Bộ Nông nghiệp và Môi trường đôn đốc triển khai Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Kôn – Hà Thanh

Ngày 10/11/2026, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp ký ban hành Văn bản số 12929/BNNMT-TNN gửi các bộ, ngành, UBND tỉnh Gia Lai, Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh Gia Lai và các đơn vị quản lý, vận hành hồ chứa trên lưu vực sông Kôn - Hà Thanh, đề nghị tổ chức triển khai thực hiện Quy trình vận hành liên hồ chứa theo Quyết định số 2131/QĐ-TTg ngày 06/11/2026 của Thủ tướng Chính phủ.

 

Quyết định số 2131/QĐ-TTg thay thế Quyết định số 936/QĐ-TTg ngày 30/7/2018, có hiệu lực từ ngày 06/11/2026. Quy trình mới gồm 5 chương, 39 điều và 3 phụ lục, với nhiều nội dung được điều chỉnh, bổ sung nhằm nâng cao hiệu quả điều tiết hồ chứa, chủ động cắt, giảm lũ, bảo đảm an toàn hạ du và sử dụng hiệu quả nguồn nước trong mùa cạn.

Điều chỉnh chế độ vận hành, tăng khả năng chủ động ứng phó lũ

Một trong những điểm mới đáng chú ý của Quy trình 2131 là điều chỉnh thời gian vận hành mùa lũ từ ngày 1/9 đến 31/12, mùa cạn từ ngày 1/1 đến 31/8; đồng thời phân chia mùa lũ thành 6 thời kỳ và điều chỉnh các thời kỳ vận hành mùa cạn để phù hợp hơn với yêu cầu điều tiết nước, phòng, chống lũ và nhu cầu sử dụng nước ở hạ du.

Quy trình cũng điều chỉnh giảm mực nước cao nhất của các hồ trong điều kiện bình thường mùa lũ và mực nước đón lũ thấp nhất, nhằm dành thêm dung tích phòng lũ, nâng cao khả năng tham gia cắt, giảm lũ cho hạ du. Riêng hồ Định Bình được bổ sung cơ chế vận hành linh hoạt, cho phép xem xét nâng mực nước cao hơn mức quy định trong một số thời kỳ khi không có cảnh báo, dự báo về bão, áp thấp nhiệt đới hoặc hình thế thời tiết có khả năng gây lũ trực tiếp đến lưu vực. Việc nâng mực nước phải do Trưởng ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh Gia Lai quyết định trên cơ sở đề xuất của chủ hồ, bảo đảm an toàn công trình và yêu cầu phòng, chống lũ.

Để chủ động ứng phó với các trận lũ đột ngột khi không có dự báo, Quy trình bổ sung ngưỡng lưu lượng nước đến hồ làm tín hiệu vận hành duy trì mực nước và cắt, giảm lũ đối với 4 hồ: Trà Xom 1, Định Bình, Núi Một và Thuận Ninh. Theo đó, ngưỡng lưu lượng duy trì mực nước lần lượt từ 30–50 m³/s, 600–1.000 m³/s, 75–100 m³/s và 40–60 m³/s; ngưỡng lưu lượng thực hiện cắt, giảm lũ tương ứng là trên 50 m³/s, 1.000 m³/s, 100 m³/s và 60 m³/s.

Linh hoạt tích nước cuối mùa lũ, gắn vận hành mùa cạn với kịch bản nguồn nước

Quy trình điều chỉnh thời điểm bắt đầu tích nước cuối mùa lũ, từ ngày 1/12 đối với hồ Trà Xom 1 và ngày 18/12 đối với các hồ Định Bình, Thuận Ninh, Núi Một. Đáng chú ý, thẩm quyền quyết định thời gian tích nước được giao cho Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai trên cơ sở thông tin dự báo, cảnh báo và đề xuất của chủ hồ.

Trong trường hợp có nguy cơ hạn hán, thiếu nước, địa phương có thể xem xét quyết định tích nước sớm hơn thời gian thông thường. Đặc biệt, khi xuất hiện cảnh báo, dự báo El Niño và nguy cơ cao thiếu nước trên lưu vực, việc tích nước có thể được triển khai sớm hơn nhằm nâng cao khả năng dự trữ, bảo đảm nguồn nước phục vụ hạ du trong mùa cạn.

Đối với vận hành mùa cạn, Quy trình bổ sung nguyên tắc điều hành căn cứ vào kịch bản nguồn nước trên lưu vực sông Kôn – Hà Thanh do Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường công bố. Việc vận hành phải bảo đảm hài hòa giữa cấp nước sinh hoạt, duy trì dòng chảy tối thiểu trên sông, nhu cầu sử dụng nước ở hạ du, phát điện và góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Bên cạnh đó, Quy trình điều chỉnh lưu lượng xả hồ Định Bình trong mùa cạn khi có bổ sung nguồn nước từ công trình thủy điện An Khê về sông Kôn; đồng thời bổ sung đập dâng Phú Phong vào danh mục công trình tham gia vận hành, điều chỉnh tín hiệu vận hành giảm lũ đối với hồ Trà Xom 1 theo lưu lượng đến hồ và trạng thái vận hành giảm lũ của hồ Định Bình.

Bổ sung cơ chế xử lý tình huống bất thường, khẩn cấp

Quy trình 2131 sửa đổi, bổ sung các quy định về vận hành hồ chứa trong tình huống bất thường, khẩn cấp vào mùa lũ và mùa cạn, làm rõ tín hiệu, điều kiện, phương thức vận hành và trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị liên quan.

Trong mùa lũ, Chủ tịch UBND tỉnh Gia Lai được xem xét, quyết định vận hành hồ khác với quy định của Quy trình trong một số trường hợp; quyết định hạ mực nước hồ thấp hơn mức quy định để ứng phó tình huống khẩn cấp. Đồng thời, địa phương phối hợp với Bộ Công Thương xem xét, quyết định sử dụng một phần dung tích hồ trên mực nước dâng bình thường để tham gia cắt, giảm lũ cho hạ du, nhưng phải bảo đảm an toàn đập.

Quy trình cũng bổ sung, làm rõ nội dung lệnh vận hành hồ chứa, chế độ báo cáo và lưu trữ hồ sơ, tạo thuận lợi cho công tác tổ chức thực hiện, giám sát và kiểm tra quá trình vận hành.

Tăng cường trách nhiệm phối hợp, ứng dụng công cụ hỗ trợ ra quyết định

Cùng với các điều chỉnh về kỹ thuật vận hành, Quy trình 2131 bổ sung và làm rõ trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương, chủ hồ và đơn vị quản lý, vận hành công trình.

Bộ Công Thương có trách nhiệm chỉ đạo, đôn đốc các chủ hồ thủy điện thực hiện quan trắc, dự báo, cung cấp thông tin, số liệu; lắp đặt hệ thống cảnh báo, thông tin đến người dân vùng hạ du khi hồ xả lũ. Đồng thời, chỉ đạo xây dựng kế hoạch huy động các nhà máy thủy điện phù hợp với yêu cầu vận hành giảm lũ mùa lũ và chế độ xả nước mùa cạn.

UBND tỉnh Gia Lai được đề nghị sớm xây dựng hoặc sử dụng dịch vụ hỗ trợ ra quyết định vận hành hồ chứa, liên hồ chứa nhằm nâng cao chất lượng điều hành, bảo đảm hài hòa các mục tiêu giảm lũ, an toàn hạ du và cấp nước mùa cạn. Trưởng ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh có trách nhiệm phối hợp với chủ hồ xây dựng quy chế phối hợp, bảo đảm thông tin vận hành được truyền tải kịp thời, đầy đủ đến người dân vùng hạ du, nhất là khi xảy ra mưa lũ lớn hoặc tình huống bất thường, khẩn cấp.

Các đơn vị quản lý, vận hành hồ, đập cần chủ động xây dựng phương án điều tiết nước, bảo đảm an toàn công trình, tham gia cắt, giảm lũ; lập kế hoạch khai thác, sử dụng tài nguyên nước phù hợp với kịch bản nguồn nước do Bộ Nông nghiệp và Môi trường công bố. Cục Khí tượng Thủy văn thực hiện dự báo diễn biến thời tiết, thủy văn trong 10 ngày trên lưu vực trước thời gian bắt đầu tích nước và thường xuyên cập nhật thông tin phục vụ điều hành.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị các cơ quan, đơn vị liên quan nghiên cứu kỹ Quy trình để tổ chức triển khai thống nhất, đồng bộ. Đặc biệt, tỉnh Gia Lai cần sớm ban hành quy chế phối hợp vận hành hồ chứa, liên hồ chứa và xây dựng hệ thống hoặc sử dụng dịch vụ hỗ trợ ra quyết định, góp phần nâng cao hiệu quả điều hành trong bối cảnh biến đổi khí hậu và diễn biến thời tiết, mưa lũ ngày càng khó lường.

Kết hợp vận hành liên hồ chứa với các giải pháp tổng thể bảo đảm an toàn hạ du

Bộ Nông nghiệp và Môi trường lưu ý, năng lực điều tiết lũ của các hồ chứa trên lưu vực sông Kôn – Hà Thanh còn khá nhỏ so với tổng lượng lũ đến. Vì vậy, việc vận hành liên hồ chứa chỉ có thể góp phần giảm lũ tại những khu vực hạ du chịu ảnh hưởng trực tiếp từ hoạt động điều tiết của các hồ, không thể giải quyết toàn bộ tình trạng ngập lụt trên lưu vực hoặc cắt hoàn toàn các trận lũ lớn.

Do đó, Quy trình vận hành liên hồ chứa là giải pháp phi công trình nhằm tăng cường phối hợp giữa các hồ, đập, nâng cao hiệu quả cắt, giảm lũ trong mùa mưa lũ và sử dụng hiệu quả nguồn nước, hạn chế nguy cơ hạn hán, thiếu nước trong mùa cạn. Để bảo đảm an toàn và phát triển bền vững khu vực hạ du, cần triển khai đồng bộ các giải pháp công trình và phi công trình, trong đó chú trọng đầu tư, nâng cấp hạ tầng phòng, chống thiên tai, thủy lợi, thủy điện, cấp nước; đồng thời gắn với quy hoạch đô thị, sử dụng đất và các quy hoạch ngành có liên quan.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị các bộ, ngành, địa phương và đơn vị quản lý, vận hành căn cứ chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền để tổ chức thực hiện Quy trình 2131, đồng thời khẩn trương triển khai các giải pháp tổng thể nhằm bảo đảm an toàn công trình, an toàn hạ du và đáp ứng nhu cầu sử dụng nước trên lưu vực sông Kôn – Hà Thanh.

DWRM