Điều chỉnh Quy trình vận hành liên hồ chứa sông Mã, sông Cả: Hướng tới vận hành linh hoạt, an toàn và hiệu quả nguồn nước

Tham dự cuộc họp có đại diện các bộ, ngành Trung ương; Văn phòng Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia; các đơn vị thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường; đại diện UBND, Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự, Sở Nông nghiệp và Môi trường các tỉnh Thanh Hóa, Phú Thọ, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Trị; các đơn vị quản lý, vận hành hồ chứa thuộc quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Mã, sông Cả cùng các cơ quan, tổ chức liên quan.

Phát biểu tại cuộc họp, Cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước Châu Trần Vĩnh cho biết, cuộc họp tham vấn dự thảo điều chỉnh Quy trình vận hành liên hồ chứa trên hai lưu vực sông Mã và sông Cả được tổ chức nhằm triển khai các chủ trương, định hướng lớn của Đảng, Nhà nước về nâng cao hiệu quả phòng ngừa, ứng phó và khắc phục hậu quả thiên tai; đồng thời đáp ứng yêu cầu quản lý tài nguyên nước trong bối cảnh biến đổi khí hậu, thời tiết cực đoan và nhu cầu sử dụng nước ngày càng gia tăng.

“Việc rà soát, điều chỉnh các quy trình vận hành liên hồ chứa được xác định là nhiệm vụ quan trọng nhằm bảo đảm vận hành hồ chứa linh hoạt, an toàn, phù hợp với diễn biến thực tế của nguồn nước, khí tượng thủy văn; hài hòa giữa các mục tiêu phòng, chống lũ, cấp nước cho hạ du, phát điện, bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế - xã hội trên các lưu vực sông” – Cục trưởng Châu Trần Vĩnh nhấn mạnh.

Cập nhật quy trình vận hành phù hợp với thực tiễn mới

Báo cáo tại cuộc họp, đại diện Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam - đơn vị tư vấn xây dựng dự thảo sửa đổi 2 Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Mã và sông Cả cho biết, Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Mã hiện đang được thực hiện theo Quyết định số 214/QĐ-TTg ngày 13/02/2018 của Thủ tướng Chính phủ. Qua quá trình triển khai, quy trình đã đóng vai trò quan trọng trong điều hành, phối hợp vận hành các hồ chứa lớn trên lưu vực, góp phần cắt, giảm lũ cho hạ du, duy trì dòng chảy trong mùa cạn, bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất, sinh hoạt và phát triển kinh tế - xã hội.

Tuy nhiên, trước những thay đổi về điều kiện khí tượng thủy văn, diễn biến mưa lũ ngày càng phức tạp, cực đoan, cùng yêu cầu nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn nước, quy trình vận hành liên hồ chứa cần tiếp tục được rà soát, cập nhật để phù hợp hơn với thực tiễn.

Đối với lưu vực sông Cả, Quy trình vận hành liên hồ chứa hiện đang được thực hiện theo Quyết định số 1605/QĐ-TTg ngày 13/11/2019 của Thủ tướng Chính phủ. Quy trình này đã góp phần quan trọng trong phối hợp vận hành các hồ chứa lớn trên lưu vực, phục vụ mục tiêu cắt giảm lũ, duy trì dòng chảy tối thiểu, cấp nước cho hạ du và nâng cao hiệu quả phát điện của các công trình thủy điện.

Tuy nhiên, trong bối cảnh biến đổi khí hậu làm gia tăng nguy cơ xuất hiện các hình thái thời tiết bất thường, cùng yêu cầu bảo đảm an toàn công trình, an ninh nguồn nước và cung ứng điện, việc điều chỉnh quy trình vận hành liên hồ chứa là cần thiết nhằm nâng cao tính chủ động trong điều hành.

Theo dự thảo điều chỉnh, các nội dung sửa đổi được nghiên cứu theo hướng cập nhật các số liệu, thông tin mới về hiện trạng hồ chứa, diễn biến nguồn nước, tình hình mưa lũ, nhu cầu khai thác sử dụng nước ở hạ du và những vấn đề phát sinh trong quá trình vận hành thực tế.

Bổ sung dữ liệu lũ cực đoan, nâng cao khả năng phòng, chống thiên tai

Đại diện Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam cũng co biết, một trong những nội dung trọng tâm trong dự thảo điều chỉnh Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Mã là cập nhật, bổ sung các trận lũ lớn, lũ cực đoan xảy ra trong những năm gần đây như năm 2017, 2024, 2025 để phân tích, đánh giá an toàn công trình và xây dựng phương án vận hành hệ thống liên hồ phù hợp hơn.

Dự thảo cũng đề xuất bổ sung hồ chứa Cánh Tạng trên địa bàn tỉnh Phú Thọ tham gia điều tiết, giảm lũ cho hạ du sông Bưởi, qua đó tăng tính đồng bộ trong vận hành điều tiết nước trên toàn lưu vực.

Bên cạnh đó, các quy định liên quan đến thời gian vận hành hồ trong mùa lũ được nghiên cứu điều chỉnh nhằm phù hợp hơn với xu thế xuất hiện các trận mưa lớn, lũ bất thường trong những năm gần đây. Đối với lưu vực sông Mã, dự thảo xem xét điều chỉnh thời gian vận hành hồ mùa lũ đối với các hồ chứa trên sông Mã và hồ Cánh Tạng nhằm tăng khả năng chủ động trong điều hành phòng, chống lũ.

Một điểm đáng chú ý là dự thảo bổ sung, làm rõ các trường hợp vận hành trong tình huống bất thường, tình huống khẩn cấp; đồng thời quy định rõ hơn thẩm quyền, trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị liên quan trong quá trình quyết định vận hành hồ chứa.

Đối với lưu vực sông Cả, dự thảo cũng bổ sung các quy định về vận hành trong tình huống bất thường, khẩn cấp; cập nhật các thông số kỹ thuật, mực nước vận hành hồ chứa; bổ sung quy định về trách nhiệm của các cơ quan quản lý, vận hành nhằm nâng cao tính chủ động và khả năng ứng phó trước các tình huống phát sinh.

Hướng tới vận hành linh hoạt, tối ưu hóa lợi ích nguồn nước

Theo Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam, việc điều chỉnh các quy trình vận hành liên hồ chứa không chỉ nhằm tăng cường khả năng phòng, chống thiên tai mà còn hướng tới mục tiêu sử dụng hiệu quả, tiết kiệm nguồn nước, bảo đảm hài hòa giữa các nhu cầu khai thác, sử dụng nước trên lưu vực.

Các quy trình mới sẽ từng bước hướng tới phương thức vận hành linh hoạt, dựa trên dữ liệu thực tế, kết hợp giữa dự báo khí tượng thủy văn, tình hình nguồn nước và nhu cầu sử dụng nước tại hạ du. Qua đó, góp phần nâng cao hiệu quả điều hòa, phân phối tài nguyên nước theo quy định của Luật Tài nguyên nước năm 2023.

Dự thảo điều chỉnh cũng đặt yêu cầu ưu tiên dành dung tích hữu ích của hồ chứa để thực hiện nhiệm vụ cắt, giảm lũ cho hạ du trong mùa mưa lũ và khi xuất hiện nguy cơ xảy ra các trận mưa lũ lớn, đặc biệt lớn trên lưu vực. Đây là một trong những yêu cầu quan trọng nhằm nâng cao mức độ an toàn cho người dân, công trình và các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội vùng hạ du.

Đồng thời, việc vận hành hồ chứa cần bảo đảm sự cân bằng giữa nhiều mục tiêu: phòng, chống lũ; cấp nước cho sinh hoạt, sản xuất; duy trì dòng chảy môi trường; phát triển năng lượng và sử dụng bền vững tài nguyên nước.

Tại cuộc họp, các đại biểu tập trung thảo luận về những nội dung cần tiếp tục hoàn thiện trong dự thảo, trong đó có các vấn đề liên quan đến thông số kỹ thuật hồ chứa, quy định vận hành mùa lũ, mùa cạn, trách nhiệm phối hợp giữa các cơ quan quản lý nhà nước, địa phương và đơn vị vận hành công trình.

Các ý kiến đóng góp sẽ là cơ sở để Cục Quản lý tài nguyên nước chủ trì, phối hợp với Viện Khoa học Thủy lợi Việt Nam và các đơn vị liên quan tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện dự thảo trước khi trình cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định.

Theo định hướng chung, việc điều chỉnh Quy trình vận hành liên hồ chứa trên các lưu vực sông Mã và sông Cả sẽ gắn với yêu cầu chuyển đổi số trong quản lý tài nguyên nước, từng bước xây dựng hệ thống hỗ trợ ra quyết định điều hòa, phân phối nguồn nước theo thời gian thực, phục vụ công tác quản lý vận hành hiệu quả hơn.