Điều chỉnh Quy trình vận hành liên hồ chứa sông Hương và sông Kôn - Hà Thanh

Tham dự cuộc họp có đại diện các Bộ, ngành Trung ương; Văn phòng Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia; các đơn vị thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường; đại diện UBND, Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự, Sở Nông nghiệp và Môi trường Thành phố Huế, tỉnh Gia Lai; các đơn vị quản lý, vận hành hồ chứa thuộc quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Hương và sông Kôn - Hà Thanh cùng các cơ quan, tổ chức liên quan.

Phát biểu khai mạc cuộc họp, Cục trưởng Châu Trần Vĩnh cho biết, hai quy trình vận hành liên hồ chứa lưu vực sông Hương và lưu vực sông Kôn - Hà Thanh hiện hành đã phát huy vai trò quan trọng trong phối hợp vận hành các hồ chứa, góp phần cắt, giảm lũ cho hạ du, cấp nước phục vụ sinh hoạt, sản xuất, duy trì dòng chảy tối thiểu và bảo đảm an ninh năng lượng. Tuy nhiên, diễn biến mưa, lũ những năm gần đây ngày càng phức tạp, xuất hiện nhiều trận lũ lớn, lũ kép, lũ muộn; trong khi nguy cơ hạn hán, thiếu nước mùa cạn và nhu cầu sử dụng nước ở hạ du tiếp tục gia tăng.
 

Việc sửa đổi hai quy trình nhằm cập nhật tình hình khí tượng, thủy văn, hiện trạng công trình và tổ chức bộ máy; đồng thời thực hiện yêu cầu ưu tiên dành dung tích hữu ích của hồ chứa để cắt, giảm lũ cho hạ du, vận hành linh hoạt theo diễn biến nguồn nước và bảo đảm hài hòa giữa phòng, chống thiên tai, cấp nước, phát điện.

Báo cáo tại cuộc họp, đại diện Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước quốc gia - đơn vị tư vấn xây dựng dự thảo điều chỉnh Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Kôn - Hà Thanh cho biết, quy trình hiện hành được ban hành tại Quyết định số 936/QĐ-TTg ngày 30/7/2018, điều phối 10 hồ chứa lớn, quan trọng. Dự thảo lần này đề xuất bổ sung đập dâng Phú Phong, nâng tổng số công trình tham gia quy trình lên 11 công trình.
 

Phú Phong là đập dâng trên dòng chính sông Kôn, được đưa vào vận hành năm 2025 và không có dung tích điều tiết. Việc bổ sung công trình này nhằm thiết lập cơ chế phối hợp đồng bộ giữa Định Bình, Văn Phong, Phú Phong và khu vực hạ du, nhất là trong cấp nước, quan trắc, cung cấp thông tin và xử lý tình huống thiếu nước hoặc mưa, lũ.
 

Một nội dung quan trọng khác là điều chỉnh thời gian vận hành mùa lũ từ ngày 1/9 đến hết ngày 31/12, thay cho thời điểm kết thúc ngày 15/12 như hiện nay. Mùa cạn được xác định từ ngày 1/1 đến ngày 31/8. Dự thảo cũng phân chia mùa lũ thành ba giai đoạn: lũ sớm từ ngày 1/9 đến ngày 11/10; lũ chính vụ từ ngày 12/10 đến ngày 15/12; lũ muộn từ ngày 16/12 đến ngày 31/12.

Dự thảo đề xuất hạ mực nước cao nhất trước lũ và mực nước đón lũ thấp nhất tại các hồ Trà Xom 1, Định Bình, Núi Một và Thuận Ninh. Phương án này dự kiến làm tăng tổng dung tích phòng lũ của hệ thống khoảng 25,28 triệu m³ so với quy trình hiện hành; riêng hồ Định Bình tăng khoảng 9,34 triệu m³.
 

Đồng thời, dự thảo cũng bổ sung ngưỡng lưu lượng đến 04 hồ trong quyết định vận hành cắt giảm lũ; bổ sung Chương về vận hành trong tình huống bất thường, khẩn cấp; tách riêng cơ chế vận hành hồ Định Bình và phối hợp vận hành hồ Trà Xom 1; bổ sung thêm quy định về hồ Thuận Ninh; điều chỉnh trách nhiệm, thẩm quyền trong Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Kôn - Hà Thanh.

Đối với lưu vực sông Hương, quy trình hiện hành theo Quyết định số 1606/QĐ-TTg ngày 13/11/2019 điều phối 14 hồ, đập. Qua rà soát số liệu tại các trạm Kim Long và Phú Ốc giai đoạn 1978-2025, cơ quan soạn thảo ghi nhận 381 trận lũ trên báo động I và thời gian xuất hiện lũ kéo dài đến cuối tháng 12.
 

Dự thảo vì vậy đề xuất kéo dài mùa lũ từ ngày 1/9 đến ngày 31/12; mùa cạn từ ngày 1/1 đến ngày 31/8; đồng thời xác định thời kỳ lũ chính từ ngày 1/10 đến ngày 28/11.
 

Để mở rộng không gian chứa nước và giảm áp lực xả cho hạ du, dự thảo đề xuất hạ mực nước vận hành tại ba hồ Tả Trạch, Bình Điền và Hương Điền. Đối với Tả Trạch, mực nước cao nhất trước lũ và mực nước đón lũ thấp nhất được đề xuất hạ thêm 0,5 m, tạo thêm khoảng 4,3-9 triệu m³ dung tích cắt lũ tùy thời kỳ.
 

Tại hồ Bình Điền, phương án hạ mực nước cao nhất trước lũ thêm 1,1 m có thể tạo thêm khoảng 16,4-17,5 triệu m³; hạ mực nước đón lũ thấp nhất từ 1,5-1,6 m có thể tạo thêm khoảng 17,6-25,4 triệu m³. Đối với hồ Hương Điền, dung tích tăng thêm ước khoảng 33,4 triệu m³ khi hạ mực nước cao nhất trước lũ 1 m và khoảng 74,2-79,7 triệu m³ khi hạ mực nước đón lũ thấp nhất 2,5 m.
 

Tín hiệu vận hành cắt, giảm lũ cũng được đề xuất điều chỉnh. Theo đó, ngưỡng tại trạm thủy văn Kim Long và Phú Ốc được xác định theo mức báo động II, thay cho các giá trị cố định tương ứng 1,7 m và 2 m trong quy trình hiện hành. Việc điều chỉnh nhằm tạo thêm thời gian cho các hồ chủ động xả đón lũ, trên cơ sở điều kiện hạ tầng, giao thông và cao độ nền khu dân cư ở hạ du đã có những thay đổi.
 

Một điểm mới chung của cả hai dự thảo là bổ sung chương riêng về vận hành trong tình huống bất thường, khẩn cấp. Chương này quy định cụ thể tín hiệu, thẩm quyền, trách nhiệm và cơ chế phối hợp khi xảy ra lũ lớn, lũ lịch sử, lũ vượt tần suất thiết kế, sự cố công trình hoặc hạn hán, thiếu nước nghiêm trọng.

Dự thảo cũng mở rộng thẩm quyền của Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai và Chủ tịch UBND thành phố Huế trong việc quyết định vận hành tích nước cuối mùa lũ; điều chỉnh lưu lượng, thời gian vận hành trong mùa cạn; xem xét hạ mực nước thấp hơn quy định để tăng dung tích đón lũ. Trong tình huống đe dọa nghiêm trọng đến tính mạng, tài sản và kết cấu hạ tầng thiết yếu ở hạ du, địa phương được xem xét phương án sử dụng dung tích trên mực nước dâng bình thường để tham gia cắt, giảm lũ nhưng phải bảo đảm an toàn đập và thực hiện đầy đủ cơ chế báo cáo, phối hợp.
 

Trường hợp tình huống vượt quá khả năng ứng phó của địa phương, Chủ tịch UBND cấp tỉnh báo cáo Thủ tướng Chính phủ và Trưởng Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia xem xét, quyết định. Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ Công Thương cùng các cơ quan chuyên môn có trách nhiệm phối hợp, hỗ trợ địa phương tính toán phương án vận hành.
 

Đáng chú ý, hai dự thảo đồng thời bổ sung yêu cầu xây dựng hoặc sử dụng hệ thống hỗ trợ ra quyết định vận hành hồ chứa. Việc ra quyết định trong điều kiện bất thường phải dựa trên số liệu quan trắc, dự báo khí tượng thủy văn, kịch bản nguồn nước và các công cụ tính toán hiện đại.
 

Tại cuộc họp, các đại biểu đã tập trung thảo luận về các nội dung liên quan đến cập nhật quy định về thẩm quyền, trách nhiệm để phù hợp với chính quyền hai cấp và các quy định pháp luật về phòng, chống thiên tai, phòng thủ dân sự, tình trạng khẩn cấp; Thời gian vận hành mùa lũ, thời điểm tích nước cuối mùa lũ; Chế độ vận hành các hồ trong điều kiện bình thường trong mùa lũ và mùa cạn; Vận hành trong tình huống lũ kép, lũ chồng lũ, tình huống bất thường, khẩn cấp; Các quy định về cung cấp, truyền dữ liệu, thông báo vận hành.
 

Kết luận cuộc họp, Cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước Châu Trần Vĩnh đánh giá cao các ý kiến, góp ý của các bộ, ngành, địa phương, chuyên gia và đơn vị quản lý hồ chứa. Theo đó, các ý kiến tại cuộc họp là cơ sở để cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát các thông số kỹ thuật, thẩm quyền vận hành và cơ chế phối hợp, hoàn thiện hồ sơ trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.
 

Cục trưởng Châu Trần Vĩnh nhấn mạnh, hai quy trình mới chỉ thực sự hiệu quả khi giải quyết được bài toán khó nhất: “Khi có lũ, hồ đủ dung tích để bảo vệ hạ du; khi hết lũ, hồ vẫn còn đủ nước cho người dân và các nhu cầu thiết yếu”. Đây cũng là nguyên tắc cần được đặt ở trung tâm khi hoàn thiện Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Hương và Kôn - Hà Thanh.