Chủ động từ sớm, từ xa để đảm bảo an ninh nguồn nước

Chủ động điều hòa nguồn nước
 

Những năm trước, cứ vào cao điểm mùa hè, câu chuyện thiếu nước sinh hoạt lại trở thành nỗi lo thường trực của người dân Đà Nẵng. Khi mực nước sông giảm, triều cường dâng cao, nước mặn xâm nhập sâu, nhiều khu vực phải vận hành cấp nước trong trạng thái căng thẳng. Đặc biệt, hệ thống sông Vu Gia - Thu Bồn chịu tác động đồng thời của biến đổi khí hậu, hạn hán và việc tích nước của các hồ thủy điện thượng nguồn khiến nguồn nước cấp cho sinh hoạt và sản xuất thường xuyên thiếu ổn định.

Hai năm trở lại đây, bức tranh an ninh nguồn nước của thành phố đã có nhiều chuyển biến tích cực. Từ việc chủ động điều tra, đánh giá tài nguyên nước đến xây dựng các kịch bản ứng phó hạn hán, xâm nhập mặn, Đà Nẵng đang từng bước đưa Luật Tài nguyên nước năm 2023 vào thực tiễn, gắn với yêu cầu đảm bảo nước sinh hoạt và phát triển bền vững đô thị dịch vụ.
 

Theo bà Đặng Nguyễn Thục Anh, Phó Chi cục Quản lý tài nguyên nước và Thủy lợi (Sở Nông nghiệp và Môi trường TP. Đà Nẵng), là đô thị dịch vụ, nhu cầu sử dụng nước của thành phố rất lớn, không chỉ cho sinh hoạt mà còn phục vụ du lịch, công nghiệp và sản xuất. Vì vậy, việc triển khai Luật Tài nguyên nước được xác định là nhiệm vụ trọng tâm nhằm nâng cao hiệu quả quản lý và đảm bảo an ninh nguồn nước lâu dài.

Trên cơ sở đó, UBND TP. Đà Nẵng đã ban hành kế hoạch điều tra cơ bản tài nguyên nước đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050. Nội dung điều tra gồm đánh giá nguồn nước mặt, nước dưới đất; hiện trạng khai thác, sử dụng nước; xả nước thải vào nguồn nước; đồng thời xác định danh mục hồ, ao, đầm phá không được san lấp. Đây được xem là nền tảng quan trọng để thành phố quản lý tài nguyên nước một cách khoa học, chủ động hơn thay vì chỉ ứng phó khi xảy ra thiếu nước. Công tác kiểm kê tài nguyên nước cũng được đẩy nhanh tiến độ nhằm có dữ liệu đầy đủ phục vụ điều phối nguồn nước hiệu quả.
 

"Thực tế cho thấy, trước khi Luật Tài nguyên nước năm 2023 có hiệu lực, công tác đảm bảo an ninh nguồn nước của Đà Nẵng chủ yếu tập trung ứng phó khi đã xảy ra thiếu nước. Hiện nay, cách tiếp cận đã chuyển sang chủ động từ sớm, từ xa", bà Đặng Nguyễn Thục Anh cho hay.

Theo bà Thục Anh, thành phố tăng cường kiểm soát các hoạt động có nguy cơ gây ô nhiễm nguồn nước, xác định vùng bảo hộ vệ sinh khu vực lấy nước sinh hoạt, giám sát chặt chẽ việc khai thác, sử dụng nước và xả thải vào nguồn nước. Việc bảo vệ nguồn nước được đặt trong tổng thể quản lý tài nguyên nước thay vì xử lý riêng lẻ từng sự cố.

Sau sáp nhập địa giới hành chính, UBND TP. Đà Nẵng là một trong những địa phương đi đầu ban hành quy định về quản lý tài nguyên nước để triển khai hiệu quả Luật Tài nguyên nước. Quy định đã làm rõ trách nhiệm của các sở, ngành, địa phương và tổ chức, cá nhân liên quan đến hoạt động bảo vệ, khai thác, sử dụng tài nguyên nước, đồng thời tạo cơ sở pháp lý để triển khai đồng bộ các giải pháp bảo vệ nguồn nước, kiểm soát khai thác cát sỏi lòng sông và bảo vệ hành lang nguồn nước.

Đến nay, thành phố đã ban hành kế hoạch ứng phó khẩn cấp trong trường hợp hạn hán, thiếu nước hoặc xảy ra sự cố ô nhiễm nguồn nước nghiêm trọng, với các kịch bản liên quan đến xâm nhập mặn, dự trữ nước, phân bố dòng chảy mùa mưa - mùa khô và tác động từ vận hành hồ thủy điện thượng nguồn, ưu tiên cấp nước sinh hoạt trong mọi tình huống.

Xây dựng hệ thống quản trị nguồn nước hiện đại
 

Để triển khai Luật Tài nguyên nước hiệu quả hơn, Đà Nẵng đang triển khai nhiều giải pháp đồng bộ, gắn với yêu cầu quản lý ngày càng chặt chẽ nhưng vẫn hướng tới sự thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp. Trước hết, thành phố tăng cường tuyên truyền, phổ biến các quy định mới, giúp các cơ quan, địa phương, doanh nghiệp và người dân hiểu rõ trách nhiệm trong bảo vệ, khai thác và sử dụng nguồn nước. Khi nhận thức được nâng lên, việc quản lý nguồn nước cũng trở nên chủ động và hiệu quả hơn.

Cùng với đó, thành phố từng bước xây dựng và vận hành mạng quan trắc tài nguyên nước đối với cả nguồn nước mặt và nước dưới đất theo quy hoạch thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050. Việc rà soát, công bố vùng bảo hộ vệ sinh khu vực lấy nước sinh hoạt được đẩy mạnh, nhất là với các công trình có phạm vi liên tỉnh, nhằm bảo vệ nguồn nước ngay từ đầu. Đồng thời, các cơ quan chức năng cũng tiến hành đánh giá sức chịu tải của sông, hồ, khoanh định vùng hạn chế khai thác nước dưới đất và thiết lập hành lang bảo vệ nguồn nước để hạn chế nguy cơ suy giảm, ô nhiễm.

Công tác theo dõi diễn biến nguồn nước và giám sát hoạt động khai thác, sử dụng nước, xả thải vào sông, hồ được tăng cường. Trên cơ sở này, thành phố chủ động phương án sử dụng linh hoạt các nguồn nước mặt, nước dưới đất và các công trình cấp nước dự phòng để ứng phó khi xảy ra hạn hán, thiếu nước.

Bên cạnh đó, việc quản lý khai thác cát, sỏi lòng sông tiếp tục được siết chặt nhằm hạn chế biến đổi dòng chảy và bảo vệ nguồn nước lâu dài.

Ứng dụng công nghệ số cũng được xem là hướng đi quan trọng trong quản lý tài nguyên nước. Các phần mềm quan trắc, dự báo khí tượng thủy văn, theo dõi vận hành hồ chứa sẽ được triển khai nhằm nâng cao khả năng ứng phó với hạn hán, xâm nhập mặn, đồng thời hỗ trợ vận hành hồ chứa để cắt lũ, giảm rủi ro thiên tai cho khu vực hạ du. Nhờ đó, việc quản lý nguồn nước không còn phụ thuộc nhiều vào báo cáo thủ công mà dần chuyển sang theo dõi trực tuyến, chủ động từ sớm.

Không chỉ chủ động ứng phó với nguy cơ hạn hán, xâm nhập mặn, thành phố Đà Nẵng còn hướng tới xây dựng hệ thống quản trị nguồn nước hiện đại, chủ động, linh hoạt, tạo nền tảng cho phát triển đô thị xanh và bền vững trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét.