Điều chỉnh Quy trình vận hành liên hồ chứa Sê San, Srêpốk: Nâng cao hiệu quả phòng, chống thiên tai và quản lý nguồn nước trong tình hình mới

Chiều 12/6, Cục Quản lý tài nguyên nước (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) tổ chức cuộc họp tham vấn lấy ý kiến đối với dự thảo điều chỉnh Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Sê San và sông Srêpốk. Cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước Châu Trần Vĩnh chủ trì cuộc họp.

Tham dự cuộc họp có đại diện các Bộ, ngành Trung ương; Văn phòng Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự quốc gia; các đơn vị thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường; đại diện UBND, Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự, Sở Nông nghiệp và Môi trường các tỉnh Đắk Lắk, Lâm Đồng, Gia Lai, Quảng Ngãi; các đơn vị quản lý, vận hành hồ chứa thuộc quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Sê San, sông Srêpốk cùng các cơ quan, tổ chức liên quan.

Hoàn thiện quy trình vận hành theo hướng linh hoạt, hiệu quả

Phát biểu tại cuộc họp, Cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước Châu Trần Vĩnh cho biết, việc rà soát, điều chỉnh Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Sê San và sông Srêpốk là nhiệm vụ quan trọng nhằm thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường trong việc nâng cao hiệu quả quản lý, điều hòa, phân phối tài nguyên nước; chủ động phòng ngừa, ứng phó thiên tai; bảo đảm an toàn công trình và phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.

Theo Cục trưởng Châu Trần Vĩnh, mục tiêu trọng tâm của việc sửa đổi lần này là tiếp tục hoàn thiện cơ chế phối hợp vận hành giữa các hồ chứa theo hướng khoa học, linh hoạt, phù hợp hơn với thực tiễn. Trong đó, yêu cầu ưu tiên là nâng cao khả năng phòng, chống thiên tai, đặc biệt là cắt, giảm lũ cho vùng hạ du trong mùa mưa; đồng thời bảo đảm hài hòa các mục tiêu về cấp nước, phát điện, duy trì dòng chảy tối thiểu, bảo vệ môi trường và sử dụng hiệu quả nguồn nước.

Việc điều chỉnh quy trình được thực hiện trong bối cảnh tình hình khí hậu, thủy văn có nhiều biến động phức tạp, các hiện tượng cực đoan như mưa lớn bất thường, hạn hán, thiếu nước có xu hướng gia tăng. Cùng với đó, nhu cầu khai thác, sử dụng nước phục vụ sinh hoạt, sản xuất, năng lượng và phát triển kinh tế tại các địa phương trên lưu vực ngày càng lớn, đặt ra yêu cầu phải nâng cao năng lực điều hành, phối hợp vận hành hệ thống hồ chứa.

Dự thảo điều chỉnh được xây dựng trên cơ sở đánh giá quá trình thực hiện các quy trình hiện hành; rà soát những khó khăn, vướng mắc trong thực tế vận hành; cập nhật các thay đổi về điều kiện khí tượng thủy văn, hiện trạng hệ thống công trình, nhu cầu sử dụng nước và các yêu cầu mới trong quản lý tài nguyên nước.

Điều chỉnh để đáp ứng yêu cầu quản lý nguồn nước trong tình hình mới

Báo cáo tại cuộc họp, TS Đặng Thị Kim Nhung, Viện Quy hoạch Thủy lợi (Trung tâm Quy hoạch và Điều tra tài nguyên nước quốc gia), đại diện đơn vị tư vấn xây dựng dự thảo sửa đổi cho biết, việc điều chỉnh hai quy trình vận hành liên hồ chứa được nghiên cứu theo hướng tăng tính chủ động, linh hoạt trong điều hành, đồng thời nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các hồ chứa và cơ quan quản lý.

Đối với lưu vực sông Sê San, quy trình vận hành liên hồ chứa hiện hành đã góp phần quan trọng trong điều tiết nguồn nước, hỗ trợ giảm lũ cho hạ du và bảo đảm nhu cầu khai thác, sử dụng nước trong mùa cạn. Tuy nhiên, trước những thay đổi của điều kiện tự nhiên và yêu cầu bảo đảm an ninh nguồn nước, việc tiếp tục rà soát, điều chỉnh quy trình là cần thiết.

Một trong những nội dung được tập trung nghiên cứu là cơ chế phối hợp vận hành các hồ chứa trong mùa lũ và mùa cạn. Dự thảo bổ sung các trường hợp vận hành trong tình huống bất thường, khẩn cấp; đồng thời nghiên cứu phương án sử dụng hợp lý dung tích phòng lũ của các hồ chứa lớn, quan trọng nhằm nâng cao khả năng cắt, giảm lũ cho hạ du trong các tình huống đặc biệt theo quy định của Luật Tài nguyên nước năm 2023.

Bên cạnh đó, dự thảo cũng xem xét điều chỉnh một số nội dung liên quan đến vận hành hồ Sê San 4A trong mùa cạn theo hướng linh hoạt hơn. Việc vận hành được tính toán trên cơ sở dự báo nguồn nước, nhằm vừa bảo đảm duy trì dòng chảy về hạ du, vừa hài hòa với yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng và sử dụng tiết kiệm nguồn nước.

Đối với lưu vực sông Srêpốk, việc điều chỉnh quy trình được đặt trong bối cảnh hệ thống hồ chứa trên lưu vực có nhiều thay đổi so với thời điểm ban hành quy trình trước đây. Các cơ quan chuyên môn đã rà soát lại hệ thống công trình tham gia vận hành liên hồ, khả năng điều tiết của từng hồ chứa, đặc điểm mùa lũ, mùa cạn và yêu cầu cấp nước cho khu vực hạ du.

Theo dự thảo, một số nội dung mới được đề xuất, trong đó có việc bổ sung hồ Krông Pách Thượng tham gia quy trình vận hành liên hồ nhằm phối hợp với hồ Krông Búk Hạ trong công tác giảm lũ cho khu vực Lắk - Buôn Trấp, đồng thời điều tiết nguồn nước phục vụ sản xuất nông nghiệp vùng hạ du.

Ngoài ra, dự thảo cũng rà soát, điều chỉnh thời kỳ vận hành mùa lũ, mùa cạn trên các nhánh sông thuộc lưu vực Srêpốk trên cơ sở đặc điểm khí tượng thủy văn, hiện trạng công trình và các quy chuẩn kỹ thuật hiện hành. Mục tiêu là hạn chế tình trạng bị động trong tích nước, xả lũ, đồng thời đáp ứng tốt hơn nhu cầu sử dụng nước của người dân và các ngành kinh tế.

Tăng cường phối hợp, hướng tới vận hành hồ chứa theo thời gian thực

Tại cuộc họp, Cục trưởng Châu Trần Vĩnh đề nghị đơn vị tư vấn tập trung làm rõ các điểm mới, nội dung khác biệt so với quy trình hiện hành, cũng như những vấn đề còn có ý kiến khác nhau để các đại biểu thảo luận, góp ý, hoàn thiện dự thảo theo hướng khoa học, khả thi và phù hợp thực tiễn.

Theo Cục Quản lý tài nguyên nước, việc xây dựng, điều chỉnh quy trình vận hành liên hồ chứa không chỉ nhằm nâng cao hiệu quả vận hành các hồ thủy lợi, thủy điện mà còn là một trong những công cụ quan trọng để thực hiện quản lý tổng hợp tài nguyên nước theo lưu vực sông.

Trong đó, yêu cầu đặt ra là tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan Trung ương, chính quyền địa phương, đơn vị quản lý vận hành công trình; bảo đảm sự thống nhất trong chỉ đạo, điều hành khi xảy ra các tình huống thiên tai, hạn hán, thiếu nước hoặc biến động bất thường về nguồn nước.

Dự thảo điều chỉnh cũng định hướng tiếp tục hoàn thiện các công cụ hỗ trợ ra quyết định điều hòa, phân phối tài nguyên nước, từng bước đáp ứng yêu cầu vận hành theo thời gian thực theo quy định của Luật Tài nguyên nước 2023.

Đối với lưu vực sông Sê San, việc vận hành liên hồ chứa còn gắn với yêu cầu quản lý, sử dụng bền vững nguồn nước trong khuôn khổ hợp tác phát triển lưu vực sông Mê Công. Cơ quan quản lý tiếp tục theo dõi, đánh giá tình hình vận hành các hồ chứa, kịp thời tham mưu các giải pháp nhằm bảo đảm hài hòa lợi ích giữa các ngành, địa phương và các bên liên quan.

Hoàn thiện quy trình trên cơ sở thực tiễn vận hành

Tại cuộc họp, các đại biểu thống nhất cho rằng việc điều chỉnh quy trình vận hành liên hồ chứa cần bảo đảm tính linh hoạt nhưng vẫn phải đặt yêu cầu an toàn công trình, an toàn vùng hạ du và hiệu quả sử dụng nguồn nước lên hàng đầu.

Một số ý kiến đề nghị nghiên cứu cơ chế cho phép vận hành linh hoạt vào các thời điểm nhu cầu sử dụng nước ở hạ du thấp như ngày nghỉ, lễ, tết, cuối tuần nhằm tối ưu hóa hiệu quả khai thác nguồn nước. Tuy nhiên, các đại biểu cũng chỉ ra những khó khăn phát sinh trong thực tế, đặc biệt là sự phối hợp giữa yêu cầu vận hành thủy điện và điều độ hệ thống điện quốc gia trong bối cảnh tỷ trọng năng lượng tái tạo ngày càng tăng.

Bên cạnh đó, các địa phương đề nghị làm rõ hơn trách nhiệm, cơ chế phối hợp giữa chủ hồ, cơ quan điều độ điện và cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên nước; bổ sung quy định về thời gian thông báo xả nước, xây dựng hệ thống giám sát, cập nhật bản đồ ngập lụt và tăng cường phối hợp liên tỉnh trong vận hành hồ chứa.

Một số vấn đề thực tiễn cũng được đề cập như việc bảo đảm dòng chảy tối thiểu, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp, nguy cơ sạt lở bờ sông và yêu cầu tăng cường ứng dụng dữ liệu thời gian thực trong quản lý, vận hành.

Kết luận cuộc họp, Cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước Châu Trần Vĩnh đề nghị các đại biểu tiếp tục gửi ý kiến góp ý bằng văn bản để cơ quan soạn thảo tổng hợp, nghiên cứu, hoàn thiện dự thảo. Mục tiêu là xây dựng quy trình vận hành liên hồ chứa khoa học, hiệu quả, đáp ứng yêu cầu thực tiễn, đồng bộ với các quy định pháp luật hiện hành.

Trước đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã tổ chức lấy ý kiến các bộ, ngành, địa phương, cơ quan liên quan và đơn vị quản lý vận hành hồ chứa đối với dự thảo điều chỉnh quy trình trên hai lưu vực sông. Các nội dung góp ý tập trung vào hệ thống hồ tham gia quy trình, thời kỳ vận hành mùa lũ, mùa cạn, ngưỡng mực nước vận hành, yêu cầu bảo đảm dòng chảy hạ du và cơ chế xử lý tình huống bất thường.

Trên cơ sở các ý kiến đóng góp, Bộ Nông nghiệp và Môi trường tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu, chỉnh sửa dự thảo nhằm bảo đảm tính đồng bộ, khả thi, phù hợp với điều kiện thực tế của từng lưu vực sông.

Việc hoàn thiện Quy trình vận hành liên hồ chứa trên lưu vực sông Sê San và Srêpốk được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, điều hòa, phân phối tài nguyên nước; tăng cường khả năng ứng phó với thiên tai, giảm thiểu rủi ro cho vùng hạ du; đồng thời khai thác, sử dụng hiệu quả nguồn nước phục vụ phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

DWRM