên nước trong giai đoạn mới.

Quản lý tài nguyên nước ở địa phương chuyển biến rõ nét

Theo tổng hợp báo cáo của các địa phương, năm 2025 các địa phương đã tập trung quán triệt, triển khai Luật Tài nguyên nước năm 2023 và các văn bản quy phạm pháp luật mới theo mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Sở Nông nghiệp và Môi trường các tỉnh, thành phố đã tham mưu UBND cấp tỉnh ban hành văn bản cụ thể hóa Luật; đôn đốc các đơn vị khai thác, sử dụng nước duy trì dòng chảy tối thiểu hạ du các hồ chứa thủy lợi, thủy điện.

Các địa phương cũng rất tích cực trong việc thanh tra, kiểm tra đối với các cơ sở khai thác, sử dụng tài nguyên nước; tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân về khai thác, sử dụng và bảo vệ tài nguyên nước.

Năm 2025, Cục đã ban hành trên 260 văn bản đôn đốc, hướng dẫn, tháo gỡ khó khăn vướng mắc cho các địa phương liên quan đến các nội dung triển khai Luật tài nguyên nước. Trong đó, chủ yếu đôn đốc, hướng dẫn thực hiện quy hoạch tổng hợp lưu vực sông liên tỉnh; kiểm kê tài nguyên nước; lập hành lang bảo vệ nguồn nước; ao hồ không san lấp; hạn chế khai thác nước dưới đất; quản lý các hoạt động khai thác, sử dụng nước; tiền cấp quyền khai thác tài nguyên nước; giám sát khai thác, sử dụng tài nguyên nước; vận hành điều tiết các hồ chứa, liên hồ chứa đảm bảo cấp nước hạ du; hướng dẫn các địa phương triển khai thi hành các quy định của pháp luật về tài nguyên nước liên quan đến phân quyền, phân cấp và chính quyền địa phương 02 cấp;…. Đồng thời, đã ban hành khoảng 540 văn bản hướng dẫn, đôn đốc các tổ chức, cá nhân về tính tiền cấp quyền khai thác tài nguyên nước, truyền dữ liệu về hệ thống giám sát khai thác, sử dụng tài nguyên nước.

Nhiệm vụ trọng tâm năm 2026

Bước sang năm 2026, lĩnh vực tài nguyên nước tiếp tục tập trung triển khai các nhiệm vụ trọng tâm theo Luật Tài nguyên nước năm 2023, trong đó nổi bật là: Xây dựng Chiến lược tài nguyên nước quốc gia đến năm 2030 tầm nhìn đến năm 2050; Xây dựng, hoàn thiện các Quy hoạch tài nguyên nước trên 05 lưu vực sông: Mã, Cả, Vu Gia - Thu Bồn, Ba, Kôn Hà Thanh.

Tổ chức xây dựng, quản lý, vận hành, duy trì Hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu tài nguyên nước quốc gia; cập nhật thông tin, dữ liệu về tài nguyên nước thuộc phạm vi quản lý vào Hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu tài nguyên nước quốc gia phục vụ cho công tác chuyển đổi số của lĩnh vực tài nguyên nước; tổ chức lập danh mục các lưu vực sông, nguồn nước; xây dựng kế hoạch, chương trình, đề án phục hồi các nguồn nước bị suy thoái, cạn kiệt, ô nhiễm trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt; Tổ chức xây dựng, quản lý, vận hành hệ thống công cụ hỗ trợ ra quyết định; xây dựng và công bố Kịch bản nguồn nước trên các lưu vực sông thuộc danh mục lưu vực sông liên tỉnh phải lập quy hoạch tổng hợp lưu vực sông liên tỉnh; xây dựng, tổ chức thực hiện phương án điều hòa, phân phối tài nguyên nước (theo khoản 7 Điều 35 Luật Tài nguyên nước), trong đó có tổ chức thực hiện các biện pháp phòng, chống xâm nhập mặn (căn cứ khoản 6 Điều 64 Luật Tài nguyên nước).

Cùng với đó, hoàn thành việc lập, trình ban hành và triển khai tổ chức thực hiện tốt quy hoạch tài nguyên nước quốc gia và quy hoạch tổng hợp các lưu vực sông liên tỉnh; tiến hành tổng kiểm kê tài nguyên nước và hiện trạng khai thác, sử dụng nước và xả nước thải vào nguồn nước trên phạm vi cả nước; tổ chức rà soát điều chỉnh toàn diện 11 Quy trình vận hành liên hồ chứa, trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, hướng tới gian thực.

Tiếp tục đẩy mạnh việc chuyển đổi số trong quản lý tài nguyên nước theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị và các Nghị quyết của Quốc hội, Chính phủ, Bộ NN&MT; Thúc đẩy việc xây dựng bản đồ số dự báo cảnh báo hạn hán thiếu nước kết nối với hệ thống công cụ hỗ trợ ra quyết định trong điều hoà, công bố kịch bản nguồn nước; Đẩy mạnh các hoạt động KHCN, đề xuất các nhiệm vụ mới nhằm phục vụ cho việc thực thi Luật TNN đặc biệt triển khai nghiên cứu, phát triển KHCN, ĐMST và chuyển đổi số, tập trung vào các nội dung về an ninh nguồn nước; hạch toán tài nguyên nước; sử dụng nước tuần hoàn, sử dụng nước tiết kiệm và hiệu quả; cải tạo, phục hồi nguồn nước bị suy thoái, cạn kiệt, ô nhiễm,...

Đổi mới quản trị tài nguyên nước, phát huy hiệu quả việc khai thác, sử dụng, bảo vệ tài nguyên nước đảm bảo an ninh nguồn nước quốc gia. Tận dụng tối đa các nguồn lực trong nước và quốc tế, đồng thời đẩy mạnh nghiên cứu khoa học, đổi mới sang tạo và chuyển đổi số hướng tới quản trị tài nguyên nước quốc gia trên nền tảng công nghệ số theo tinh thần của Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị.

Nâng cao hiệu lực hiệu quả quản lý nhà nước, đẩy mạnh điều tra cơ bản tài nguyên nước, tìm kiếm nguồn nước cho những khu vực thường xuyên hạn hán, thiếu nước; lập danh mục và xây dựng kế hoạch, chương trình, đề án phục hồi các nguồn nước bị suy thoái, cạn kiệt, ô nhiễm; đẩy mạnh triển khai các công cụ kinh tế trong lĩnh vực tài nguyên nước

Đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, dịch vụ công trực tuyến, cắt giảm thủ tục rườm rà, tăng tính minh bạch và hiệu quả, tiết kiệm thời gian và chi phí cho người dân và doanh nghiệp và nâng cao khả năng cạnh tranh của nền kinh tế; tăng cường thực hiện công tác kiểm tra, giám sát việc chấp hành pháp luật về tài nguyên nước;….

Những kết quả đạt được trong năm 2025 là tiền đề quan trọng để Cục Quản lý tài nguyên nước tiếp tục đổi mới tư duy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý, góp phần bảo đảm an ninh nguồn nước quốc gia, phục vụ phát triển bền vững đất nước trong giai đoạn mới.