Điều hòa nguồn nước, bảo đảm sinh kế vùng hạ du

Khánh Hòa chủ động điều tiết các hồ chứa thượng nguồn, triển khai hiệu quả Luật Tài nguyên nước 2023 nhằm bảo đảm an ninh nguồn nước cho sản xuất và sinh hoạt mùa khô.

 

Ưu tiên bảo đảm nước cho đời sống
 

Giữa cao điểm nắng nóng tháng 8/2026, vùng hạ lưu sông Lốp và sông Dinh đối mặt nguy cơ hạn hán, xâm nhập mặn gay gắt. Toàn bộ nước sinh hoạt và tưới tiêu nơi đây trông chờ vào nguồn nước điều tiết về từ các hồ chứa thượng nguồn.
 

Theo chân ông Nguyễn Văn Tít, người phụ trách thủy lợi của Hợp tác xã nông nghiệp Ninh Đa (phường Ninh Hòa) đến đập dâng Chị Trừ, chúng tôi ghi nhận dòng nước dồi dào đang được điều tiết về đầy đập. Nguồn nước này đang phục vụ sản xuất cho hơn 500 ha lúa hè thu tại hai phường Ninh Hòa và Hòa Thắng. Nước tại đập dâng Chị Trừ được điều tiết hỗ trợ từ hồ chứa nước Đá Bàn về sông Lốp, sông Dinh và nguồn nước hồi quy từ các hệ thống thủy lợi khác.

 

Nói về những khó khăn trong đợt cao điểm vừa qua, ông Nguyễn Văn Tít cho biết, tháng 7/2026 là thời điểm gay gắt nhất. Hơn 400 ha lúa của khu vực Ninh Đa, Ninh Phú và Ninh Giang bước vào giai đoạn từ 55 đến 60 ngày tuổi - thời điểm cây lúa làm đòng và trỗ bông nên cần rất nhiều nước. Trong khi đó, đồng ruộng hạ lưu sông Lốp và sông Dinh lại dễ bị nhiễm phèn chua và xâm nhập mặn. Nếu thiếu nước tưới lúc này, nguy cơ mất mùa rất dễ xảy ra.

Trước tình hình đó, Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Khánh Hòa và Văn phòng Đại diện Ninh Hòa đã phối hợp với chính quyền địa phương cùng các hợp tác xã. Đơn vị đã kịp thời điều tiết nước từ hồ Đá Bàn về đập dâng Chị Trừ, đập Bến Bắp, đồng thời nạo vét, khơi thông dòng chảy. Nhờ nguồn nước điều tiết kịp thời từ cuối tháng 7 đến đầu tháng 8, hơn 400 ha lúa hạ lưu đã được cứu nguy. Đến nay, diện tích lúa 75 ngày tuổi phát triển tốt, dự kiến đạt năng suất bình quân trên 60 tạ/ha.
 

Không chỉ phục vụ sản xuất, việc duy trì dòng chảy trên các sông còn bảo đảm nguồn nước sinh hoạt thiết yếu cho người dân địa phương. Ông Võ Hữu Hoàng, Phó Giám đốc Công ty Cổ phần Đô thị Ninh Hòa cho biết, đơn vị đang vận hành 3 nhà máy nước gồm Ninh Sơn, Ninh Trung và Ninh Đông, trực tiếp khai thác nước mặt trên sông Lốp và hồ Đá Bàn. Với tổng công suất hơn 17.000 m³/ngày đêm, hệ thống đang cấp nước sạch phục vụ trực tiếp cho hơn 40.000 hộ dân.

 

Vào mùa khô, dòng chảy tự nhiên trên sông Lốp suy giảm mạnh. Để bảo đảm công suất, công ty đã ký hợp đồng với Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Khánh Hòa để cung cấp nước thô điều tiết từ hồ Đá Bàn. Việc xả nước đều đặn từ thượng nguồn vừa giữ ổn định lượng nước đầu vào cho các nhà máy, vừa giúp cải thiện chất lượng nước mặt. Sự ưu tiên cho mục tiêu nước sinh hoạt giúp hệ thống cấp nước phục vụ người dân vận hành liên tục, không bị gián đoạn.

 

Việc duy trì ổn định nguồn nước cho hơn 40.000 hộ dân cũng thể hiện rõ nguyên tắc ưu tiên bảo đảm nước cho đời sống mà Luật Tài nguyên nước 2023 đặt ra. Trong điều kiện hạn hán, thiếu nước, việc phân phối nguồn nước không chỉ căn cứ vào nhu cầu của từng ngành mà trước hết phải bảo đảm các nhu cầu thiết yếu của người dân. Vì vậy, bảo đảm an ninh nguồn nước sinh hoạt phải được đặt trong tổng thể phương án điều hòa, phân phối nguồn nước của cả lưu vực, thay vì xử lý riêng lẻ khi thiếu nước đã xảy ra.

 

Bài toán điều hòa lưu vực
 

Để có nguồn nước tiếp ứng cho hạ lưu, công tác vận hành công trình hồ chứa thượng nguồn được tính toán cẩn trọng. Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Khánh Hòa hiện quản lý 19 hồ chứa nước (tổng dung tích thiết kế hơn 213 triệu m³), 31 đập dâng và 7 trạm bơm.

 

Bước vào vụ hè thu 2026, đợt nắng nóng kéo dài cuối tháng 7 khiến dòng chảy về các hồ chứa cạn kiệt so với trung bình nhiều năm. Hiện tại, dung tích các hồ chứa xuống thấp, chỉ còn khoảng 67,7 triệu m³ (đạt 31,7% dung tích thiết kế). Riêng hồ Đá Bàn - công trình chịu trách nhiệm cấp nước tưới cho diện tích sản xuất thực tế 4.200 ha lúa/vụ, cấp 17.500 m³/ngày đêm nước thô cho các nhà máy nước Ninh Sơn, Ninh Trung, Ninh Đông và duy trì dòng chảy tối thiểu 0,033 m³/s, dung tích cũng giảm xuống còn 18% dung tích thiết kế.

 

Trong điều kiện nguồn nước suy giảm mạnh, câu chuyện đặt ra không còn đơn thuần là vận hành một hồ chứa, mà là bài toán điều hòa, phân phối tài nguyên nước giữa nhiều nhu cầu trên cùng lưu vực.

 

Theo tinh thần của Luật Tài nguyên nước 2023, việc điều hòa, phân phối tài nguyên nước phải dựa trên khả năng của nguồn nước, có tính đến tác động của biến đổi khí hậu; bảo đảm công bằng, hợp lý giữa các đối tượng sử dụng nước, giữa thượng lưu và hạ lưu. Trong đó, nước cho sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp góp phần bảo đảm an ninh lương thực và các nhu cầu thiết yếu của người dân được ưu tiên, nhưng đồng thời phải bảo đảm duy trì dòng chảy tối thiểu trên sông.

Nhìn từ thực tế Ninh Hòa, nguyên tắc này đang được cụ thể hóa bằng việc cân đối lượng nước hồ Đá Bàn cho nhiều mục tiêu: cấp nước sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, hỗ trợ các công trình hạ lưu và duy trì dòng chảy trên sông. Khi lượng nước tích trữ giảm mạnh, yêu cầu đặt ra là từng mét khối nước phải được phân phối đúng thời điểm, đúng nhu cầu và hạn chế tối đa thất thoát.

 

Điều tiết bằng kịch bản
 

Ông Đinh Tấn Thành, Phó Giám đốc Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Khánh Hòa cho biết, trước áp lực cạn kiệt nguồn nước, đơn vị đã chủ động lập kịch bản cân bằng nước cho từng hệ thống. Công ty phân loại rõ: Đối với công trình đủ nước thì cấp theo kế hoạch; vùng nguy cơ thiếu nước thì chủ động khoanh vùng sản xuất để tránh thiệt hại.

 

Đồng thời, công ty áp dụng các biện pháp như tưới luân phiên trên kênh, vận hành cống hợp lý, tổ chức bơm chống hạn đối với một số công trình thiếu nước tưới, nạo vét khơi thông dòng chảy và gia cố các vị trí hư hỏng để tránh thất thoát nước. Việc điều tiết hỗ trợ từ hồ Đá Bàn cho đập Bến Bắp (tưới 270 ha) và đập Chị Trừ đã giải quyết hiệu quả cơn khát ở hạ du. Đơn vị cũng duy trì xả dòng chảy tối thiểu theo đúng giấy phép khai thác để vừa điều hòa môi trường, vừa đẩy mặn cho vùng ven biển. Kịch bản này bảo đảm cấp đủ nước thô phục vụ đời sống sinh hoạt của người dân và sản xuất công nghiệp đến giữa tháng 9/2026.
 

Theo ông Đinh Tấn Thành, quan điểm của Luật Tài nguyên nước là quản lý tài nguyên nước thống nhất theo lưu vực sông và nguồn nước, kết hợp với địa giới hành chính. Việc phân phối và điều hòa nguồn nước hiện được tính toán tổng thể từ thượng nguồn đến hạ lưu. Đây là cơ sở để đơn vị chủ động xây dựng phương án vận hành liên hồ chứa, cân đối nguồn nước theo từng lưu vực, hài hòa giữa nước sinh hoạt cho người dân, sản xuất nông nghiệp và công nghiệp. Sự chủ động điều tiết từ sớm, từ xa đã giúp địa phương vừa vượt qua hạn hán trước mắt, vừa bảo đảm an ninh nguồn nước lâu dài trước biến đổi khí hậu.

 

Điều đó đặc biệt quan trọng trong bối cảnh biến đổi khí hậu làm cho lượng nước đến hồ và diễn biến hạn hán, xâm nhập mặn ngày càng khó lường. Quản lý tốt nguồn nước vì thế không chỉ là có bao nhiêu nước để cấp, mà quan trọng hơn là dự báo được nguồn nước, xác định trước nhu cầu và chủ động phân phối nguồn nước hữu hạn cho từng thời kỳ.

 

 

 

nongnghiepmoitruong.vn