Ủy hội sông Mê Công quốc tế tăng cường hợp tác giảm thiểu tác động xuyên biên giới

Ngày 16/9/2026, tại Viêng Chăn, Lào, Phiên họp lần thứ 62 của Ủy ban Liên hợp Ủy hội sông Mê Công quốc tế được tổ chức nhằm thảo luận các giải pháp tăng cường hợp tác quản lý, sử dụng và bảo vệ nguồn nước; phòng ngừa, giảm thiểu và ứng phó với các tác động xuyên biên giới trên lưu vực sông Mê Công.

Tham dự Phiên họp có các Ủy viên Ủy ban Liên hợp của các quốc gia thành viên và Ban Thư ký Ủy hội sông Mê Công quốc tế. Đoàn Việt Nam do bà Nguyễn Thị Thu Linh, Chánh Văn phòng Ủy ban sông Mê Công Việt Nam, Ủy viên Ủy ban Liên hợp Ủy hội sông Mê Công quốc tế của Việt Nam làm Trưởng đoàn, cùng đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường và Bộ Ngoại giao.

Tăng cường phối hợp quản lý lũ, hạn trên các lưu vực xuyên biên giới

Tại Phiên họp, các Ủy viên Ủy ban Liên hợp đã xem xét và thông qua Kế hoạch tổng thể về quản lý lũ và hạn cho các lưu vực sông Sê Kông, Sê San và Srêpốk (3S). Đây là các lưu vực sông có tính chất xuyên biên giới giữa Campuchia, Lào và Việt Nam, có vai trò quan trọng đối với sinh kế, sản xuất nông nghiệp, hệ sinh thái và an ninh nguồn nước của các quốc gia trong khu vực.

Kế hoạch được xây dựng phù hợp với định hướng của Chiến lược Phát triển lưu vực Mê Công giai đoạn 2021-2030, tập trung đề xuất các giải pháp và hành động cụ thể nhằm nâng cao năng lực dự báo, lập kế hoạch, chia sẻ thông tin và phối hợp ứng phó, giảm nhẹ rủi ro thiên tai.

Việc thông qua Kế hoạch tổng thể được kỳ vọng góp phần tăng cường tính chủ động và khả năng phối hợp giữa các quốc gia trong quản lý lũ, hạn; đồng thời hỗ trợ các bên triển khai các giải pháp phù hợp với điều kiện thực tế của từng lưu vực, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững và bảo đảm lợi ích chung.

Thúc đẩy giảm thiểu tác động từ các công trình thủy điện dòng chính

Một nội dung quan trọng được các đại biểu tập trung trao đổi là việc giảm thiểu tác động của các công trình thủy điện trên dòng chính sông Mê Công. Ủy ban Liên hợp đã thống nhất các bước tiếp theo để hoàn thành quá trình tham vấn trước đối với công trình thủy điện Sanakham, triển khai tham vấn đối với công trình thủy điện Phua Ngòi của Lào và cập nhật tiến độ thực hiện các Kế hoạch hành động chung (JAP) đối với các dự án Pắc Beng, Pắc Lay và Luông Phra-băng.

Phát biểu tại Phiên họp, bà Nguyễn Thị Thu Linh đề nghị phía Lào và các chủ đầu tư tiếp tục chia sẻ, cập nhật đầy đủ thông tin về tiến độ xây dựng cũng như các giải pháp giảm thiểu tác động của công trình đối với dòng chảy, phù sa, bùn cát và đường cá đi. Đồng thời, đề nghị Ban Thư ký Ủy hội phối hợp chặt chẽ với các bên để thiết lập cơ chế giám sát môi trường chung của các dự án trên cơ sở Mạng lưới giám sát sông Mê Công hiện tại của Ủy hội và các hoạt động giám sát tác động thực tế của công trình Xay-nha-bu-ly và Đôn Sahong đang vận hành.

Việt Nam cũng đề xuất tăng cường xây dựng hệ thống chia sẻ thông tin, dữ liệu theo thời gian thực, phục vụ công tác theo dõi, đánh giá và hỗ trợ vận hành, điều phối các hồ chứa trên lưu vực trong thời gian tới.

Mở rộng chia sẻ dữ liệu vận hành công trình

Các Ủy viên Ủy ban Liên hợp đánh giá cao kết quả thực hiện giai đoạn 1 của Kế hoạch chia sẻ số liệu vận hành 13 đập thủy điện trên dòng chính sông Mê Công và các dòng nhánh lớn. Các thông tin được chia sẻ gồm lưu lượng đến đập, mực nước, dung tích hồ chứa và lưu lượng xả qua đập.

Việc chia sẻ dữ liệu đã hỗ trợ Ủy hội và các quốc gia thành viên trong dự báo, cảnh báo, quy hoạch lưu vực, lập kế hoạch sử dụng nước và phối hợp vận hành các công trình có liên quan. Đây cũng là cơ sở để từng bước xây dựng hệ thống chia sẻ dữ liệu vận hành đối với các công trình khai thác, sử dụng nước trên phạm vi toàn lưu vực.

Các quốc gia thống nhất tiếp tục triển khai giai đoạn 2, trong đó nghiên cứu lựa chọn, bổ sung các công trình tham gia chia sẻ dữ liệu vận hành. Đặc biệt, các bên ưu tiên triển khai cơ chế thông báo trước về việc xả nước trong các tình huống khẩn cấp, qua đó hỗ trợ các quốc gia hạ lưu chủ động ứng phó, giảm thiểu tác động đối với cộng đồng dân cư và hoạt động sản xuất trong điều kiện thiên tai cực đoan.

 

Liên quan đến môi trường và chất lượng nguồn nước, Phiên họp cũng xem xét tình hình quan trắc asen và tiến độ đánh giá ô nhiễm kim loại nặng trên phạm vi toàn lưu vực. Các hoạt động hợp tác trong quan trắc, đánh giá ô nhiễm kim loại nặng và tăng cường trao đổi thông tin giữa các quốc gia thành viên có ý nghĩa quan trọng trong phát hiện sớm các nguy cơ, hỗ trợ cảnh báo và giảm thiểu các tác động xuyên biên giới đối với nguồn nước và hệ sinh thái.

Cũng tại Phiên họp, Ban Thư ký Ủy hội báo cáo về tiến độ thực hiện Lập quy hoạch thích ứng lưu vực nhằm hỗ trợ Ủy hội và các quốc gia thành viên chủ động chuẩn bị, đề xuất các dự án phát triển phù hợp với những điều kiện thay đổi trên lưu vực, góp phần giải quyết các vấn đề về an ninh nguồn nước, lương thực và năng lượng. Ban Thư ký đồng thời cập nhật tiến độ thực hiện Dự án “Tăng cường quản lý thủy sản xuyên biên giới Hạ lưu vực sông Mê Công” do Quỹ Môi trường Toàn cầu tài trợ nhằm hướng tới mục tiêu phục hồi và bảo vệ nguồn lợi thủy sản nội địa, tăng cường tính kết nối, năng suất và khả năng chống chịu của nghề khai thác thủy sản tự nhiên xuyên biên giới, đa dạng sinh học thủy sinh và các dịch vụ hệ sinh thái trên lưu vực sông Mê Công; và việc hoàn thiện Hướng dẫn kỹ thuật cho Quản lý và sử dụng nước ngầm bền vững cho nông nghiệp ở vùng Hạ lưu vực sông Mê Công, nhằm góp phần tăng cường an ninh nguồn nước và phát triển bền vững ngành nông nghiệp trên lưu vực.

Ủy ban Liên hợp là cơ quan có chức năng thực hiện các chính sách, quyết định của Hội đồng (cấp Bộ trưởng) của Ủy hội sông Mê Công quốc tế và điều phối, định hướng triển khai các hoạt động của Ủy hội. Theo thống nhất, Phiên họp Ủy ban Liên hợp lần thứ 63 sẽ được tổ chức tại Việt Nam, quốc gia sẽ giữ chức Chủ tịch Ủy ban Liên hợp nhiệm kỳ 2027.

DWRM