Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị Gia Lai chủ động ứng phó nguy cơ thiếu nước năm 2027

Thực hiện Chỉ thị số 39/CT-TTg ngày 30/10/2026 của Thủ tướng Chính phủ và chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng tại Văn bản số 9694/VPCP-NN, Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhận định nguy cơ thiếu hụt nguồn nước trên lưu vực sông Kôn - Hà Thanh đang hiện hữu, đòi hỏi các địa phương chủ động triển khai giải pháp ngay trong mùa mưa năm 2026.

Theo đánh giá, mực nước tại các hồ chứa lớn trên lưu vực hiện ở mức thấp. Hồ Định Bình đạt 76,2/91,93 m; hồ Núi Một đạt 38,78/46,2 m và hồ Thuận Ninh đạt 62,08/68 m so với mực nước dâng bình thường. Đáng chú ý, dung tích của khoảng 40 hồ thủy lợi có dung tích từ 1 triệu m³ trở lên hiện chỉ đạt khoảng 12- 65% dung tích thiết kế. Trong khi đó, mùa mưa năm 2026 được dự báo có khả năng kết thúc sớm, lượng mưa và phạm vi mưa tiếp tục suy giảm, khiến nguồn nước bổ sung cho các hồ chứa có xu hướng giảm nhanh.

Ưu tiên tích trữ nước, điều chỉnh linh hoạt vận hành hồ chứa

Để hạn chế nguy cơ thiếu nước, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị UBND tỉnh Gia Lai chỉ đạo các đơn vị quản lý, vận hành hồ chứa theo dõi chặt chẽ diễn biến mưa, dòng chảy và dự báo khí tượng, thủy văn; chủ động điều chỉnh kế hoạch vận hành, ưu tiên tích nước hợp lý, đồng thời bảo đảm an toàn công trình và vùng hạ du.

Đối với hồ Định Bình, công trình có vai trò đặc biệt quan trọng trong bảo đảm an ninh nguồn nước cho khu vực hạ du sông Kôn, cần rà soát khả năng tích nước đến cuối mùa lũ, xây dựng phương án điều tiết linh hoạt và xác định mực nước tối thiểu cần duy trì theo từng thời kỳ. Việc vận hành phải ưu tiên bảo đảm nguồn nước sinh hoạt và các hoạt động sản xuất thiết yếu trong mùa cạn năm 2027.

Tỉnh cần rà soát, điều chỉnh kế hoạch khai thác, sử dụng nước của hệ thống thủy lợi Văn Phong, Phú Phong và các trạm bơm tưới khu vực hạ lưu, phù hợp với chế độ vận hành hồ Định Bình; đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý, điều hành hệ thống thủy lợi thông minh, đáp ứng nhu cầu sử dụng nước thực tế và nâng cao hiệu quả tiết kiệm nước.

Đối với cụm hồ Vĩnh Sơn và hồ Trà Xom, cần xây dựng phương án vận hành linh hoạt, sẵn sàng bổ sung nguồn nước cho hồ Định Bình khi cần thiết. Các hồ Núi Một, Thuận Ninh, Đồng Mít, Hội Sơn và các hồ thủy lợi khác cũng cần được rà soát, điều chỉnh chế độ cấp nước, ưu tiên dành dung tích phục vụ sinh hoạt và sản xuất trong mùa cạn. Đặc biệt, cần kiểm soát chặt chẽ lượng nước xả qua các nhà máy thủy điện, bảo đảm phù hợp với nhu cầu tưới thực tế của hạ du, tránh thất thoát, lãng phí nguồn nước.

Bên cạnh đó, tỉnh cần tận dụng hợp lý lượng nước qua phát điện của Nhà máy thủy điện An Khê nhằm giảm áp lực khai thác đối với hệ thống hồ chứa trên lưu vực, tăng khả năng tích trữ nước. Các đơn vị vận hành cũng cần tăng cường quan trắc, giám sát khí tượng, thủy văn, dự báo dòng chảy đến hồ và bảo đảm hành lang thoát lũ trên lưu vực sông Kôn – Hà Thanh.

Bảo đảm cấp nước sinh hoạt, chủ động điều chỉnh sản xuất

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị tỉnh Gia Lai rà soát, xây dựng cơ chế phối hợp vận hành các công trình khai thác, sử dụng nước trên lưu vực, bảo đảm phù hợp với chế độ điều tiết của các hồ chứa thượng lưu và tận dụng hiệu quả nguồn nước.

Trên cơ sở đánh giá khả năng nguồn nước và điều tiết của hệ thống thủy lợi, địa phương cần chủ động xây dựng phương án chuyển đổi cơ cấu cây trồng, mùa vụ hoặc cắt giảm diện tích canh tác tại những khu vực có nguy cơ hạn hán, thiếu nước, nhất là các vùng cuối phạm vi cấp nước của hồ chứa. Trong đó, cần đặc biệt lưu ý khu vực hạ lưu thủy điện An Khê thuộc xã Bình Phú và Bình Khê, phụ thuộc lớn vào nguồn nước sau thủy điện; các khu vực thường xuyên thiếu nước tại xã Phù Mỹ Bắc và Phù Mỹ Tây.

Đối với cấp nước sinh hoạt, yêu cầu đặt ra là rà soát, cập nhật phương án cấp nước an toàn theo các kịch bản nguồn nước, đặc biệt đối với những công trình khai thác nước trực tiếp từ sông, không có hồ điều tiết hoặc phụ thuộc vào chế độ vận hành hồ chứa thượng lưu. Các đơn vị cấp nước cần phối hợp chặt chẽ với đơn vị quản lý hồ chứa để xây dựng kế hoạch điều tiết, duy trì nguồn cấp ổn định, an toàn.

Đồng thời, cần rà soát các hồ chứa thủy lợi, thủy điện có khả năng bổ sung nguồn nước sinh hoạt; đánh giá khả năng khai thác các giếng khoan dự phòng, kết nối hạ tầng giữa các vùng cấp nước, giảm thất thoát nước sạch và chuẩn bị phương án tích trữ, cấp nước dự phòng cho các đô thị, khu dân cư tập trung. Trường hợp cần thiết, xem xét kết hợp hoặc luân phiên khai thác nước mặt, nước dưới đất, huy động tăng công suất các công trình cấp nước tập trung để hỗ trợ khu vực thiếu nước.

Đẩy mạnh tiết kiệm nước và điều hòa, phân phối nguồn nước

Cùng với các giải pháp công trình, Bộ yêu cầu tỉnh Gia Lai triển khai sớm các biện pháp quản lý nhu cầu và sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả; rà soát định mức, kế hoạch sử dụng nước của các ngành, lĩnh vực sử dụng nước lớn; đẩy mạnh tưới tiết kiệm, tưới luân phiên, giảm thất thoát trên hệ thống kênh dẫn và tăng cường tuần hoàn, tái sử dụng nước trong sản xuất công nghiệp, dịch vụ. Việc tiết giảm nhu cầu sử dụng nước cần được thực hiện theo các cấp độ dự báo, không chờ đến khi xảy ra thiếu nước mới triển khai; trong đó ưu tiên nước cho sinh hoạt, các nhu cầu thiết yếu, yêu cầu môi trường và an toàn hệ thống.
Bên cạnh đó, địa phương cần tăng cường tuyên truyền, đôn đốc các tổ chức, cá nhân thực hiện kê khai, đăng ký và cấp phép khai thác tài nguyên nước theo quy định; đồng thời đẩy mạnh chia sẻ thông tin, dữ liệu với Cục Quản lý tài nguyên nước để xây dựng, công bố kịch bản nguồn nước và phương án điều hòa, phân phối tài nguyên nước trên lưu vực sông Kôn – Hà Thanh khi xảy ra hạn hán, thiếu nước.

Việc triển khai các giải pháp cần bảo đảm phù hợp với Luật Tài nguyên nước và Quy hoạch tổng hợp lưu vực sông Kôn – Hà Thanh và vùng phụ cận đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã được phê duyệt.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị UBND tỉnh Gia Lai quan tâm chỉ đạo, tổ chức thực hiện ngay trong mùa mưa năm 2026, nhằm nâng cao khả năng tích trữ nước của các hồ chứa, chủ động ứng phó với tác động của El Niño, bảo đảm an ninh nguồn nước phục vụ sinh hoạt, sản xuất và phát triển kinh tế - xã hội trên lưu vực trong năm 2027.