Bộ Nông nghiệp và Môi trường đôn đốc triển khai Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Trà Khúc

Ngày 10/11/2026, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp ký ban hành Văn bản số 12926/BNNMT-TNN gửi các Bộ: Công Thương, Xây dựng; UBND, Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh Quảng Ngãi; Tập đoàn Điện lực Việt Nam; Công ty TNHH MTV Vận hành hệ thống điện và thị trường điện Quốc gia; Các đơn vị quản lý, vận hành hồ, đập: Đakđrinh, Nước Trong, Sơn Trà 1, Sơn Trà 1C, Đăk Re, Ba Vì, Thượng Sơn Tây, Sơn Tây, Đăk Đrinh 2, Trà Khúc 1, Trà Khúc 2, đập Thạch Nham và Đập dâng hạ lưu sông Trà Khúc về việc tổ chức thực hiện Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Trà Khúc theo Quyết định số 2137/QĐ-TTg ngày 06/11/2026 của Thủ tướng Chính phủ.

Quyết định số 2137/QĐ-TTg ban hành Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Trà Khúc, thay thế Quyết định số 911/QĐ-TTg ngày 25/7/2018 và có hiệu lực từ ngày 06/11/2026. Quy trình mới gồm 5 chương, 35 điều và 3 phụ lục, bổ sung, điều chỉnh nhiều nội dung nhằm nâng cao hiệu quả điều hành, bảo đảm an toàn công trình, tăng khả năng cắt, giảm lũ cho hạ du và sử dụng hiệu quả nguồn nước trong mùa cạn.

Một trong những điểm mới đáng chú ý là mở rộng phạm vi điều tiết, bổ sung 7 công trình vào quy trình, gồm các hồ Sơn Trà 1C, Ba Vì, Thượng Sơn Tây, Đăk Đrinh 2, Trà Khúc 1, Trà Khúc 2 và Đập dâng hạ lưu sông Trà Khúc. Qua đó, tăng cường tính thống nhất, đồng bộ trong quản lý, vận hành hệ thống hồ, đập trên toàn lưu vực.

Quy trình cũng điều chỉnh thời gian vận hành mùa lũ từ ngày 1/9 đến 31/12, mùa cạn từ ngày 1/1 đến 31/8; đồng thời phân chia mùa lũ thành 4 thời kỳ để nâng cao hiệu quả cắt, giảm lũ, bảo đảm an toàn hạ du và chủ động tích nước cuối mùa lũ. Đáng chú ý, mực nước cao nhất trước lũ và mực nước đón lũ thấp nhất của hai hồ Nước Trong, Đakđrinh được điều chỉnh theo hướng tăng dung tích phòng lũ, phù hợp với yêu cầu bảo đảm an toàn vùng hạ du.

Đối với tín hiệu vận hành giảm lũ, Quy trình mới điều chỉnh các ngưỡng mực nước tại trạm thủy văn Trà Khúc, đồng thời quy định việc chuyển sang sử dụng trạm thủy văn Sơn Giang mới khi trạm này được vận hành chính thức, có đủ chuỗi số liệu và đáp ứng yêu cầu kỹ thuật. Trong thời gian chuyển tiếp, mực nước tại trạm Trà Khúc tiếp tục được sử dụng làm căn cứ quyết định vận hành giảm lũ đối với hồ Đakđrinh và Nước Trong; các cửa van của Đập dâng hạ lưu sông Trà Khúc phải mở hoàn toàn khi các hồ thực hiện giảm lũ.

Bên cạnh đó, Quy trình bổ sung các ngưỡng lưu lượng nước đến hồ làm căn cứ vận hành giảm lũ trong trường hợp không có dự báo mưa, lũ. Cụ thể, ngưỡng lưu lượng đến hồ là 300 m³/s đối với hồ Đakđrinh và 400 m³/s đối với hồ Nước Trong. Khi lưu lượng đến vượt tương ứng 600 m³/s và 800 m³/s, các hồ vận hành với lưu lượng xả nhỏ hơn lưu lượng đến, góp phần giữ lại một phần nước lũ và giảm đỉnh lũ cho hạ du.

Về tích nước cuối mùa lũ, Quy trình quy định thời điểm bắt đầu tích nước trong điều kiện bình thường từ ngày 5/12. Trường hợp có dự báo, cảnh báo nguy cơ hạn hán, thiếu nước và hồ có khả năng không tích đủ nước phục vụ mùa cạn năm sau, thời điểm tích nước có thể được xem xét từ ngày 15/11. Đặc biệt, khi có cảnh báo El Niño và nguy cơ thiếu nước trên lưu vực, thời gian tích nước có thể được quyết định sớm hơn, đồng thời điều chỉnh lưu lượng và thời gian xả phù hợp. Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi là người quyết định thời gian tích nước trên cơ sở thông tin dự báo, cảnh báo và đề xuất của chủ hồ.

Trong mùa cạn, chế độ vận hành và lưu lượng xả của hồ Đakđrinh, Nước Trong được điều chỉnh theo hướng linh hoạt hơn, phù hợp với điều kiện thực tế và yêu cầu phát điện, cấp nước hạ du. Quy trình không còn quy định cứng thời gian bắt đầu xả nước từ 7 giờ sáng đối với hồ Đakđrinh, đồng thời cho phép hồ chủ động phát điện, phối hợp với hồ Nước Trong xây dựng kế hoạch xả nước đáp ứng nhu cầu sử dụng ở hạ du. Lưu lượng xả về hạ du của hai hồ trong thời kỳ sử dụng nước bình thường mùa cạn được điều chỉnh ở mức 2 m³/s, nhằm tối ưu nguồn nước, bảo đảm cấp nước cho sinh hoạt, sản xuất và phát điện trong giai đoạn cuối mùa cạn.

Một nội dung quan trọng khác là bổ sung, làm rõ các tình huống vận hành bất thường, khẩn cấp trong cả mùa lũ và mùa cạn. Theo đó, Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi được xem xét, quyết định vận hành các hồ, đập khác với quy định của Quy trình trong một số trường hợp; quyết định hạ mực nước hồ thấp hơn quy định khi xử lý tình huống khẩn cấp. Việc sử dụng một phần dung tích trên mực nước dâng bình thường của hồ thủy điện để hỗ trợ giảm lũ cho hạ du phải được báo cáo Bộ Công Thương; đối với hồ thủy lợi, báo cáo Bộ Nông nghiệp và Môi trường trước khi quyết định.

Đối với tình huống hạn hán, thiếu nước hoặc khi kịch bản nguồn nước công bố nguồn nước trên lưu vực ở trạng thái thiếu nước, thiếu nước nghiêm trọng, Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan xem xét, quyết định chế độ vận hành hồ. Quy định này nhằm tăng cường khả năng điều phối nguồn nước, bảo đảm an ninh nguồn nước phục vụ sinh hoạt và góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia.

Quy trình mới cũng bổ sung cơ chế vận hành linh hoạt đối với một số hồ trong ngày nghỉ cuối tuần, lễ, Tết; quy định trách nhiệm phối hợp vận hành giữa các hồ Đăk Đrinh 2, Trà Khúc 1 và các hồ Sơn Trà 1, Sơn Trà 1C, Thượng Sơn Tây, Đăk Re, Ba Vì, Sơn Tây, Trà Khúc 2 nhằm duy trì nguồn nước ổn định cho công trình đầu mối đập Thạch Nham. Đồng thời, bổ sung quy định vận hành Đập dâng hạ lưu sông Trà Khúc trong mùa lũ và điều chỉnh một số yêu cầu về mực nước, vận hành an toàn đối với các hồ chứa nhỏ.

Cùng với việc hoàn thiện quy định kỹ thuật, Quy trình 2137 phân định rõ hơn trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương và đơn vị quản lý, vận hành hồ, đập. Bộ Công Thương có trách nhiệm chỉ đạo xây dựng kế hoạch huy động các nhà máy thủy điện phù hợp với yêu cầu vận hành giảm lũ và cấp nước; phối hợp điều chỉnh lưu lượng, thời gian xả khi cần thiết. UBND tỉnh Quảng Ngãi tổ chức xây dựng hệ thống hoặc thuê dịch vụ hỗ trợ ra quyết định vận hành hồ chứa, liên hồ chứa. Trưởng ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh chủ trì phối hợp với các chủ hồ xây dựng quy chế phối hợp, bảo đảm thông tin vận hành được cung cấp kịp thời, đầy đủ đến người dân vùng hạ du, nhất là khi xảy ra mưa lũ lớn hoặc tình huống bất thường, khẩn cấp.

Các đơn vị quản lý, vận hành hồ, đập có trách nhiệm xây dựng kế hoạch khai thác, sử dụng tài nguyên nước phù hợp với kịch bản nguồn nước do Bộ Nông nghiệp và Môi trường công bố; phối hợp xây dựng, điều chỉnh và triển khai phương án điều hòa, phân phối tài nguyên nước trên lưu vực. Cục Khí tượng Thủy văn thực hiện dự báo diễn biến thời tiết, thủy văn trong 10 ngày tới trước thời gian bắt đầu tích nước và cập nhật thông tin phục vụ vận hành hồ chứa.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị các cơ quan, đơn vị nghiên cứu kỹ Quy trình 2137 để tổ chức triển khai thống nhất, đồng bộ. Riêng UBND tỉnh và Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh Quảng Ngãi cần sớm ban hành quy chế phối hợp vận hành hồ chứa, liên hồ chứa; xây dựng hoặc thuê dịch vụ hỗ trợ ra quyết định vận hành nhằm nâng cao chất lượng điều hành, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu cắt, giảm lũ và cấp nước cho hạ du.

Bộ cũng lưu ý, năng lực điều tiết của các hồ chứa trên lưu vực sông Trà Khúc khá nhỏ so với tổng lượng lũ đến, dung tích các hồ chứa chỉ có thể giảm lũ cho địa phương ở khu vực hạ du chịu ảnh hưởng bởi sự điều tiết của các hồ mà không thể giải quyết được toàn bộ các vấn đề lũ lụt phía hạ du trên toàn bộ lưu vực sông, cũng như không thể cắt được hoàn toàn các cơn lũ lớn. Do đó, Quy trình vận hành liên hồ chứa chỉ là một giải pháp phi công trình, để phối hợp vận hành giữa các hồ, đập, công trình góp phần nâng cao hiệu quả cắt, giảm lũ cho hạ du trong mùa lũ và sử dụng hiệu quả nguồn nước, giảm thiểu nguy cơ hạn hán, thiếu nước trong mùa cạn trên lưu vực sông Trà Khúc.

Để đảm bảo an toàn, bền vững cho khu vực hạ du các hồ chứa trên lưu vực sông Trà Khúc, cần phải thực hiện đồng bộ, tổng thể các giải pháp công trình, phi công trình, trong đó bao gồm: xây dựng, nâng cấp hệ thống hạ tầng phòng, chống thiên tai, thủy lợi, thủy điện, cấp nước, quy hoạch đô thị, quy hoạch sử dụng đất và các quy hoạch ngành, chi tiết ngành có liên quan… và cần phải có sự tham gia của các Bộ, ngành và địa phương.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị các bộ, ngành, UBND tỉnh Quảng Ngãi, các đơn vị liên quan và chủ hồ, đập tổ chức trên cơ sở chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền của mình chỉ đạo các cơ quan, đơn vị có liên quan bên cạnh việc tổ chức thực hiện Quy trình 2137, cần khẩn trương tổ chức thực hiện tổng thể các giải pháp phi công trình, công trình khác để đảm bảo an toàn và đáp ứng nhu cầu sử dụng nước trên lưu vực sông Trà Khúc.

Văn bản cũng nêu, trong quá trình thực hiện, trường hợp gặp khó khăn, vướng mắc, đề nghị quý Bộ, quý cơ quan và đơn vị quản lý, vận hành hồ, đập phản ánh kịp thời về Bộ Nông nghiệp và Môi trường để được hướng dẫn.

DWRM