Cần Thơ ứng phó xâm nhập mặn bằng quản lý nước thông minh

Là trung tâm của vùng Đồng bằng sông Cửu Long, thành phố Cần Thơ sở hữu mạng lưới sông ngòi, kênh rạch chằng chịt với tổng chiều dài hơn 4.000 km. Dù có nguồn nước mặt dồi dào từ sông Hậu – mạch máu cung cấp hơn 90% công suất nước sinh hoạt cho toàn đô thị nhưng địa phương này đang phải đối mặt với "tác động kép" từ biến đổi khí hậu và sự sụt giảm dòng chảy từ thượng nguồn sông MeKong.

Theo đánh giá của các chuyên gia, tình hình khô hạn kéo dài và ít mưa đã khiến xâm nhập mặn lấn sâu vào nội đồng với độ mặn cao và thời gian duy trì dài hơn. Tại khu vực ven biển phía Đông Nam, độ mặn thường xuyên vượt ngưỡng cho phép, gây ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình sản xuất và sinh hoạt của người dân. Các loại hình thiên tai như lốc, sét, ngập lụt và sạt lở bờ sông cũng xuất hiện với tần suất ngày càng lớn, đe dọa sự an toàn của hệ thống hạ tầng cấp nước.

Sau hợp nhất đơn vị hành chính vào tháng 7/2025, thành phố Cần Thơ hiện có 103 đơn vị hành chính cấp xã. Việc mở rộng địa giới hành chính, đặc biệt là việc có thêm 72 km đường bờ biển, đã mở ra không gian phát triển mới nhưng cũng đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc thống nhất quản lý tài nguyên nước.

Đến cuối năm 2025, tỷ lệ hộ dân nông thôn sử dụng nước sạch tại các khu vực của thành phố có sự chênh lệch rõ rệt: khu vực Cần Thơ cũ đạt 96,2%, Hậu Giang cũ đạt 94,9%, trong khi khu vực Sóc Trăng cũ chỉ đạt 68%. Nhằm xóa bỏ sự chia cắt cục bộ, thành phố đã quy hoạch lại tài nguyên nước theo hướng thống nhất, phân vùng chức năng rõ ràng giữa vùng bảo vệ nguồn nước ngọt, vùng hạn chế khai thác nước dưới đất và vùng thích ứng sinh thái mặn - lợ.

Để hiện thực hóa mục tiêu cung cấp nước an toàn trong giai đoạn 2026-2030, ông Nguyễn Thế Lâm -Phó Giám đốc Trung tâm Nước sạch và Vệ sinh môi trường nông thôn thành phố Cần Thơ cho biết, tầm nhìn đến năm 2050, UBND thành phố Cần Thơ đã phê duyệt điều chỉnh quy hoạch với định hướng quản lý nước thông minh và thích ứng. Chiến lược này được xây dựng trên nguyên tắc "thuận thiên", tôn trọng quy luật tự nhiên và đầu tư theo phương châm "không hối tiếc".

Một trong những giải pháp then chốt là xây dựng các hồ chứa nước ngọt quy mô lớn tại các vùng trũng thấp để dự trữ nguồn nước thô trong mùa khô hạn. Thành phố cũng thực hiện lộ trình giảm dần và tiến tới ngưng hoàn toàn việc khai thác nước dưới đất tại các khu vực đô thị và nơi có nguy cơ sụt lún, thay thế bằng hệ thống cấp nước mặt liên vùng.

Đáng chú ý, Cần Thơ đang đẩy mạnh ứng dụng công nghệ vào quản lý vận hành hệ thống cấp nước. Toàn bộ hệ thống cấp nước nông thôn sẽ được số hóa và giám sát bằng công nghệ SCADA – GIS. Các nhà máy nước sẽ được trang bị hệ thống quan trắc tự động các chỉ số về độ mặn, pH và vi sinh, truyền dữ liệu thời gian thực về trung tâm điều hành. Điều này cho phép cơ quan quản lý đưa ra các dự báo và quyết định ứng phó kịp thời với các diễn biến bất thường của chất lượng nước nguồn.

Giai đoạn 2026-2030, các nhà máy nước nông thôn mới sẽ được đầu tư theo hướng phân tán hợp lý nhưng kết nối liên vùng, với quy mô mỗi công trình lên đến 50.000 m3/ngày đêm. Mạng lưới đường ống sẽ được tổ chức theo mô hình vòng khép kín, đảm bảo cấp nước hai chiều và giảm thiểu rủi ro gián đoạn.

Đối với những khu vực dân cư sống phân tán, khó kết nối mạng lưới ống, thành phố khuyến khích mô hình cấp nước quy mô gia đình có thiết bị lọc và khử trùng cục bộ. Đồng thời, truyền thông cộng đồng về sử dụng nước tiết kiệm và hiệu quả cũng được chú trọng để hình thành lối sống thích ứng với điều kiện biến đổi khí hậu.

Với sự chuẩn bị bài bản về quy hoạch và sự hỗ trợ của công nghệ hiện đại, thành phố Cần Thơ đang từng bước vượt qua thách thức, đảm bảo quyền được tiếp cận nước sạch của mọi người dân, góp phần vào sự phát triển bền vững của "siêu đô thị động lực" vùng Đồng bằng sông Cửu Long.