Bộ Nông nghiệp và Môi trường đôn đốc triển khai Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Vu Gia – Thu Bồn

Ngày 10/11/2026, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp ký ban hành Văn bản số 12928/BNNMT-TNN gửi các bộ, ngành, UBND thành phố Đà Nẵng, các đơn vị liên quan và chủ hồ, đập, công trình khai thác nước trên lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn, đề nghị tổ chức thực hiện Quy trình vận hành liên hồ chứa theo Quyết định số 2138/QĐ-TTg ngày 06/11/2026 của Thủ tướng Chính phủ.

 

Quyết định số 2138/QĐ-TTg ban hành Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn (Quy trình 2138), thay thế Quyết định số 1865/QĐ-TTg ngày 23/12/2019. Quy trình gồm 5 chương, 44 điều và 3 phụ lục, có hiệu lực từ ngày 06/11/2026. Nhiều nội dung được điều chỉnh, bổ sung nhằm nâng cao hiệu quả điều tiết, cắt giảm lũ, bảo đảm an toàn vùng hạ du, đồng thời chủ động phân phối, sử dụng nguồn nước hợp lý trong mùa cạn.

Điều chỉnh vận hành hồ chứa theo hướng chủ động, linh hoạt

Theo Quy trình 2138, thời gian vận hành mùa lũ được xác định từ ngày 01/9 đến ngày 20/12; mùa cạn từ ngày 21/12 đến ngày 31/8 năm sau. Mùa lũ được chia thành 4 thời kỳ, phù hợp với đặc điểm thủy văn và yêu cầu vận hành trên lưu vực, góp phần nâng cao hiệu quả cắt, giảm lũ, bảo đảm an toàn hạ du và tích nước phục vụ mùa cạn.

Đáng chú ý, mực nước cao nhất trước lũ và mực nước đón lũ thấp nhất của các hồ được điều chỉnh theo hướng hạ thấp, nhằm tăng dung tích phòng lũ. Tín hiệu mực nước tại các trạm thủy văn phục vụ quyết định vận hành cắt, giảm lũ cũng được điều chỉnh, tạo điều kiện để Trưởng ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự thành phố Đà Nẵng chủ động xem xét vận hành giảm lũ sớm hơn khi có dự báo mưa, lũ. Trong đó, trạm thủy văn Thành Mỹ được sử dụng làm căn cứ vận hành hồ Đak Mi 4A giảm lũ cho hạ du, thay cho trạm Hội Khách trước đây.

Quy định về thời điểm và thẩm quyền tích nước cuối mùa lũ cũng được điều chỉnh theo hướng linh hoạt hơn. Trong điều kiện bình thường, thời điểm tích nước bắt đầu từ ngày 22/11; trường hợp có nguy cơ hạn hán, thiếu nước và hồ khó tích đủ nước phục vụ mùa cạn năm sau, có thể xem xét tích nước từ ngày 15/11. Đặc biệt, khi có cảnh báo, dự báo xuất hiện El Niño và nguy cơ thiếu nước trên lưu vực, thời điểm tích nước có thể được quyết định sớm hơn, đồng thời điều chỉnh lưu lượng và thời gian xả phù hợp. Thẩm quyền quyết định việc tích nước được giao cho Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng thay vì để chủ hồ chủ động thực hiện như quy trình trước đây.

Quy trình mới cũng điều chỉnh phương thức phối hợp vận hành hồ Sông Bung 2 với hồ Sông Bung 4 nhằm nâng cao hiệu quả điều tiết, cắt giảm lũ và bảo đảm cấp nước cho hạ du trong mùa cạn. Thời gian xả nước trong ngày của các hồ A Vương và Sông Bung 4 được điều chỉnh để đáp ứng nhu cầu sử dụng nước, phù hợp với khả năng vận hành thực tế và phát huy hiệu quả nguồn năng lượng tái tạo, thủy điện.

Đối với nhiệm vụ đẩy mặn, bảo đảm nguồn nước cho Nhà máy nước Cầu Đỏ, Quy trình 2138 điều chỉnh tín hiệu vận hành các hồ chứa và đập An Trạch theo hướng linh hoạt, phù hợp hơn với diễn biến xâm nhập mặn trên sông Vu Gia. Thay vì quy định cụ thể ngưỡng độ mặn tại cửa lấy nước của nhà máy, Quy trình xác định nguyên tắc chung khi mặn xâm nhập sâu, ảnh hưởng lớn đến việc lấy nước phục vụ sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp. Đồng thời, Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng được xem xét, quyết định điều chỉnh chế độ xả của các hồ và đập An Trạch khi mực nước thượng lưu đập thấp hơn 1,6 m trong 12 giờ liên tục.

Bổ sung cơ chế ứng phó tình huống bất thường, khẩn cấp

Một nội dung quan trọng của Quy trình 2138 là sửa đổi, bổ sung các quy định về vận hành hồ chứa trong tình huống bất thường, khẩn cấp ở cả mùa lũ và mùa cạn. Các quy định mới làm rõ tín hiệu, điều kiện, phương thức vận hành và trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị liên quan, qua đó tăng tính chủ động trong xử lý các tình huống phát sinh.

Trong mùa lũ, Chủ tịch UBND thành phố Đà Nẵng được xem xét, quyết định vận hành hồ khác với quy định của Quy trình trong một số trường hợp; quyết định hạ thấp mực nước hồ dưới mức quy định để ứng phó tình huống khẩn cấp. Trường hợp cần sử dụng một phần dung tích hồ trên mực nước dâng bình thường để tham gia cắt, giảm lũ cho hạ du, Chủ tịch UBND thành phố phối hợp với Bộ Công Thương xem xét, quyết định, đồng thời phải bảo đảm an toàn đập.

Đối với mùa cạn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan xem xét, quyết định chế độ vận hành hồ khi xảy ra hạn hán, thiếu nước hoặc khi kịch bản nguồn nước xác định lưu vực ở trạng thái thiếu nước, thiếu nước nghiêm trọng. Việc điều hành phải đáp ứng yêu cầu bảo đảm an ninh nguồn nước cho sinh hoạt và góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Quy trình cũng bổ sung cơ chế vận hành linh hoạt trong những ngày thứ Bảy, Chủ nhật và ngày nghỉ lễ, Tết. Khi cần thiết, Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan thống nhất điều chỉnh lưu lượng, thời gian xả của một số hồ chứa lớn; mức giảm tối đa không vượt quá 50% giá trị quy định trong Quy trình.

Bên cạnh đó, nguyên tắc vận hành hồ trong mùa cạn được gắn với kịch bản nguồn nước trên lưu vực do Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường công bố, nhằm bảo đảm cấp nước sinh hoạt, duy trì dòng chảy tối thiểu, đáp ứng nhu cầu sử dụng nước ở hạ du, phát điện và góp phần bảo đảm an ninh năng lượng. Quy trình cũng bổ sung quy định về nội dung lệnh vận hành, chế độ báo cáo, lưu trữ hồ sơ; điều chỉnh sai số cho phép đối với lưu lượng xả bình quân ngày của một số hồ chứa nhỏ từ ±10% lên ±20%; đồng thời nâng mức mực nước tối thiểu trong những tháng cuối mùa cạn đối với các hồ A Vương, Sông Bung 4, Sông Tranh 2 và Khe Diên để nâng cao hiệu quả sử dụng nước.

Làm rõ trách nhiệm phối hợp, tăng cường năng lực hỗ trợ ra quyết định

Cùng với các quy định vận hành, Quy trình 2138 điều chỉnh, bổ sung và làm rõ trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương, đơn vị quản lý, vận hành hồ chứa.

Bộ Công Thương có trách nhiệm chỉ đạo xây dựng kế hoạch huy động các nhà máy thủy điện phù hợp với yêu cầu vận hành giảm lũ trong mùa lũ và yêu cầu về thời gian, lưu lượng xả trong mùa cạn; phối hợp điều chỉnh chế độ xả của các hồ trong những ngày nghỉ khi cần thiết. Đồng thời, nghiên cứu, đề xuất phương án sử dụng một phần dung tích phòng lũ trên mực nước dâng bình thường của các hồ thủy điện lớn, quan trọng để nâng cao khả năng cắt, giảm lũ trong tình huống bất thường, khẩn cấp.

UBND thành phố Đà Nẵng có trách nhiệm xem xét, quyết định điều chỉnh lưu lượng, thời gian vận hành một số hồ theo thẩm quyền; tổ chức xây dựng hệ thống hoặc thuê dịch vụ hỗ trợ ra quyết định vận hành hồ chứa, liên hồ chứa. Trưởng ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự thành phố chủ trì, phối hợp với các chủ hồ xây dựng quy chế phối hợp, bảo đảm thông tin vận hành được cung cấp kịp thời, đầy đủ đến người dân vùng hạ du, nhất là khi xảy ra mưa lũ lớn hoặc tình huống bất thường, khẩn cấp.

Các đơn vị quản lý, vận hành hồ, đập và công trình khai thác nước phải xây dựng kế hoạch khai thác, sử dụng tài nguyên nước phù hợp với kịch bản nguồn nước do Bộ Nông nghiệp và Môi trường công bố; phối hợp với các cơ quan liên quan trong xây dựng, điều chỉnh và triển khai phương án điều hòa, phân phối tài nguyên nước trên lưu vực. Cục Khí tượng Thủy văn có trách nhiệm dự báo diễn biến thời tiết, thủy văn trong 10 ngày tới trước thời gian bắt đầu được phép tích nước và cập nhật thông tin phục vụ vận hành hồ chứa.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị UBND thành phố Đà Nẵng và Trưởng ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự thành phố sớm ban hành quy chế phối hợp vận hành hồ chứa, liên hồ chứa; làm rõ trách nhiệm của các bên trong cung cấp thông tin, cảnh báo đến người dân vùng hạ du. Đồng thời, cần khẩn trương xây dựng hoặc thuê dịch vụ hỗ trợ ra quyết định vận hành hồ, liên hồ chứa nhằm nâng cao chất lượng điều hành, bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu cắt, giảm lũ, an toàn hạ du và cấp nước trong mùa cạn.

Kết hợp vận hành liên hồ chứa với các giải pháp tổng thể bảo đảm an toàn hạ du

Bộ Nông nghiệp và Môi trường lưu ý, năng lực điều tiết của các hồ chứa trên lưu vực sông Vu Gia – Thu Bồn còn khá nhỏ so với tổng lượng lũ đến. Vì vậy, việc vận hành liên hồ chứa chỉ có thể góp phần giảm lũ tại những khu vực hạ du chịu ảnh hưởng trực tiếp từ hoạt động điều tiết của các hồ, không thể giải quyết toàn bộ tình trạng lũ lụt trên lưu vực hoặc cắt giảm hoàn toàn các trận lũ lớn.

Do đó, Quy trình vận hành liên hồ chứa là giải pháp phi công trình nhằm tăng cường phối hợp giữa các hồ, đập, công trình, góp phần nâng cao hiệu quả cắt, giảm lũ trong mùa mưa và sử dụng hiệu quả nguồn nước, hạn chế nguy cơ hạn hán, thiếu nước trong mùa cạn. Để bảo đảm an toàn, bền vững cho khu vực hạ du, cần triển khai đồng bộ các giải pháp công trình và phi công trình, như đầu tư, nâng cấp hạ tầng phòng, chống thiên tai, thủy lợi, thủy điện, cấp nước; gắn với quy hoạch đô thị, quy hoạch sử dụng đất và các quy hoạch ngành có liên quan.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị các bộ, ngành, địa phương và đơn vị liên quan căn cứ chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền, khẩn trương tổ chức thực hiện Quy trình 2138, đồng thời triển khai các giải pháp tổng thể nhằm bảo đảm an toàn công trình, an toàn hạ du và đáp ứng nhu cầu sử dụng nước trên lưu vực sông Vu Gia – Thu Bồn. Trong quá trình thực hiện, nếu phát sinh khó khăn, vướng mắc, các cơ quan, đơn vị cần kịp thời phản ánh về Bộ để được hướng dẫn.

DWRM