Nghị quyết 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước bao quát toàn bộ nguồn lực thuộc sở hữu nhà nước, từ đất đai, tài nguyên, hạ tầng đến ngân sách, dịch vụ công.
Nhìn nhận rộng hơn về kinh tế Nhà nước
Trong mọi giai đoạn phát triển, tài nguyên luôn là nền móng của nền kinh tế. Nhưng khác với vốn hay lao động, những yếu tố có thể tái tạo và dịch chuyển, tài nguyên thiên nhiên, đặc biệt là đất đai, khoáng sản và năng lượng, là hữu hạn và mang tính chiến lược. Câu hỏi không phải là có khai thác hay không, mà là ai nắm quyền kiểm soát, khai thác như thế nào và phục vụ mục tiêu gì.
Tinh thần của Nghị quyết 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước đã đặt lại vấn đề một cách rõ ràng: kinh tế nhà nước không chỉ là một thành phần kinh tế, mà là lực lượng giữ vai trò chủ đạo trong những lĩnh vực then chốt, trong đó có quản trị và khai thác các nguồn lực tài nguyên chiến lược. Đây không phải là lựa chọn mang tính kỹ thuật, mà là yêu cầu có tính nguyên tắc để giữ vững định hướng phát triển của đất nước.
Theo ông Phan Đức Hiếu, Ủy viên Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, đây là lần đầu tiên một nghị quyết đặt ra cách tiếp cận tương đối toàn diện đối với việc quản lý và sử dụng các nguồn lực Nhà nước và khẳng định vai trò của kinh tế Nhà nước.
Những nguồn lực này không chỉ bao gồm doanh nghiệp nhà nước mà còn trải rộng từ tài nguyên, đặc biệt là đất đai, hệ thống hạ tầng kinh tế - xã hội, nguồn lực ngân sách cho tới hệ thống đơn vị sự nghiệp công lập cung cấp dịch vụ công.
Vai trò của Nhà nước là thiết lập một trật tự thống nhất, đảm bảo mỗi loại tài nguyên (đất đai, khoáng sả, tài nguyên nước, năng lượng…) được sử dụng đúng mục tiêu, đúng thời điểmTài nguyên, đất đai là quyền lực phát triển
Trong thực tiễn, cách nhìn nhận tài nguyên, đất đai nhiều khi vẫn dừng ở khía cạnh “nguồn lực đầu vào” cho tăng trưởng. Đất đai để phát triển đô thị, công nghiệp; khoáng sản để xuất khẩu; năng lượng để phục vụ sản xuất… Nhưng cách tiếp cận này dễ dẫn đến một hệ quả nguy hiểm, đó là khai thác theo nhu cầu ngắn hạn, bỏ qua giá trị dài hạn và lợi ích liên thế hệ.
Thực tế những năm qua cho thấy không ít bất cập như tài nguyên bị khai thác manh mún, tình trạng “xin - cho” trong phân bổ đất đai, thất thoát khoáng sản, hay những dự án sử dụng đất kém hiệu quả nhưng vẫn chiếm giữ nguồn lực lớn. Những biểu hiện này không chỉ gây lãng phí, mà còn làm suy yếu nền tảng phát triển.
Trong tư duy quản lý hiện nay, tài nguyên không chỉ ở vị thế nguồn lực mà đang dần trở thành “quyền lực phát triển”. Ai kiểm soát tài nguyên, người đó có khả năng định hình cấu trúc nền kinh tế, phân bổ lợi ích và điều tiết tăng trưởng. Vì vậy, việc giữ vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước trong lĩnh vực này là tất yếu, phù hợp với quan điểm xuyên suốt của Đảng Cộng sản Việt Nam về quản lý các nguồn lực chiến lược của quốc gia.
Không ôm đồm, nhưng phải nắm “khâu then chốt”
Một nhận thức sai lệch phổ biến là đồng nhất vai trò chủ đạo với việc Nhà nước phải làm tất cả. Thực tế, điều mà Nghị quyết 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước nhấn mạnh không phải là sự bao cấp hay ôm đồm, mà là nắm giữ những “điểm tựa quyết định” của nền kinh tế.
Trong lĩnh vực tài nguyên, đất đai, những “khâu then chốt” gồm quy hoạch và phân bổ không gian tài nguyên; phát triển hệ thống dữ liệu; phát triển các tài nguyên chiến lược.
Vai trò của Nhà nước là thiết lập một trật tự thống nhất, đảm bảo mỗi loại tài nguyên (đất đai, khoáng sả, tài nguyên nước, năng lượng…) được sử dụng đúng mục tiêu, đúng thời điểm.
Trong thời đại số, dữ liệu không chỉ là công cụ quản lý mà còn là nền tảng quyền lực. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai quốc gia, số hóa tài nguyên không chỉ là cải cách hành chính, mà là bước đi chiến lược để Nhà nước giữ vai trò điều tiết.
Năng lượng, khoáng sản quan trọng, hạ tầng liên quan đến tài nguyên không thể phó mặc hoàn toàn cho thị trường. Vai trò của doanh nghiệp nhà nước trong những lĩnh vực này không chỉ nhằm đảm bảo hiệu quả kinh tế, mà còn để giữ vững an ninh năng lượng, an ninh tài nguyên.
Doanh nghiệp nhà nước trong lĩnh vực tài nguyên không chỉ thực hiện nhiệm vụ kinh doanh, mà còn đảm nhận chức năng ổn định thị trường, đảm bảo an ninh quốc gia. Ảnh: Tường Tú.Phản bác những quan điểm sai lệch về vai trò của kinh tế nhà nước
Để bảo vệ nền tảng tư tưởng trong lĩnh vực này, không thể né tránh việc đối diện và phản bác những quan điểm sai lệch.
Có những quan điểm cho rằng nên để thị trường quyết định, đẩy mạnh vai trò tư nhân. Tuy nhiên, thực tế thị trường vận hành theo lợi nhuận, trong khi tài nguyên, đất đai là tài sản liên thế hệ. Nếu giao hoàn toàn cho thị trường, xu hướng khai thác tối đa trong ngắn hạn là điều khó tránh khỏi. Tư nhân có thể làm tốt ở nhiều khâu, nhưng không thể thay thế vai trò điều tiết của Nhà nước. Vấn đề không phải là loại bỏ khu vực tư nhân, mà là đặt họ trong một khuôn khổ mà Nhà nước giữ vai trò dẫn dắt và kiểm soát. Còn doanh nghiệp nhà nước trong lĩnh vực tài nguyên không chỉ thực hiện nhiệm vụ kinh doanh, mà còn đảm nhận chức năng ổn định thị trường, đảm bảo an ninh quốc gia.
Nghị quyết 79-NQ/TW về phát triển kinh tế Nhà nước một lần nữa khẳng định kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, bảo đảm ổn định vĩ mô, các cân đối lớn của nền kinh tế, định hướng chiến lược phát triển, giữ vững quốc phòng, an ninh; góp phần phát huy giá trị văn hoá và tiến bộ công bằng, an sinh xã hội; là nguồn lực quan trọng để Nhà nước chi phối, can thiệp kịp thời đáp ứng các yêu cầu đột xuất, cấp bách phát sinh.
99 nhiệm vụ triển khai Nghị quyết
Để hiện thực hóa tinh thần của Nghị quyết 79-NQ/TW về phát triển kinh tế nhà nước trong lĩnh vực tài nguyên, đất đai, Chính phủ đã xây dựng Chương trình hành động với 99 nhiệm vụ về phát triển kinh tế nhà nước.
Liên quan đến tài nguyên, đất đai, các nhiệm vụ trọng tâm bao gồm rà soát, sửa đổi pháp luật về đất đai theo hướng phân cấp mạnh, kiên quyết thu hồi đất bỏ hoang, sử dụng kém hiệu quả; số hóa, làm sạch và liên thông dữ liệu đất đai trên phạm vi toàn quốc; điều tra, thống kê toàn diện tài nguyên khoáng sản nhằm phục vụ điều phối thống nhất.
Chính phủ đồng thời yêu cầu tích hợp quy hoạch không gian ngầm trong quy hoạch đô thị hiện đại, hoàn thiện pháp luật về dầu khí và năng lượng tái tạo ngoài khơi, xây dựng và triển khai Chiến lược đất hiếm.
Một điểm mới đáng chú ý là việc xây dựng khuôn khổ thử nghiệm cho phát triển kinh tế không gian và kinh tế tầm thấp. Theo đó, Chính phủ nghiên cứu cơ chế ưu đãi đầu tư hạ tầng trạm đỗ thông minh phục vụ phương tiện bay không người lái; hoàn thiện cơ chế quản lý và phân bổ hiệu quả tài nguyên viễn thông, hạ tầng số; đưa tài nguyên số và dữ liệu quốc gia trở thành nguồn lực chiến lược phục vụ phát triển kinh tế – xã hội gắn với bảo đảm quốc phòng, an ninh.
Giữ tài nguyên là giữ tương lai
Tài nguyên không chỉ là câu chuyện của hiện tại, mà là nền tảng của nhiều thế hệ sau. Một quốc gia có thể thiếu vốn, thiếu công nghệ, nhưng nếu giữ được tài nguyên và quản trị tốt, vẫn có cơ hội phát triển bền vững. Ngược lại, nếu để mất quyền kiểm soát tài nguyên, mọi thành quả tăng trưởng đều trở nên mong manh.
Vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước trong lĩnh vực tài nguyên, vì vậy, không phải là lựa chọn mang tính tình thế, mà là yêu cầu có tính nguyên tắc. Bảo vệ quan điểm này cũng chính là bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong quản trị các nguồn lực chiến lược.
Quan điểm then chốt của Nghị quyết 79-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân là tăng cường vai trò lãnh đạo của Đảng; nâng cao năng lực, hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước đối với kinh tế nhà nước, nhất là trong định hướng sử dụng nguồn lực và tổ chức thực hiện. Đồng thời đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền đi đôi với kiểm tra, giám sát; tăng cường công khai, minh bạch, tự chủ, tự chịu trách nhiệm và đề cao trách nhiệm giải trình; chú trọng phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong quản lý, hoạt động và nâng cao hiệu quả của kinh tế nhà nước.
Ai giữ được tài nguyên, người đó giữ được tương lai phát triển. Và trong bối cảnh hiện nay, chỉ có kinh tế nhà nước mới đủ vị thế để thực hiện sứ mệnh đó một cách nhất quán và lâu dài.