Phát động Chiến dịch Làm cho thế giới sạch hơn 2026: Từ đĩa ăn sạch đến thành phố sạch

Sáng 20/9, tại Công viên Thống Nhất (Hà Nội), Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với UBND TP. Hà Nội và các đơn vị liên quan tổ chức Lễ phát động quốc gia hưởng ứng Chiến dịch Làm cho thế giới sạch hơn năm 2026, với chủ đề “Từ đĩa ăn sạch đến thành phố sạch”.

Sự kiện thu hút hơn 1.000 đại biểu, gồm đại diện các cơ quan Trung ương, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, TP. Hà Nội, các tổ chức quốc tế, doanh nghiệp, đoàn viên, thanh niên, công nhân môi trường và người dân. Trong đó, khoảng 500 cán bộ, công nhân của Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị Hà Nội (URENCO) tham gia các hoạt động ra quân thu gom rác thải, làm sạch môi trường sau lễ phát động.

Từ giảm lãng phí thực phẩm đến quản lý tài nguyên từ chất thải

Phát biểu tại lễ phát động, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Trọng Yên cho biết, Chiến dịch Làm cho thế giới sạch hơn năm 2026 tập trung vào một vấn đề có liên hệ trực tiếp với đời sống hằng ngày là giảm thất thoát, lãng phí thực phẩm và nâng cao hiệu quả quản lý chất thải thực phẩm.

Theo Báo cáo Chỉ số Lãng phí thực phẩm năm 2024 của Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP), khoảng 1,05 tỷ tấn thực phẩm đã bị lãng phí trong năm 2022 tại các hộ gia đình, dịch vụ ăn uống và bán lẻ, tương đương khoảng 19% lượng thực phẩm dành cho người tiêu dùng. Lãng phí thực phẩm không chỉ làm gia tăng lượng chất thải cần thu gom, xử lý mà còn đồng nghĩa với lãng phí đất đai, nước, năng lượng và lao động, đồng thời làm gia tăng phát thải khí nhà kính.

Tại Việt Nam, chất thải thực phẩm và chất thải hữu cơ chiếm khoảng 50-70% tổng lượng chất thải sinh hoạt. Nếu không được phân loại, thu gom và xử lý phù hợp, nhóm chất thải này sẽ tạo thêm áp lực đối với hạ tầng quản lý chất thải, đặc biệt tại các đô thị.

Theo Thứ trưởng Lê Trọng Yên, thông điệp “Từ đĩa ăn sạch đến thành phố sạch” nhấn mạnh mối liên hệ từ hành vi tiêu dùng của mỗi cá nhân với quản lý chất thải và chất lượng môi trường đô thị. Một thành phố sạch không chỉ là nơi có hệ thống thu gom, xử lý chất thải hiệu quả, mà trước hết phải là nơi tạo ra ít chất thải hơn và sử dụng hiệu quả hơn các nguồn tài nguyên.

Từ cách tiếp cận này, quản lý chất thải cần từng bước chuyển từ tư duy “xử lý chất thải” sang “quản lý tài nguyên từ chất thải”, trong đó ưu tiên giảm chất thải tại nguồn, phân loại, tái sử dụng, tái chế, thu hồi vật liệu và năng lượng, đồng thời xử lý phù hợp đối với chất thải hữu cơ.

Thứ trưởng đề nghị giảm lãng phí thực phẩm và chất thải ngay từ nguồn; coi phân loại chất thải tại nguồn là nền tảng của quản lý chất thải hiện đại; thúc đẩy tái sử dụng, tái chế, thu hồi vật liệu và năng lượng; đồng thời khuyến khích ứng dụng công nghệ tiên tiến, thân thiện với môi trường.

Đây cũng là hướng tiếp cận phù hợp với yêu cầu chuyển đổi xanh và phát triển kinh tế tuần hoàn, trong đó chất thải được nhìn nhận không chỉ là đối tượng cần xử lý mà còn có thể trở thành nguồn tài nguyên nếu được phân loại, thu hồi và sử dụng phù hợp.

Hà Nội hướng tới các mô hình quản lý chất thải từ cộng đồng

Đối với Hà Nội, Thứ trưởng Lê Trọng Yên đề nghị Thủ đô phát huy vai trò đi đầu trong xây dựng các mô hình quản lý chất thải hiệu quả, hình thành nếp sống xanh và văn minh đô thị. Các mô hình khu dân cư xanh, trường học xanh, cơ quan xanh, doanh nghiệp xanh cần được thúc đẩy gắn với hạn chế sử dụng sản phẩm nhựa dùng một lần và tăng cường sự tham gia của cộng đồng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Thứ trưởng cũng nhấn mạnh vai trò của các tổ chức quốc tế, đối tác phát triển, cộng đồng doanh nghiệp và tổ chức xã hội trong chia sẻ tri thức, chuyển giao công nghệ, kinh nghiệm và huy động nguồn lực cho giảm lãng phí thực phẩm, quản lý chất thải hữu cơ, phát triển kinh tế tuần hoàn và xây dựng đô thị xanh.

Mục tiêu đặt ra là đưa thông điệp của Chiến dịch thành những hành động cụ thể, thường xuyên và có thể đo đếm được tại gia đình, trường học, cơ quan, doanh nghiệp và khu dân cư.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành, địa phương, tổ chức quốc tế, cộng đồng doanh nghiệp và các tổ chức, cá nhân để hoàn thiện chính sách, huy động nguồn lực và triển khai các nhiệm vụ về bảo vệ môi trường, quản lý chất thải, giảm lãng phí thực phẩm và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.

Giảm lãng phí thực phẩm gắn với an ninh lương thực và phát triển bền vững

Phát biểu tại sự kiện, bà Pauline Tamesis, Điều phối viên Thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam, cho rằng chủ đề của Chiến dịch năm nay có ý nghĩa thiết thực trong bối cảnh Ngày Quốc tế Nhận thức về Tổn thất và Lãng phí Thực phẩm 29/9 đang đến gần.

Theo bà Pauline Tamesis, cách thức sản xuất, tiêu dùng và quản lý thực phẩm có tác động trực tiếp đến chất lượng môi trường đô thị. Thất thoát và lãng phí thực phẩm không chỉ làm gia tăng chất thải mà còn liên quan đến biến đổi khí hậu, suy giảm đa dạng sinh học, ô nhiễm hệ sinh thái, an ninh lương thực và khả năng chống chịu của hệ thống nông nghiệp - thực phẩm.

Giảm lãng phí thực phẩm vì vậy cần được nhìn nhận trong mối liên hệ với xây dựng hệ thống thực phẩm bền vững, đô thị lành mạnh và sử dụng hiệu quả tài nguyên.

Đại diện Liên hợp quốc cho rằng những thay đổi có thể bắt đầu từ các lựa chọn trong đời sống hằng ngày, từ giảm lượng thực phẩm bị bỏ đi đến cải thiện phương thức thu gom, xử lý và tận dụng chất thải hữu cơ. Khi được thực hiện đồng bộ ở cấp cá nhân, cộng đồng và đô thị, các hành động này có thể tạo ra tác động tích lũy đối với môi trường.

Liên hợp quốc khẳng định tiếp tục đồng hành cùng Chính phủ Việt Nam trong thúc đẩy các giải pháp giảm thất thoát và lãng phí thực phẩm, thông qua sự phối hợp của các cơ quan Liên hợp quốc, trong đó có Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO), với Bộ Nông nghiệp và Môi trường và các đối tác tại địa phương.

URENCO triển khai 100 điểm thu hồi chất thải và chương trình “21 ngày phân loại”

Trong khuôn khổ Lễ phát động, Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị Hà Nội (URENCO) kích hoạt mạng lưới 100 điểm phân loại, thu hồi chất thải tái chế (HUB) và phát động chương trình cộng đồng “21 ngày phân loại” trên địa bàn Thủ đô.

Theo URENCO, mô hình được xây dựng theo hướng giảm lượng chất thải phải xử lý, tăng thu hồi vật liệu còn giá trị và đưa trở lại chu trình sản xuất, tiêu dùng. Tại các HUB, chất thải tái chế được tiếp nhận, phân loại, cân, ghi nhận và chuyển giao cho các đơn vị tái chế phù hợp.

Mạng lưới HUB được hỗ trợ bằng bản đồ số, giúp người dân tìm kiếm điểm tiếp nhận thuận tiện, đồng thời hỗ trợ tổ chức tuyến thu gom và theo dõi dòng vật liệu sau phân loại. Qua đó, mô hình hướng tới hình thành chu trình từ phân loại tại nguồn - thu hồi - tái chế - đưa vật liệu trở lại sản xuất và đời sống.

Cùng với việc xây dựng hạ tầng thu hồi, chương trình “21 ngày phân loại” được triển khai tại các cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp, trường học, khu dân cư và hộ gia đình, tập trung vào những hành động đơn giản như tách riêng giấy, nhựa, kim loại và chuyển đến đúng điểm thu hồi.

URENCO cho biết sẽ từng bước hoàn thiện mạng lưới HUB theo hướng chuyên nghiệp, thuận tiện và minh bạch; bảo đảm vật liệu đã phân loại được thu gom riêng, chuyển đúng đơn vị tiếp nhận, đồng thời công khai, đánh giá kết quả để hoàn thiện mô hình và nghiên cứu mở rộng mạng lưới.

* Tại lễ phát động, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Trọng Yên, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội Tạ Đình Thi, Phó Chủ tịch UBND TP Hà Nội Bùi Duy Cường, Điều phối viên Thường trú Liên hợp quốc tại Việt Nam Pauline Tamesis, Tổng Biên tập Báo Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Ngọc Thạch, Chủ tịch HĐTV Công ty TNHH MTV Môi trường Đô thị Hà Nội (URENCO) Nguyễn Hữu Tiến và Bí thư Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh Bộ Nông nghiệp và Môi trường Tạ Hồng Sơn đã thực hiện nghi thức nhấn nút, chính thức khởi động Chiến dịch cộng đồng “21 ngày phân loại”.

Ngay sau đó, các đại biểu chứng kiến nghi lễ ra quân làm sạch môi trường và phát động Chiến dịch cộng đồng “21 ngày phân loại” do Công ty TNHH MTV Môi trường Đô thị Hà Nội (URENCO) tổ chức.

Chiến dịch Làm cho thế giới sạch hơn được Chương trình Môi trường Liên hợp quốc phát động trên phạm vi toàn cầu từ năm 1993, diễn ra vào tuần thứ ba của tháng 9 hằng năm, với sự tham gia của gần 200 quốc gia và hàng triệu người. Việt Nam hưởng ứng Chiến dịch từ năm 1994. Qua hơn 30 năm triển khai, các hoạt động hưởng ứng đã góp phần nâng cao nhận thức và thúc đẩy hành động bảo vệ môi trường tại nhiều địa phương.

Năm 2026, với chủ đề “Từ đĩa ăn sạch đến thành phố sạch”, Chiến dịch hướng trọng tâm vào giảm lãng phí thực phẩm, giảm chất thải tại nguồn, phân loại, thu hồi và tái chế. Đây cũng là cách tiếp cận nhằm gắn thay đổi hành vi tiêu dùng với quản lý chất thải, sử dụng hiệu quả tài nguyên và từng bước thúc đẩy kinh tế tuần hoàn trong đời sống và phát triển đô thị.

DWRM