Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) vừa công bố Báo cáo thế giới về các yếu tố xã hội quyết định công bằng y tế, phát hành ngày 6 tháng 5 năm 2025. Báo cáo nêu bật thực trạng vẫn tồn tại những khác biệt lớn về tuổi thọ khỏe mạnh giữa các nhóm dân cư trên toàn thế giới, tùy theo nơi sinh sống, thu nhập, chủng tộc, giới tính, trình độ học vấn và tình trạng khuyết tật.
WHO khẳng định rằng các yếu tố trên không chỉ đơn thuần là vấn đề cá nhân hay sinh học, mà bị chi phối bởi các yếu tố xã hội quyết định sức khỏe – tức là các điều kiện mà con người sinh ra, lớn lên, học tập, làm việc và già đi. Đây là nguyên nhân sâu xa tạo ra và duy trì sự bất bình đẳng trong sức khỏe giữa các cộng đồng, quốc gia và khu vực.
Báo cáo cũng chỉ ra rằng, dù đã có những nỗ lực nhất định kể từ sau báo cáo đầu tiên của Ủy ban về các yếu tố xã hội quyết định sức khỏe (năm 2008), tiến độ hướng tới công bằng y tế vẫn còn chậm và chưa đáp ứng yêu cầu trong bối cảnh các khủng hoảng mới như đại dịch COVID-19, biến đổi khí hậu và xung đột địa chính trị.
Để khắc phục tình trạng này, WHO đưa ra 14 khuyến nghị chính, được chia thành 4 nhóm hành động ưu tiên:
Xây dựng chính sách và đầu tư vì công bằng y tế – bao gồm lồng ghép sức khỏe vào tất cả các lĩnh vực như giáo dục, nhà ở, việc làm;
Củng cố các hệ thống xã hội hỗ trợ sức khỏe bền vững, đặc biệt cho các nhóm dễ bị tổn thương;
Tăng cường giám sát, đo lường và trách nhiệm giải trình đối với các chỉ số công bằng y tế;
Bảo đảm sự tham gia và tiếng nói của cộng đồng trong quá trình hoạch định và triển khai chính sách.
Ngoài phân tích dữ liệu, báo cáo còn bao gồm nhiều nghiên cứu điển hình toàn cầu, minh họa cách một số quốc gia đã thành công trong việc triển khai các giải pháp thúc đẩy công bằng y tế, như cải thiện dịch vụ chăm sóc ban đầu, mở rộng hệ thống bảo hiểm y tế toàn dân, hay kết nối các chính sách y tế với phát triển xã hội.
Báo cáo được xây dựng dựa trên sự đóng góp từ các nhóm chuyên gia khoa học và chính sách, các bài nghiên cứu được ủy quyền, đánh giá nội bộ từ ba cấp của WHO, và quá trình tham vấn rộng rãi với các Quốc gia thành viên thông qua Ban Chấp hành và Đại hội đồng Y tế Thế giới.
Thông điệp cốt lõi của báo cáo là: Công bằng y tế không phải là điều tự nhiên xảy ra – mà là kết quả của những lựa chọn chính sách và đầu tư xã hội đúng đắn. WHO kêu gọi các quốc gia khẩn trương hành động nhằm thu hẹp các khoảng cách còn tồn tại và xây dựng hệ thống y tế không ai bị bỏ lại phía sau.