Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo chủ động ứng phó với thiên tai do ảnh hưởng của El Niño giai đoạn 2026–2027

Ngày 30/10, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng ký ban hành Chỉ thị số 39/CT-TTg về tăng cường chủ động phòng, chống, ứng phó với các loại hình thiên tai do ảnh hưởng của El Niño năm 2026–2027.

 

Chỉ thị nêu: Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, hiện tượng ENSO đang ở trạng thái El Nino, dự báo tiếp tục duy trì cường độ mạnh trong những tháng cuối năm 2026 và đầu năm 2027, làm gia tăng nguy cơ nắng nóng, hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn, cháy rừng; đồng thời có thể xuất hiện mưa lớn, lũ và các hiện tượng thời tiết nguy hiểm bất thường.

Để phòng ngừa, ứng phó El Nino, hạn chế thiệt hại do thiên tai, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành, địa phương thực hiện nghiêm chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tại Thông báo số 117-TB/VPTW ngày 4/7/2026 của Văn phòng Trung ương Đảng về công tác phòng, chống bão, lũ, thiên tai cực đoan và biến đổi khí hậu. Các cơ quan, đơn vị cần chủ động triển khai các giải pháp phòng ngừa, ứng phó phù hợp với diễn biến tình hình và điều kiện thực tế, bảo đảm kịp thời, hiệu quả.

Chủ động phương án bảo đảm nguồn nước, hạn chế thiệt hại do hạn hán, xâm nhập mặn

Đối với các địa phương, Chỉ thị yêu cầu Chủ tịch UBND các tỉnh, thành phố khẩn trương rà soát, cập nhật phương án ứng phó theo các kịch bản nguồn nước và thiên tai, kể cả những tình huống bất lợi hơn dự báo. Trên cơ sở đó, xác định cụ thể các khu vực, đối tượng có nguy cơ chịu tác động cao; xây dựng phương án xử lý, bố trí nguồn lực và phân công trách nhiệm đến cấp xã, đồng thời chuẩn bị phương án bảo vệ, sơ tán người dân khi cần thiết.

Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là thường xuyên kiểm kê, đánh giá khả năng cung cấp nước của các hồ chứa, hệ thống thủy lợi và công trình cấp nước sạch; xác định khu vực có nguy cơ thiếu nước sinh hoạt để chủ động xây dựng phương án cấp nước dự phòng, kết nối và hỗ trợ giữa các hệ thống. Việc phân bổ nguồn nước phải ưu tiên cho sinh hoạt, y tế và các nhu cầu thiết yếu, đặc biệt tại trường học, bệnh viện, khu vực miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, ven biển và những nơi thường xuyên xảy ra tình trạng thiếu nước.

Các địa phương cần tính toán khả năng cấp nước cho toàn bộ mùa khô để điều chỉnh thời vụ, cơ cấu sản xuất và diện tích canh tác, kiên quyết không bố trí sản xuất tại những khu vực không bảo đảm nguồn nước. Đồng thời, hướng dẫn người dân chủ động tích trữ nước phân tán, áp dụng các biện pháp tưới tiết kiệm, sử dụng nước hiệu quả, bảo vệ cây trồng lâu năm, vật nuôi và thủy sản trong điều kiện nắng nóng, hạn hán, xâm nhập mặn.

Đối với những khu vực nằm ngoài phạm vi phục vụ của hệ thống thủy lợi, cần hướng dẫn kỹ thuật để hạn chế thiệt hại đối với cây trồng lâu năm khi xảy ra nắng nóng, thiếu nước kéo dài. Các địa phương cũng phải chủ động bố trí kinh phí sửa chữa công trình thủy lợi, công trình kiểm soát mặn, cấp nước sạch và các công trình thiết yếu; tổ chức nạo vét cửa lấy nước, kênh dẫn, lắp đặt máy bơm dã chiến, xây dựng đập tạm để ngăn mặn, trữ nước và bổ sung phương tiện trữ nước phù hợp. Những công trình thủy lợi, cấp nước đang triển khai cần được đẩy nhanh tiến độ, phấn đấu đưa vào khai thác trước thời kỳ cao điểm.

Đối với các hồ chứa thủy điện, thủy lợi và công trình khai thác nước trên các lưu vực sông, cần tổ chức điều tiết, vận hành linh hoạt, bảo đảm khai thác hiệu quả nguồn nước trong các đợt hồ thủy điện tăng cường điều tiết bổ sung cho hạ du. Đồng thời, xây dựng phương án vận hành phù hợp với quy trình, thẩm quyền và diễn biến thực tế; chủ động tích đủ nước vào cuối mùa lũ để đáp ứng nhu cầu sử dụng trong mùa khô, trên cơ sở bảo đảm an toàn công trình và khu vực hạ du.

Bên cạnh nhiệm vụ ứng phó hạn hán, thiếu nước, Chỉ thị cũng yêu cầu các địa phương rà soát phương án tiêu thoát nước, chống ngập tại đô thị, khu dân cư và vùng sản xuất khi xuất hiện mưa lớn bất thường; kiểm tra khả năng vận hành của hệ thống thoát nước, trạm bơm, cống, hồ điều hòa và các công trình phòng, chống ngập.

Đối với nguy cơ cháy rừng, các địa phương cần xác định khu vực trọng điểm, bố trí lực lượng, phương tiện và nguồn nước theo phương châm “bốn tại chỗ”; duy trì lực lượng trực, tuần tra, kiểm soát, cảnh báo nguy cơ và xử lý kịp thời, không để xảy ra cháy lan, cháy lớn. Đồng thời, phân công rõ trách nhiệm, thẩm quyền; chủ động sử dụng ngân sách địa phương và các nguồn lực hợp pháp để triển khai nhiệm vụ cấp bách, kịp thời đề xuất hỗ trợ đối với những nhiệm vụ vượt khả năng cân đối.

Tăng cường dự báo, điều hòa, phân phối nguồn nước trên các lưu vực sông

Đối với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu nâng cao chất lượng công tác dự báo, cảnh báo khí tượng, thủy văn, nguồn nước và thiên tai; chuyển mạnh từ cảnh báo hiện tượng sang cảnh báo tác động, chủ động cung cấp thông tin sớm, kịp thời để phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành. Trên cơ sở diễn biến thực tế, Bộ cần kịp thời tham mưu, đề xuất điều chỉnh các giải pháp ứng phó khi tình hình khác với dự báo.

Đặc biệt, Bộ Nông nghiệp và Môi trường có trách nhiệm xây dựng, cập nhật các kịch bản nguồn nước và phương án điều hòa, phân phối nước trên những lưu vực có nguy cơ thiếu hụt, nhất là khu vực Trung Bộ, Tây Nguyên và Nam Bộ. Đồng thời, chỉ đạo, hướng dẫn tổ chức sản xuất nông nghiệp, thủy sản phù hợp với khả năng nguồn nước; đẩy mạnh áp dụng các giải pháp tưới tiết kiệm, sử dụng nước hiệu quả và chuyển đổi cơ cấu sản xuất tại những vùng thường xuyên xảy ra thiếu nước, hạn hán, xâm nhập mặn.

Bộ chủ trì, phối hợp với Bộ Công Thương, các địa phương, Tập đoàn Điện lực Việt Nam và các chủ hồ thủy điện thống nhất kế hoạch điều tiết hồ chứa, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu cấp nước sinh hoạt, sản xuất, phát điện, phòng, chống lũ và duy trì dòng chảy tối thiểu. Trong mọi tình huống, phải đặt an toàn tính mạng, sức khỏe của Nhân dân lên trên hết, trước hết.

Cùng với đó, hướng dẫn các địa phương xây dựng, cập nhật phương án và tổ chức vận hành hồ chứa linh hoạt, an toàn, hiệu quả; chủ động tích nước khi có nguy cơ thiếu hụt nguồn nước, điều chỉnh mực nước hồ khi có dự báo mưa lũ và bảo đảm tích đủ nước vào cuối mùa lũ theo đúng quy trình, thẩm quyền. Bộ cũng có trách nhiệm tổng hợp tình hình, nhu cầu hỗ trợ của các địa phương và đơn vị khai thác công trình thủy lợi thuộc Bộ; phối hợp với Bộ Tài chính đề xuất kinh phí, giải pháp xử lý những vấn đề vượt thẩm quyền, báo cáo Thủ tướng Chính phủ.

Phân công rõ trách nhiệm, huy động đồng bộ nguồn lực ứng phó

Chỉ thị xác định trách nhiệm cụ thể của các bộ, ngành trong triển khai nhiệm vụ ứng phó với tác động của El Niño.

Bộ Công Thương được giao xây dựng phương án sử dụng hợp lý các nguồn năng lượng, huy động các nguồn điện khác trong trường hợp lượng nước về hồ thủy điện thiếu hụt trong mùa khô 2026–2027. Chỉ đạo Tập đoàn Điện lực Việt Nam và các chủ hồ xây dựng phương án tích nước, vận hành hồ chứa, liên hồ chứa theo đúng quy trình; phối hợp chặt chẽ với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các địa phương bảo đảm cấp nước cho hạ du, phòng, chống lũ và an toàn công trình. Đồng thời, bảo đảm cung cấp điện ổn định cho các trạm bơm, công trình cấp nước sinh hoạt và phòng, chống thiên tai; chủ động đáp ứng nhu cầu phụ tải tăng cao, hướng dẫn sử dụng điện tiết kiệm trong thời kỳ nắng nóng.

Bộ Quốc phòng, Bộ Công an chủ động chuẩn bị lực lượng, phương tiện, vật tư, sẵn sàng hỗ trợ các địa phương khi có yêu cầu; tham gia vận chuyển, cấp nước, chữa cháy rừng, sơ tán người dân, cứu hộ, cứu nạn và xử lý các tình huống thiên tai nghiêm trọng, phức tạp theo chức năng, nhiệm vụ.

Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các cơ quan, địa phương tổng hợp nhu cầu, trình cấp có thẩm quyền hỗ trợ kinh phí từ ngân sách trung ương và xuất cấp hàng dự trữ quốc gia phục vụ ứng phó cấp bách với hạn hán, thiếu nước, xâm nhập mặn, ngập lụt, úng; bảo đảm kịp thời, đúng đối tượng, đúng thẩm quyền và quy định hiện hành.

Bộ Xây dựng chỉ đạo, đôn đốc các địa phương, đơn vị cấp nước xây dựng phương án bảo đảm cấp nước sinh hoạt an toàn cho đô thị theo các kịch bản nguồn nước; tăng cường kết nối hạ tầng, giảm thất thoát, chuẩn bị nguồn cấp dự phòng, nhất là tại các đô thị lớn và những công trình khai thác nước từ sông không có hồ điều tiết hoặc phụ thuộc vào hồ chứa ở thượng lưu. Khi cần thiết, phối hợp hỗ trợ nguồn nước phục vụ sinh hoạt khu vực nông thôn.

Bộ Ngoại giao chủ trì, phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Môi trường sử dụng các kênh đối ngoại và cơ chế hợp tác song phương, đa phương, hợp tác lưu vực sông để đề nghị các quốc gia thượng nguồn chia sẻ thông tin, phối hợp vận hành hồ chứa, góp phần bảo đảm nguồn nước cho khu vực hạ du Việt Nam.

Bộ Y tế, Bộ Dân tộc và Tôn giáo cùng các bộ, ngành liên quan theo chức năng, nhiệm vụ được giao phối hợp, hướng dẫn địa phương chủ động nguồn lực và triển khai các giải pháp ứng phó; chú trọng bảo đảm vệ sinh môi trường, phòng, chống dịch bệnh, giảm thiểu tác động đến đời sống người dân và hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Bộ Khoa học và Công nghệ cùng các cơ quan thông tấn, báo chí có trách nhiệm bảo đảm thông tin liên lạc, chia sẻ dữ liệu phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành; kịp thời thông tin về diễn biến El Niño, cảnh báo nguy cơ và hướng dẫn người dân các biện pháp phòng, chống thiên tai, sử dụng nước và điện tiết kiệm; đồng thời phản ánh những khó khăn, vướng mắc và phổ biến các giải pháp ứng phó hiệu quả.

DWRM