Triển khai đồng bộ văn bản pháp luật và tăng cường nhiệm vụ quản lý nhà nước về tài nguyên nước

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, ngày 11/12/2025, Quốc hội khóa XV đã thông qua Luật số 146/2025/QH15 sửa đổi, bổ sung một số điều của 15 luật trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường, trong đó có Luật Tài nguyên nước số 28/2023/QH15. Tiếp đó, ngày 17/01/2026, Chính phủ ban hành Nghị định số 23/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số điều của các nghị định trong lĩnh vực tài nguyên nước; Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng ban hành Thông tư số 06/2026/TT-BNNMT sửa đổi, bổ sung một số điều các thông tư trong lĩnh vực tài nguyên nước.

Đôn đốc triển khai đồng bộ từ Trung ương đến địa phương

Trong thời gian qua, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Cục Quản lý tài nguyên nước đã liên tục ban hành nhiều văn bản hướng dẫn, đôn đốc các địa phương tổ chức thực hiện Luật Tài nguyên nước và các văn bản quy định chi tiết thi hành. Các nội dung trọng tâm bao gồm các văn bản số: 3263/BTNMT-TNN ngày 23/5/2024 về việc triển khai thực hiện các văn bản quy định chi tiết thi hành Luật Tài nguyên nước số 28/2023/QH15; 3201/BTNMT-TNN ngày 20/5/2024 về việc tổ chức triển khai việc hạn chế khai thác nước dưới đất theo quy định của Luật Tài nguyên nước năm 2023; 5995/BTNMT-TNN ngày 04/9/2024 về việc triển khai thực hiện lập, quản lý hành lang bảo vệ nguồn nước; 8875/BTNMT-TNN ngày 17/12/2024 về việc ban hành định mức kinh tế kỹ thuật lập hành lang bảo vệ nguồn nước tại địa phương; 412/BTNMT-TNN ngày 17/01/2025 về việc tiếp tục triển khai thi hành Luật Tài nguyên nước số 28/2023/QH15 và các văn bản quy định chi tiết; 233/TNN-VP ngày 08/4/2025 tiếp tục triển khai thi hành Luật Tài nguyên nước và các văn bản quy định chi tiết thi hành Luật; 6177/BNNMT-TNN ngày 28/8/2025 tăng cường các giải pháp điều hòa nguồn nước, phòng, chống ngập úng, tiêu thoát lũ, bảo vệ môi trường; 8996/BNNMT-TNN ngày 11/11/2025 triển khai thực hiện Nghị định số 290/2025/NĐ-CP của Chính phủ quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tài nguyên nước; 2705/TNN-VP ngày 11/11/2025 triển khai thực hiện Thông tư số 52/2025/TT-BNNMT và Thông tư số 64/2025/TT-BNNMT của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Việc ban hành Văn bản số 718/BNNMT-TNN nêu trên nhằm tiếp tục cụ thể hóa các chỉ đạo trước đó, đồng thời yêu cầu các địa phương tập trung vào những nội dung mới được sửa đổi, bổ sung trong Luật số 146, Nghị định số 23 và Thông tư số 06, bảo đảm việc triển khai đúng quy định, thống nhất và hiệu quả.

Tập trung quán triệt, phổ biến các quy định pháp luật mới

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm được Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố chỉ đạo là giao Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan nghiên cứu, quán triệt và tuyên truyền, phổ biến sâu rộng các quy định pháp luật về tài nguyên nước, đặc biệt là các nội dung mới ban hành.

Đối với Luật số 146/2025/QH15, một số điểm sửa đổi, bổ sung quan trọng cần được lưu ý. Trong đó, Luật bãi bỏ các quy định về thời hạn của giấy phép, nguyên tắc, căn cứ, điều kiện cấp giấy phép thăm dò, khai thác, sử dụng tài nguyên nước trong Luật Tài nguyên nước và giao Chính phủ quy định chi tiết việc kê khai, đăng ký, cấp phép thăm dò, khai thác, sử dụng tài nguyên nước (khoản 7 Điều 10).

Luật cũng bổ sung trách nhiệm của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trong việc tổ chức xây dựng, vận hành mạng quan trắc tài nguyên nước đối với các nguồn nước mặt nội tỉnh, nguồn nước dưới đất trên địa bàn tỉnh. Việc xây dựng mạng quan trắc tài nguyên nước phải thực hiện theo quy hoạch tỉnh (khoản 6 Điều 10).

Một điểm mới khác là giao Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh xác định và tổ chức việc công bố vùng bảo hộ vệ sinh khu vực lấy nước sinh hoạt trên địa bàn tỉnh và giao Chủ tịch Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh nơi có công trình khai thác nước chủ trì, phối hợp với các tỉnh có liên quan công bố vùng bảo hộ vệ sinh khu vực lấy nước sinh hoạt của công trình đối với trường hợp vùng bảo hộ vệ sinh khu vực lấy nước sinh hoạt nằm trên địa bàn hai tỉnh trở lên (khoản 4 Điều 10).

Hoàn thiện cơ chế quản lý thông qua sửa đổi các Nghị định

Cùng với các sửa đổi trong Luật, Nghị định số 23/2026/NĐ-CP đã điều chỉnh, bổ sung nhiều nội dung quan trọng trong các nghị định trước đây về quản lý tài nguyên nước.

Đáng chú ý, một số quy định sửa đổi, bổ sung Nghị định số 53/2024/NĐ-CP ngày 16/5/2024 của Chính phủ trong Nghị định số 23 như sau: Sửa đổi, bổ sung quy định về giới hạn mực nước cho phép để xác định ngưỡng khai thác nước dưới đất, trong đó bổ sung quy định cơ quan có thẩm quyền cấp phép quyết định mực nước động lớn nhất cho phép quy định trong giấy phép khai thác nước dưới đất và chỉ quy định các địa phương ở đồng bằng sông Hồng, Đông Nam Bộ và đồng bằng sông Cửu Long mực nước động lớn nhất cho phép không được vượt quá giới hạn theo quy định của Nghị định (khoản 18 Điều 1).

Nghị định cũng điều chỉnh thẩm quyền chấp thuận nội dung về phương án chuyển nước (từ Chủ tịch UBND tỉnh về Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đối với các dự án có hoạt động chuyển nước ra khỏi lưu vực sông mà ảnh hưởng đến hoạt động phát triển kinh tế - xã hội, môi trường và đời sống của nhân dân thuộc địa bàn từ 2 tỉnh, thành phố hoặc 02 quốc gia trở lên (khoản 23 Điều 1).

Bên cạnh đó, về việc lập danh mục hồ, ao, đầm, phá không được san lấp (khoản 29 Điều 1) cũng được sửa đổi. Trong đó, quy định trường hợp hồ, ao, đầm, phá nằm trên địa bàn hai tỉnh trở lên thì việc lập, công bố được thực hiện trên địa bàn từng tỉnh; bổ sung quy định thẩm quyền của Ủy ban nhân dân cấp tỉnh đối với việc được xem xét, quyết định việc thu hẹp hoặc lấn hồ, ao, đầm, phá thuộc danh mục không được san lấp (khoản 30 Điều 1).

Tiếp tục phân cấp, phân quyền và tăng trách nhiệm địa phương

Nghị định số 23 cũng sửa đổi, bổ sung một số quy định trong Nghị định số 54/2024/NĐ-CP theo hướng tiếp tục phân cấp thẩm quyền cấp phép về địa phương đối với một số trường hợp (khai thác nước cho thủy điện đến dưới 30.000 kw; Hồ chứa, đập dâng thủy lợi khai thác nước mặt có quy mô từ 5 m3/s trở lên và có dung tích toàn bộ từ 5 triệu m3 đến dưới 20 triệu m3...) (khoản 12 Điều 2).

Sửa đổi quy định về cấp phép hành nghề khoan nước dưới đất, trong đó không quy định quy mô hành nghề và giao thẩm quyền cấp phép cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh (khoản 22 Điều 2).

Sửa đổi thẩm quyền phê duyệt tiền cấp quyền khai thác tài nguyên nước, trong đó quy định thẩm quyền phê duyệt tiền cấp quyền khai thác tài nguyên nước theo thẩm quyền cấp Giấy phép khai thác tài nguyên nước (khoản 31 Điều 2).

Bổ sung quy định rõ đối tượng phải xác định, công bố vùng bảo hộ vệ sinh khu vực lấy nước sinh hoạt là công trình khai thác tài nguyên nước để sản xuất, cung cấp nước sạch cho sinh hoạt thuộc trường hợp phải cấp giấy phép khai thác tài nguyên nước quy định tại Điều 2 Thông tư số 06.

Đẩy nhanh thực hiện các nhiệm vụ quản lý có mốc thời gian cụ thể

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị các địa phương tiếp tục triển khai các nhiệm vụ quản lý nhà nước về tài nguyên nước đã được đôn đốc trước đây, đồng thời đặc biệt lưu ý những nhiệm vụ có mốc hoàn thành trong giai đoạn 2026–2027.

Cụ thể, các tỉnh, thành phố cần chỉ đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với các sở, ngành có liên quan xây dựng để ban hành và tổ chức thực hiện Kế hoạch bảo vệ nước dưới đất trên địa bàn tỉnh, đảm bảo hoàn thành trước ngày 01/7/2027.

Bên cạnh đó, từ ngày 01/7/2026, Ủy ban nhân dân cấp xã có trách nhiệm tổ chức việc kê khai khai thác nước dưới đất của hộ gia đình, góp phần tăng cường quản lý, kiểm soát việc sử dụng nước dưới đất tại cộng đồng dân cư.

Các địa phương cũng được yêu cầu rà soát, đôn đốc các tổ chức, cá nhân khai thác, sử dụng tài nguyên nước thuộc trường hợp phải đăng ký hoặc phải có giấy phép khẩn trương thực hiện thủ tục đăng ký, cấp giấy phép khai thác tài nguyên nước, nộp hồ sơ tính tiền cấp quyền khai thác tài nguyên nước theo đúng quy định của pháp luật (bao gồm cả khai thác nước phục vụ cấp nước sinh hoạt nông thôn) nhằm đảm bảo tính nghiêm minh, bình đẳng của pháp luật, tránh việc vi phạm dẫn tới bị xử phạt, đặc biệt đối với trường hợp không có giấy phép có thể sẽ bị truy thu số lợi bất hợp pháp và bị xử lý theo quy định của Bộ luật Hình sự và pháp luật về tài nguyên nước, trong đó lưu ý:

Đối với trường hợp công trình thủy lợi đã xây dựng và khai thác trước ngày 01/01/2013 mà chưa được đăng ký, cấp phép khai thác, sử dụng tài nguyên nước trước ngày 01/7/2024 thì phải hoàn thành thủ tục đăng ký, cấp phép khai thác tài nguyên nước chậm nhất là ngày 30/6/2027 (Khoản 6 Điều 86 Luật Tài nguyên nước).

Đối với việc sử dụng mặt nước và đào hồ, ao, sông, suối, kênh, mương, rạch tạo không gian thu, trữ nước, tạo cảnh quan phải được đăng ký sử dụng tài nguyên nước (khoản 5 Điều 52 Luật Tài nguyên nước và Điều 8 Nghị định số 54/2024/NĐ-CP) cần được tổ chức, triển khai đồng bộ. Trong đó, đối với các đối tượng thực hiện trước ngày 01/7/2024 thì phải hoàn thành trước ngày 30/6/2026 (Khoản 8 Điều 86 Luật Tài nguyên nước).

Văn bản Văn bản số 718/BNNMT-TNN nhấn mạnh, trong quá trình triển khai thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật nêu trên, nếu có khó khăn, vướng mắc đề nghị UBND tỉnh phản ánh về Bộ Nông nghiệp và Môi trường để xem xét, hướng dẫn.