Bộ Nông nghiệp và Môi trường đôn đốc triển khai Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Ba

Ngày 10/11/2026, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp ký ban hành Văn bản số 12927/BNNMT-TNN gửi các bộ, ngành, địa phương, đơn vị liên quan và các chủ hồ, đập trên lưu vực sông Ba, đề nghị tổ chức thực hiện Quy trình vận hành liên hồ chứa theo Quyết định số 2136/QĐ-TTg ngày 06/11/2026 của Thủ tướng Chính phủ.

 

Quyết định số 2136/QĐ-TTg ban hành Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Ba (Quy trình 2136), thay thế Quyết định số 878/QĐ-TTg ngày 18/7/2018. Quy trình gồm 5 chương, 41 điều và 3 phụ lục, có hiệu lực từ ngày 06/11/2026. Với nhiều nội dung được điều chỉnh, bổ sung, Quy trình 2136 hướng tới nâng cao hiệu quả điều tiết, cắt giảm lũ, bảo đảm an toàn vùng hạ du, đồng thời sử dụng nguồn nước tiết kiệm, hiệu quả, đáp ứng nhu cầu cấp nước trong mùa cạn.

Điều chỉnh thời gian vận hành, tăng dung tích phòng lũ và chủ động tích nước

Theo Quy trình 2136, thời gian vận hành mùa lũ được xác định từ ngày 01/9 đến ngày 20/12; mùa cạn từ ngày 21/12 đến ngày 31/8 năm sau. Trong đó, mùa lũ được chia thành 5 thời kỳ, mùa cạn chia thành 4 thời kỳ nhằm phù hợp với đặc điểm vận hành của từng hồ, cụm hồ và yêu cầu điều tiết nguồn nước theo từng giai đoạn.

Một trong những điểm mới đáng chú ý là điều chỉnh hạ thấp mực nước cao nhất trước lũ và mực nước đón lũ thấp nhất của các hồ, qua đó tăng dung tích phòng lũ, nâng cao khả năng cắt, giảm lũ cho hạ du. Quy trình cũng bổ sung các ngưỡng lưu lượng nước đến hồ làm căn cứ vận hành giảm lũ trong trường hợp không có dự báo mưa, lũ; đồng thời quy định cụ thể các điều kiện, chế độ vận hành và giới hạn mực nước đối với từng hồ.

Quy định về thời điểm và thẩm quyền cho phép tích nước cuối mùa lũ cũng được điều chỉnh theo hướng chủ động, linh hoạt hơn. Trong điều kiện bình thường, thời điểm tích nước được xác định từ ngày 15/11 đối với hồ Ayun Hạ; ngày 01/12 đối với các hồ Ka Nak, Ia M'lá; ngày 05/12 đối với các hồ Sông Ba Hạ, Sông Hinh và Krông H'Năng.

Trường hợp có nguy cơ hạn hán, thiếu nước hoặc dự báo các hồ khó tích đủ nước phục vụ mùa cạn năm sau, thời điểm tích nước có thể được xem xét sớm hơn. Đặc biệt, khi có cảnh báo, dự báo xuất hiện El Niño và nguy cơ thiếu nước trên lưu vực, cơ quan có thẩm quyền có thể quyết định tích nước sớm, đồng thời điều chỉnh lưu lượng và thời gian xả để bảo đảm nguồn nước cho mùa cạn.

Việc tích nước phải đáp ứng các điều kiện về dự báo khí tượng, thủy văn, an toàn công trình, an toàn hạ du và nhu cầu sử dụng nước. Theo đó, Cục Khí tượng Thủy văn phải dự báo trong 10 ngày tới không xuất hiện hình thế thời tiết có khả năng gây mưa, lũ lớn trên lưu vực. Thẩm quyền quyết định tích nước cuối mùa lũ được giao cho Chủ tịch UBND cấp tỉnh theo quy định, thay vì để chủ hồ chủ động thực hiện như quy trình trước đây.

Trong mùa cạn, chế độ vận hành cấp nước của các hồ Ka Nak, An Khê, Krông H'Năng, Sông Hinh và Sông Ba Hạ được xác định theo từng thời kỳ, mực nước hồ và trạng thái nguồn nước trong kịch bản do Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường công bố. Việc vận hành phải bảo đảm sử dụng nước tiết kiệm, hiệu quả, duy trì nguồn nước đến cuối mùa cạn, đáp ứng nhu cầu sử dụng nước ở hạ du và duy trì dòng chảy tối thiểu trên sông, suối.

Bổ sung cơ chế xử lý tình huống bất thường, khẩn cấp

Quy trình 2136 dành riêng Chương IV quy định về vận hành hồ chứa trong các tình huống bất thường, khẩn cấp xảy ra trong mùa lũ và mùa cạn. Các quy định mới làm rõ những tình huống có thể phát sinh, tín hiệu vận hành và trách nhiệm của các cơ quan, đơn vị liên quan, qua đó nâng cao tính chủ động trong ứng phó với mưa lũ bất thường, lũ vượt thiết kế, nguy cơ mất an toàn công trình cũng như hạn hán, thiếu nước nghiêm trọng.

Trong mùa lũ, Chủ tịch UBND cấp tỉnh được xem xét, quyết định vận hành hồ khác với quy định của Quy trình trong một số trường hợp; quyết định hạ thấp mực nước hồ dưới mức quy định hoặc sử dụng một phần dung tích hồ trên mực nước dâng bình thường để tham gia cắt, giảm lũ cho hạ du. Việc sử dụng dung tích hồ trên mực nước dâng bình thường trong tình huống có nguy cơ đe dọa nghiêm trọng đến tính mạng, tài sản và công trình thiết yếu ở hạ du phải được báo cáo Bộ Công Thương đối với hồ thủy điện, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đối với hồ thủy lợi trước khi xem xét, quyết định, trên cơ sở phương án bảo đảm an toàn công trình.

Đối với mùa cạn, Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan xem xét, quyết định chế độ vận hành hồ khi xảy ra hạn hán, thiếu nước hoặc khi kịch bản nguồn nước xác định lưu vực ở trạng thái thiếu nước, thiếu nước nghiêm trọng. Việc điều hành cũng phải tính đến yêu cầu bảo đảm an ninh nguồn nước cho sinh hoạt và góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Bên cạnh đó, Quy trình bổ sung cơ chế vận hành linh hoạt trong những ngày cuối tuần, ngày nghỉ lễ, Tết. Khi cần thiết, Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan thống nhất điều chỉnh lưu lượng, thời gian xả của các hồ Sông Ba Hạ, Sông Hinh và Krông H'Năng; mức giảm tối đa không vượt quá 50% giá trị quy định của Quy trình.

Một số nội dung khác cũng được bổ sung, làm rõ, như nguyên tắc vận hành mùa cạn căn cứ vào kịch bản nguồn nước; quy định về nội dung lệnh vận hành, chế độ báo cáo và lưu trữ hồ sơ; trách nhiệm phối hợp giữa các hồ trong vận hành giảm lũ; phối hợp giữa hai tỉnh Gia Lai và Đắk Lắk khi phát sinh tình huống có nguy cơ ảnh hưởng đến an toàn công trình, hạ du. Quy trình cũng quy định cụ thể việc vận hành đập Đồng Cam và phối hợp khai thác nước với các hồ Sông Ba Hạ, Sông Hinh.

Đáng chú ý, Quy trình 2136 bổ sung quy định chuyển tiếp từ ngày quyết định có hiệu lực đến hết ngày 15/11/2026. Trong thời gian này, các cơ quan, đơn vị cần chuẩn bị đầy đủ điều kiện, rà soát, tính toán và chủ động chỉ đạo vận hành điều tiết các hồ, bảo đảm an toàn công trình và vùng hạ du. Từ ngày 16/11/2026, việc vận hành phải thực hiện theo đúng Quy trình 2136.

Làm rõ trách nhiệm, tăng cường phối hợp trong vận hành liên hồ chứa

Cùng với việc hoàn thiện các quy định vận hành, Quy trình 2136 điều chỉnh, bổ sung và làm rõ trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương, chủ hồ, đập và đơn vị liên quan.

Bộ Công Thương có trách nhiệm chỉ đạo xây dựng kế hoạch huy động các nhà máy thủy điện phù hợp với yêu cầu vận hành giảm lũ trong mùa lũ và yêu cầu cấp nước trong mùa cạn; phối hợp điều chỉnh lưu lượng, thời gian xả của các hồ theo quy định. Đồng thời, nghiên cứu, đề xuất phương án sử dụng một phần dung tích phòng lũ trên mực nước dâng bình thường của các hồ thủy điện lớn, quan trọng để nâng cao khả năng cắt, giảm lũ trong tình huống bất thường, khẩn cấp.

UBND các tỉnh Gia Lai và Đắk Lắk có trách nhiệm tổ chức xây dựng hệ thống hoặc thuê dịch vụ hỗ trợ ra quyết định vận hành hồ chứa, liên hồ chứa; chỉ đạo kiểm tra, giám sát, xây dựng phương án ứng phó với lũ, lụt, hạn hán, thiếu nước. Các địa phương cần chủ động điều chỉnh kế hoạch sử dụng nước, lịch thời vụ gieo trồng phù hợp với khả năng nguồn nước, đồng thời bảo vệ không gian thoát lũ.

Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự cấp tỉnh có trách nhiệm sử dụng hệ thống hỗ trợ ra quyết định trong quá trình xem xét, quyết định vận hành hồ theo thẩm quyền; bảo đảm lệnh vận hành, thông tin và cảnh báo được truyền tải kịp thời đến các cơ quan, đơn vị và người dân vùng hạ du. Đặc biệt, tỉnh Đắk Lắk chủ trì, phối hợp với tỉnh Gia Lai và các chủ hồ xây dựng quy chế phối hợp, bảo đảm thông tin vận hành hồ được cung cấp đầy đủ, nhất là khi xảy ra mưa lũ lớn hoặc tình huống bất thường, khẩn cấp.

Các đơn vị quản lý, vận hành hồ, đập phải xây dựng kế hoạch khai thác, sử dụng tài nguyên nước phù hợp với kịch bản nguồn nước; thực hiện quan trắc, dự báo, tính toán và đề xuất phương án vận hành. Đồng thời, tổ chức lắp đặt, vận hành hệ thống camera, quan trắc tự động; cung cấp, chia sẻ thông tin, số liệu và thực hiện đầy đủ việc thông báo, cảnh báo trước khi xả nước, tăng lưu lượng xả. Chủ hồ Sông Ba Hạ có trách nhiệm chủ trì xây dựng quy chế phối hợp vận hành, chia sẻ thông tin với các chủ hồ, chủ đập Đồng Cam và cơ quan liên quan.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị các cơ quan, đơn vị, địa phương và chủ hồ nghiên cứu kỹ các quy định để tổ chức thực hiện thống nhất, đồng bộ. Trong đó, Chủ tịch UBND và Trưởng ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự cấp tỉnh cần sớm ban hành quy chế phối hợp vận hành, đồng thời xây dựng hoặc thuê dịch vụ hỗ trợ ra quyết định vận hành hồ chứa, liên hồ chứa nhằm nâng cao chất lượng điều hành, bảo đảm hài hòa giữa mục tiêu giảm lũ, an toàn hạ du và cấp nước trong mùa cạn.

Kết hợp vận hành liên hồ chứa với các giải pháp tổng thể bảo đảm an toàn hạ du

Bộ Nông nghiệp và Môi trường lưu ý, năng lực điều tiết của các hồ chứa trên lưu vực sông Ba còn khá nhỏ so với tổng lượng lũ đến. Vì vậy, việc vận hành liên hồ chứa chỉ có thể góp phần giảm lũ tại những khu vực hạ du chịu ảnh hưởng trực tiếp từ hoạt động điều tiết của hồ, không thể giải quyết toàn bộ tình trạng ngập lụt trên lưu vực hoặc cắt giảm hoàn toàn các trận lũ lớn.

Do đó, Quy trình vận hành liên hồ chứa là giải pháp phi công trình nhằm tăng cường phối hợp giữa các hồ, đập, nâng cao hiệu quả điều tiết, cắt giảm lũ trong mùa mưa và sử dụng hiệu quả nguồn nước, hạn chế nguy cơ hạn hán, thiếu nước trong mùa cạn. Để bảo đảm an toàn và phát triển bền vững khu vực hạ du, cần triển khai đồng bộ các giải pháp công trình và phi công trình, bao gồm đầu tư, nâng cấp hạ tầng phòng, chống thiên tai, thủy lợi, thủy điện, cấp nước; gắn với quy hoạch đô thị, quy hoạch sử dụng đất và các quy hoạch ngành có liên quan.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị các bộ, ngành, địa phương căn cứ chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền, khẩn trương tổ chức thực hiện Quy trình 2136, đồng thời triển khai các giải pháp tổng thể nhằm bảo đảm an toàn công trình, an toàn hạ du và đáp ứng nhu cầu sử dụng nước trên lưu vực sông Ba. Trong quá trình thực hiện, nếu phát sinh khó khăn, vướng mắc, các cơ quan, đơn vị cần kịp thời phản ánh về Bộ để được hướng dẫn, giải quyết.

DWRM