Lưu vực sông Mã: Nguồn nước duy trì trạng thái bình thường, chủ động chuẩn bị cho mùa cạn năm 2027
Theo báo cáo của Cục Quản lý tài nguyên nước, đến ngày 30/6/2026, nguồn nước trên lưu vực sông Mã trong mùa cạn năm 2026 duy trì “trạng thái bình thường”, cơ bản phù hợp và có xu thế tốt hơn so với Kịch bản nguồn nước (KBNN) đã công bố.
Nguồn nước cơ bản đáp ứng nhu cầu sử dụng
Kết quả theo dõi, giám sát diễn biến nguồn nước, tình hình khai thác, sử dụng nước và các thông tin khí tượng, thủy văn cho thấy, trong toàn bộ mùa cạn năm 2026, nguồn nước trên lưu vực sông Mã cơ bản bảo đảm các nhu cầu sử dụng nước. Tính đến ngày 30/6/2026, trạng thái nguồn nước trên lưu vực được đánh giá ở mức “bình thường”, phù hợp với KBNN đã được công bố và có xu thế tốt hơn so với một số nhận định trước đó.
Về lượng mưa, diễn biến thực tế trong tháng 6/2026 cơ bản phù hợp với xu thế được dự báo trong KBNN. Tuy nhiên, lượng mưa có sự phân hóa rõ giữa các khu vực.
Tại hầu hết các khu vực trên cả nước, tổng lượng mưa trong tháng 6 phổ biến thấp hơn từ 15-50% so với trung bình nhiều năm. Đáng chú ý, tại các tỉnh từ Thanh Hóa đến Hà Tĩnh, lượng mưa thấp hơn trung bình nhiều năm từ 55-90%.
Trong khi đó, một số khu vực vùng núi phía Đông Bắc Bộ ghi nhận lượng mưa cao hơn từ 30-55% so với trung bình nhiều năm.
Mặc dù lượng mưa tại một số khu vực thấp, diễn biến dòng chảy trên lưu vực sông Mã lại có xu hướng tích cực. Dòng chảy phổ biến cao hơn trung bình thời kỳ cùng thời kỳ và có xu hướng tốt hơn so với KBNN đã công bố. Đây là một trong những yếu tố quan trọng giúp duy trì trạng thái nguồn nước ổn định trong giai đoạn cuối mùa cạn.
Đặc biệt, qua theo dõi từ đầu mùa cạn đến hết ngày 30/6/2026, trên toàn bộ phạm vi lưu vực sông Mã chưa xuất hiện tình trạng hạn hán, thiếu nước. Nguồn nước cơ bản đáp ứng nhu cầu khai thác, sử dụng phục vụ sinh hoạt, sản xuất và các hoạt động kinh tế - xã hội trên lưu vực.
Các hồ chứa cơ bản nằm trong vùng an toàn cấp nước
Đối với hệ thống hồ chứa lớn, quan trọng, đến ngày 30/6/2026, tổng lượng nước tại 3 hồ Cửa Đạt, Hủa Na và Trung Sơn đạt khoảng 996 triệu m³, tương đương khoảng 48,6% dung tích toàn bộ.
Theo đánh giá của Cục Quản lý tài nguyên nước, lượng nước trữ tại các hồ cơ bản nằm trong vùng an toàn cấp nước và xấp xỉ với tổng lượng nước đã được nhận định trong KBNN.
Đối với 20 hồ, cụm hồ chứa thủy lợi có dung tích từ 1 triệu m³ trở lên, tổng lượng nước trữ đến ngày 30/6/2026 đạt khoảng 21,1 triệu m³, tương đương khoảng 36,6% dung tích toàn bộ.
Mặc dù mức trữ tại nhóm hồ thủy lợi thấp hơn đáng kể so với dung tích toàn bộ, kết quả tổng hợp cho thấy nguồn nước trên lưu vực vẫn duy trì trạng thái bình thường và chưa phát sinh tình trạng thiếu nước trên diện rộng.
Nguồn nước dưới đất ổn định
Cùng với nguồn nước mặt, nguồn nước dưới đất trên lưu vực sông Mã trong tháng 6/2026 duy trì trạng thái ổn định, phù hợp với KBNN đã công bố và cơ bản bảo đảm khả năng cấp nước cho các công trình khai thác nước dưới đất.
Tại các khu vực đồng bằng Nam sông Chu, Bắc sông Mã, Nam sông Mã - Bắc sông Chu và lưu vực sông Âm, mực nước dưới đất tại các lỗ khoan quan trắc thuộc mạng quan trắc quốc gia tài nguyên nước trong tầng chứa nước qh có giá trị trung bình khoảng 2,69 m.
So với cùng kỳ năm 2025, mực nước dưới đất có xu thế dâng hoặc hạ tùy từng vị trí quan trắc. Biên độ hạ dao động từ 0,2-1,29 m, trung bình 0,74 m; biên độ dâng từ 0,05-0,81 m, trung bình 0,26 m.
Đối với tầng chứa nước qp, mực nước trung bình khoảng 4,43 m. So với cùng kỳ năm 2025, mực nước cũng có sự biến động theo từng vị trí. Biên độ dâng dao động từ 0,06-1,36 m, trung bình 0,54 m; trong khi biên độ hạ từ 0,08-2,28 m, trung bình 0,57 m.
Nhìn chung, những biến động này chưa làm thay đổi trạng thái nguồn nước dưới đất trên toàn lưu vực. Tuy nhiên, việc tiếp tục theo dõi diễn biến mực nước tại các tầng chứa nước vẫn cần được duy trì, nhất là trong bối cảnh nhu cầu khai thác, sử dụng nước và điều kiện khí tượng, thủy văn có thể thay đổi trong những tháng tới.
Địa phương từng bước triển khai Kịch bản nguồn nước
Việc triển khai KBNN tại các địa phương trên lưu vực sông Mã cũng đạt những kết quả tích cực.
Đến kỳ báo cáo, 4/5 tỉnh, thành phố gồm Điện Biên, Thanh Hóa, Sơn La và Phú Thọ đã đăng tải KBNN trên cổng thông tin điện tử của địa phương.
Đối với việc xây dựng kế hoạch khai thác, sử dụng nước, 4/4 địa phương theo yêu cầu đã ban hành kế hoạch, gồm Điện Biên, Thanh Hóa, Sơn La và Phú Thọ. Các địa phương khác đang tiếp tục rà soát, chỉ đạo xây dựng kế hoạch phù hợp với KBNN và tình hình thực tế nguồn nước.
Bước vào mùa lũ, nguồn nước có thể gia tăng nhưng vẫn tiềm ẩn rủi ro
Theo KBNN trên lưu vực sông Mã mùa cạn năm 2026, thời kỳ mùa cạn kết thúc vào ngày 30/6/2026. Khi lưu vực chuyển sang thời kỳ mùa lũ, nguồn nước được dự báo có xu hướng gia tăng dưới tác động của lượng mưa.
Dự báo trong tháng 7/2026, tổng lượng mưa tại khu vực Bắc Bộ phổ biến từ 280-380 mm, có nơi trên 400 mm; khu vực từ Thanh Hóa đến Huế phổ biến từ 150-250 mm.
Sang tháng 8, tổng lượng mưa tại Bắc Bộ phổ biến từ 280-430 mm, có nơi cao hơn; khu vực từ Thanh Hóa đến Huế phổ biến từ 300-450 mm. Trong tháng 9, tổng lượng mưa tại Bắc Bộ phổ biến từ 150-300 mm, có nơi trên 350 mm; khu vực từ Thanh Hóa đến Huế phổ biến từ 300-450 mm.
Tuy nhiên, những dự báo về lượng mưa cần được đặt trong bối cảnh diễn biến ENSO đang có sự thay đổi đáng chú ý. Theo nhận định hiện tại, ENSO đã chuyển sang trạng thái El Niño, với chuẩn sai nhiệt độ mặt nước biển khu vực trung tâm Thái Bình Dương, khu vực NINO3.4, trong tuần đầu tháng 6/2026 cao hơn trung bình nhiều năm khoảng 0,9°C.
Theo nhận định được nêu trong báo cáo, El Niño có khả năng tiếp tục phát triển và có thể đạt cường độ từ trung bình đến mạnh vào cuối năm 2026. Khả năng xuất hiện El Niño rất mạnh trong khoảng tháng 10-12/2026 được nhận định với xác suất 20-25% và có thể kéo dài sang năm 2027.
Trong điều kiện El Niño, nắng nóng có khả năng gia tăng và gay gắt hơn, trong khi mùa mưa có thể kết thúc sớm và lượng mưa thiếu hụt. Đây là yếu tố có thể tác động trực tiếp đến lượng dòng chảy và khả năng tích nước của hệ thống hồ chứa.
Đáng chú ý, dự báo dòng chảy trong các tháng 7-9/2026 trên các sông ở Thanh Hóa có khả năng thấp hơn từ 10-37% so với trung bình thời kỳ cùng kỳ. Nếu diễn biến này kéo dài, nguy cơ thiếu hụt nguồn nước và ảnh hưởng đến khả năng tích nước của các hồ chứa trên lưu vực có thể gia tăng.
Chủ động chuẩn bị nguồn nước cho mùa cạn năm 2027
KBNN trên lưu vực sông Mã mùa cạn năm 2026 đã kết thúc ngày 30/6/2026. Trên cơ sở kết quả theo dõi, đánh giá hiện trạng nguồn nước và nhận định diễn biến khí tượng, thủy văn, Cục Quản lý tài nguyên nước đang chuẩn bị xây dựng KBNN trên lưu vực sông Mã cho mùa cạn năm 2027.
Trong giai đoạn trước mắt, Cục sẽ tiếp tục theo dõi, giám sát chặt chẽ diễn biến nguồn nước trên lưu vực, đặc biệt là việc vận hành các hồ chứa thuộc Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Mã trong mùa lũ.
Mục tiêu là chủ động phòng ngừa, ứng phó với các diễn biến bất thường của mưa, lũ; hạn chế thấp nhất thiệt hại do thiên tai; bảo đảm an toàn công trình, an toàn vùng hạ du; đồng thời nâng cao khả năng cắt, giảm lũ và tối ưu hóa việc tích, trữ, điều tiết nguồn nước phục vụ sinh hoạt, dân sinh và sản xuất.
Cùng với đó, Cục tiếp tục theo dõi tình hình khai thác, sử dụng nước và lượng nước tích trữ tại các hồ. Trường hợp mùa mưa năm 2026 kết thúc sớm, lượng mưa thiếu hụt và nguy cơ không tích đủ nước cho mùa cạn năm 2027 gia tăng, phương án tích nước cần được nghiên cứu, đề xuất kịp thời. Việc tích nước phải được tính toán hài hòa với yêu cầu bảo đảm an toàn công trình, an toàn chống lũ cho hạ du, đồng thời tránh xả thừa gây lãng phí nguồn nước.
Cục Quản lý tài nguyên nước sẽ chủ trì, phối hợp với các cơ quan, đơn vị liên quan xây dựng KBNN trên lưu vực sông Mã mùa cạn năm 2027 để trình Bộ Nông nghiệp và Môi trường xem xét, công bố.
Đồng thời, cơ quan khí tượng thủy văn tiếp tục theo dõi, dự báo, cập nhật thường xuyên tình hình khí tượng, thủy văn, đặc biệt là trạng thái El Niño và diễn biến mưa, lũ trong các tháng tiếp theo. Cơ quan quản lý công trình thủy lợi tiếp tục chỉ đạo khai thác, sử dụng nước phục vụ sản xuất nông nghiệp, sinh hoạt nông thôn; bảo đảm an toàn hồ chứa, hệ thống công trình thủy lợi trong mùa mưa lũ và chủ động phương án tích nước cho mùa cạn năm 2027.
DWRM