Chủ động tích nước, điều hành linh hoạt hồ chứa, ứng phó nguy cơ thiếu nước trên lưu vực sông Trà Khúc năm 2027

Ngày 27/10/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành Văn bản số 12379/BNNMT-TNN gửi UBND tỉnh Quảng Ngãi về việc chủ động thực hiện các giải pháp ứng phó nguy cơ thiếu hụt nguồn nước năm 2027 do ảnh hưởng của El Niño trên lưu vực sông Trà Khúc.

Văn bản được ban hành trên cơ sở Báo cáo số 10411/BC-BNNMT ngày 12/9/2026 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường về nguy cơ thiếu hụt nguồn nước do ảnh hưởng của El Niño và các giải pháp ứng phó nhằm bảo đảm nước sinh hoạt, đáp ứng nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội năm 2027, góp phần bảo đảm an ninh lương thực, an ninh năng lượng.

Trước đó, ngày 24/9/2026, Văn phòng Chính phủ ban hành Văn bản số 9694/VPCP-NN thông báo chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng về việc chủ động ứng phó nguy cơ thiếu hụt nguồn nước do ảnh hưởng của El Niño. Tiếp đó, Nghị quyết số 312/NQ-CP ngày 5/10/2026 của Chính phủ giao Bộ Nông nghiệp và Môi trường chỉ đạo, hướng dẫn UBND các tỉnh, thành phố xây dựng, cập nhật phương án vận hành linh hoạt các hồ chứa thuộc thẩm quyền; chủ động tích nước sớm tại những khu vực được dự báo có nguy cơ cao xảy ra hạn hán, thiếu nước, nhằm bảo đảm nguồn cấp cho sinh hoạt và các hoạt động kinh tế - xã hội trong mùa cạn.

Đối với lưu vực sông Trà Khúc, những diễn biến thủy văn trong năm 2026 cho thấy nguy cơ thiếu nước cần được tính toán từ sớm. Trong các tháng 6–8/2026, dòng chảy trên hầu hết sông, suối trong lưu vực thấp hơn trung bình nhiều năm từ 25–64%. Mặc dù tháng 9 và đầu tháng 10 xuất hiện một đợt mưa lũ nhỏ, lượng nước tích trữ tại các hồ chứa lớn vẫn ở mức thấp.

Cụ thể, mực nước hồ Nước Trong đạt 116,4 m, thấp hơn mực nước dâng bình thường 129,5 m; hồ Đakđrinh đạt 375,3 m, trong khi mực nước dâng bình thường là 410 m. Đối với 13 hồ thủy lợi có dung tích từ 1 triệu m³ trở lên, dung tích hiện tại của phần lớn hồ đều chưa đạt 50% dung tích thiết kế.

Đáng chú ý, bản tin dự báo mùa cho thấy tình trạng thiếu hụt lượng mưa có thể tiếp diễn trong các tháng cuối mùa lũ năm 2026. Nếu lượng nước bổ sung không đáp ứng yêu cầu tích trữ, khả năng bảo đảm nguồn nước cho giai đoạn mùa cạn tiếp theo sẽ chịu thêm sức ép.

Trong điều kiện đó, nguồn nước mặt từ sông, suối và hồ chứa tiếp tục giữ vai trò chủ đạo trong việc đáp ứng nhu cầu sinh hoạt, sản xuất và phát triển kinh tế - xã hội trên lưu vực. Đặc biệt, trong khoảng 8 tháng mùa cạn, khả năng cấp nước phụ thuộc đáng kể vào việc điều tiết nguồn nước từ các hồ chứa thượng lưu như Nước Trong, Đakđrinh, Núi Ngang và Liệt Sơn.

Với hiện trạng dòng chảy, dung tích trữ nước và phương thức vận hành hiện nay, lưu vực sông Trà Khúc được nhận định tiềm ẩn rủi ro cao thiếu hụt nguồn nước trong những tháng cuối năm 2026 và mùa cạn năm 2027. Các nhu cầu có nguy cơ chịu tác động trực tiếp gồm nước sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp và hoạt động công nghiệp có giá trị kinh tế cao.

Tám nhóm giải pháp chủ động bảo đảm an ninh nguồn nước

Để phòng ngừa, giảm thiểu nguy cơ thiếu nước, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị UBND tỉnh Quảng Ngãi tổ chức triển khai các giải pháp theo chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ tại Văn bản số 9694/VPCP-NN. Trọng tâm là nâng cao khả năng tích trữ, điều tiết và sử dụng hiệu quả nguồn nước, ưu tiên các nhu cầu thiết yếu trong điều kiện nguồn nước có thể suy giảm.

Thứ nhất, chủ động điều hành và tích nước tại các hồ chứa ngay từ mùa mưa năm 2026

UBND tỉnh cần chỉ đạo các đơn vị quản lý, vận hành hồ chứa theo dõi chặt chẽ diễn biến mưa, dòng chảy đến hồ và thông tin dự báo khí tượng, thủy văn để xây dựng kế hoạch vận hành phù hợp. Việc tích nước cần được thực hiện chủ động, hợp lý, vừa bảo đảm tham gia giảm lũ, an toàn công trình và an toàn cho khu vực hạ du, vừa tận dụng tối đa lượng nước có thể trữ phục vụ mùa cạn.

Các hồ chứa lớn có vai trò quan trọng đối với cấp nước hạ du, như Nước Trong, Đakđrinh, Núi Ngang và Liệt Sơn, cần được quan tâm trong quá trình xây dựng phương án vận hành. Đồng thời, phải hạn chế tình trạng xả nước không cần thiết trong bối cảnh nguồn nước bổ sung có thể thiếu hụt.

Đối với hồ chứa đa mục tiêu, phương án vận hành cần tính toán hài hòa các nhiệm vụ, nhưng phải ưu tiên dung tích bảo đảm cấp nước sinh hoạt và những nhu cầu thiết yếu trong suốt mùa cạn. Việc điều tiết cần dựa trên diễn biến nguồn nước thực tế và dự báo, tránh vận hành cứng nhắc, gây khó khăn cho cấp nước ở giai đoạn cuối mùa khô.

Thứ hai, rà soát, cập nhật phương án khai thác, sử dụng nước phù hợp với khả năng nguồn nước

Các cơ quan, đơn vị liên quan cần đánh giá nhu cầu nước của từng ngành, lĩnh vực, khu vực và từng thời kỳ, đối chiếu với khả năng đáp ứng của sông, suối và hồ chứa. Trên cơ sở đó, chủ động điều chỉnh kế hoạch khai thác, sử dụng nước, nhất là tại những khu vực có nguy cơ thiếu nước cao.

Việc rà soát cần chú trọng các nhu cầu cấp nước sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp, công nghiệp và những hoạt động kinh tế - xã hội thiết yếu. Phương án sử dụng nước phải tính đến khả năng nguồn nước suy giảm kéo dài, tránh phụ thuộc hoàn toàn vào diễn biến thời tiết trong ngắn hạn.

Cùng với đó, cần nâng cao ý thức tiết kiệm nước, hạn chế thất thoát trong quá trình khai thác, truyền dẫn và sử dụng; khuyến khích các cơ sở sản xuất áp dụng giải pháp sử dụng nước hiệu quả, phù hợp với điều kiện thực tế của lưu vực.

Thứ ba, chủ động phương án cấp nước sinh hoạt và bảo đảm các nhu cầu thiết yếu

Trong điều kiện nguồn nước có nguy cơ thiếu hụt, việc bảo đảm nước sinh hoạt cần được đặt ở vị trí ưu tiên. Tỉnh cần rà soát các khu vực, công trình cấp nước có khả năng bị ảnh hưởng khi mực nước sông, hồ giảm; đánh giá khả năng duy trì hoạt động của các công trình lấy nước và hệ thống phân phối.

Trên cơ sở đánh giá rủi ro, các đơn vị liên quan cần chuẩn bị phương án cấp nước dự phòng, có giải pháp xử lý kịp thời khi nguồn cấp chính suy giảm. Đồng thời, tăng cường phối hợp giữa đơn vị quản lý hồ chứa, công trình khai thác nước và đơn vị cấp nước để chủ động điều chỉnh kế hoạch lấy nước theo diễn biến thực tế.

Việc chuẩn bị sớm phương án cấp nước sẽ góp phần giảm nguy cơ gián đoạn nguồn cung, đặc biệt trong những thời điểm nhu cầu sử dụng nước tăng cao hoặc dòng chảy xuống thấp kéo dài.

Thứ tư, xây dựng phương án bảo đảm nước cho sản xuất nông nghiệp và các ngành kinh tế

Sản xuất nông nghiệp là một trong những lĩnh vực chịu tác động trực tiếp khi nguồn nước tưới suy giảm. Vì vậy, cần rà soát kế hoạch sản xuất, lịch thời vụ và nhu cầu tưới theo từng khu vực, bảo đảm phù hợp với khả năng cấp nước của công trình thủy lợi và nguồn nước hiện có.

Các đơn vị quản lý thủy lợi cần chủ động kế hoạch phân phối nước, hạn chế thất thoát trong hệ thống dẫn nước và tăng cường phối hợp với địa phương, người sử dụng nước. Tại những khu vực có nguy cơ thiếu nước, việc bố trí sản xuất cần tính đến khả năng cung cấp nước thực tế, tránh mở rộng nhu cầu vượt quá năng lực đáp ứng của nguồn nước.

Đối với hoạt động công nghiệp và các ngành sử dụng nước có giá trị kinh tế cao, cần đánh giá nhu cầu, khả năng dự trữ và phương án duy trì sản xuất khi nguồn cấp bị hạn chế. Việc chủ động điều chỉnh kế hoạch khai thác, sử dụng nước sẽ giúp giảm thiểu thiệt hại và bảo đảm các hoạt động thiết yếu trong mùa cạn.

Thứ năm, tăng cường theo dõi, dự báo và chia sẻ thông tin về nguồn nước

Diễn biến El Niño, lượng mưa, dòng chảy và dung tích hồ chứa cần được cập nhật thường xuyên để phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành. Các cơ quan chuyên môn và đơn vị quản lý công trình cần tăng cường theo dõi lượng nước đến hồ, mực nước, dung tích trữ và nhu cầu khai thác tại các khu vực trên lưu vực.

Thông tin dự báo cần được sử dụng kịp thời trong việc điều chỉnh phương án vận hành hồ chứa, kế hoạch cấp nước và phân phối nguồn nước. Khi xuất hiện dấu hiệu suy giảm nguồn nước, các đơn vị phải chủ động trao đổi thông tin, thống nhất biện pháp ứng phó, tránh tình trạng thiếu thông tin hoặc điều hành riêng lẻ giữa các công trình.

Thứ sáu, nâng cao hiệu quả quản lý, sử dụng và bảo vệ nguồn nước

Cùng với các giải pháp điều tiết, cần tăng cường quản lý hoạt động khai thác, sử dụng nước; kiểm soát việc sử dụng nguồn nước theo đúng quy định, đồng thời khuyến khích tiết kiệm và nâng cao hiệu quả sử dụng. Các cơ quan chức năng cần phối hợp rà soát những khu vực có nguy cơ chịu áp lực lớn về nguồn nước, kịp thời phát hiện các vấn đề có thể làm gia tăng rủi ro thiếu nước.

Bảo vệ chất lượng nguồn nước cũng là yêu cầu quan trọng, bởi khi nguồn nước sẵn có suy giảm, khả năng khai thác và sử dụng hiệu quả có thể bị hạn chế nếu chất lượng nước không đáp ứng yêu cầu. Do đó, cần gắn công tác bảo vệ nguồn nước với quản lý khai thác, sử dụng và vận hành công trình, góp phần duy trì khả năng đáp ứng nhu cầu của lưu vực trong mùa cạn.

Thứ bảy, đẩy nhanh việc kê khai, đăng ký và cấp phép khai thác tài nguyên nước

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị UBND tỉnh tiếp tục chỉ đạo các sở, ban, ngành, UBND xã, phường và đặc khu tăng cường tuyên truyền, rà soát, đôn đốc các tổ chức, cá nhân khai thác tài nguyên nước trên địa bàn khẩn trương thực hiện thủ tục kê khai, đăng ký và cấp phép theo quy định.

Nội dung này được thực hiện theo hướng dẫn tại Văn bản số 3676/BNNMT-TNN ngày 15/4/2026 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường và các giải pháp nêu trong Báo cáo số 10411/BC-BNNMT.

Thứ tám, phối hợp xây dựng kịch bản nguồn nước và phương án điều hòa, phân phối trên lưu vực

Bộ đề nghị UBND tỉnh chỉ đạo Sở Nông nghiệp và Môi trường cùng các cơ quan, đơn vị liên quan tăng cường sự phối hợp chặt chẽ, cung cấp, chia sẻ thông tin, dữ liệu tài nguyên nước với Cục Quản lý tài nguyên nước để khẩn trương xây dựng và công bố kịch bản nguồn nước trên lưu vực sông Trà Khúc; xây dựng và tổ chức thực hiện phương án điều hòa, phân phối tài nguyên nước trên lưu vực trong trường hợp xảy ra hạn hán, thiếu nước.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đề nghị UBND tỉnh Quảng Ngãi tổ chức chỉ đạo, rà soát, điều chỉnh và thực hiện ngay các giải pháp trong mùa mưa năm 2026, qua đó nâng cao khả năng tích nước, trữ nước của các hồ chứa, giảm thiểu tối đa tác động của El Niño đến an ninh nguồn nước phục vụ sinh hoạt, sản xuất, phát triển kinh tế - xã hội và an ninh năng lượng.

DWRM