Họp tham vấn khởi động dự án GEF-8 thúc đẩy an ninh nguồn nước và phục hồi hệ sinh thái lưu vực sông Hồng – Thái Bình

Ngày 22/5, tại Hà Nội, Cục Quản lý tài nguyên nước (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã phối hợp với Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc (FAO) và Trung tâm Quản lý Môi trường Quốc tế (ICEM) tổ chức cuộc họp tham vấn khởi động dự án GEF-8 “Nâng cao an ninh nguồn nước, đa dạng sinh học và sinh kế thích ứng thông qua quản lý tổng hợp tài nguyên nước và phục hồi hệ sinh thái tại lưu vực sông Hồng – Thái Bình”. Cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước Châu Trần Vĩnh chủ trì cuộc họp.

 

Tham dự cuộc họp có ông Nguyễn Đức Thuận, Giám đốc Quỹ Bảo vệ Môi trường Việt Nam (VEPF), đầu mối tác nghiệp Quỹ Môi trường toàn cầu (GEF) Việt Nam; ông Vinod Ahuja, Trưởng đại diện tại Việt Nam - Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO); ông Ulrich Apel, Chuyên gia Môi trường cấp cao - Trưởng nhóm điều phối dự án ERIP, GEF; ông Jeremy Carew-Reid, Tổng Giám đốc, Trung tâm Quốc tế về Quản lý môi trường (ICEM).

Cùng tham dự cuộc họp có Phó Cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước Ngô Mạnh Hà; đại diện các Cục, Vụ thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường; Bộ Tài chính, Bộ Khoa học Công nghệ; Sở Nông nghiệp và Môi trường các tỉnh; các đối tác phát triển quốc tế, các cơ quan Liên Hợp Quốc, các tổ chức phi chính phủ trong nước và quốc tế; và các cơ quan liên quan.

Cuộc họp được tổ chức nhằm giới thiệu mục tiêu, định hướng và các hoạt động trọng tâm của dự án; đồng thời tham vấn các bên liên quan về phương pháp tiếp cận, cơ chế phối hợp và chia sẻ kinh nghiệm trong quản lý tổng hợp tài nguyên nước, phục hồi hệ sinh thái, bảo tồn đa dạng sinh học và nâng cao sinh kế cộng đồng trên lưu vực.

Lưu vực chiến lược đang đối mặt nhiều thách thức

Phát biểu tại cuộc họp, Cục trưởng Châu Trần Vĩnh nhấn mạnh, trong bối cảnh biến đổi khí hậu, gia tăng nhu cầu sử dụng nước và suy giảm hệ sinh thái, việc bảo đảm an ninh nguồn nước và quản lý tổng hợp tài nguyên nước đang trở thành yêu cầu cấp thiết đối với Việt Nam nói chung và lưu vực sông Hồng – Thái Bình nói riêng.

Theo Cục trưởng Châu Trần Vĩnh, lưu vực sông Hồng – Thái Bình là một trong những lưu vực sông quan trọng nhất của Việt Nam và khu vực, có tổng diện tích khoảng 169.020 km², trải rộng trên lãnh thổ Việt Nam, Trung Quốc và Lào. Trong đó, phần diện tích thuộc Việt Nam chiếm khoảng 51,3% diện tích toàn lưu vực.

Không chỉ giữ vai trò đặc biệt quan trọng về kinh tế, chính trị, văn hóa và môi trường đối với khu vực miền Bắc và cả nước, lưu vực sông Hồng – Thái Bình còn sở hữu giá trị đa dạng sinh học cao với nhiều hệ sinh thái đặc thù, trải dài từ vùng núi thượng nguồn đến vùng cửa sông ven biển. Toàn lưu vực hiện có 17 vườn quốc gia và 73 khu bảo tồn thiên nhiên với nhiều hệ sinh thái có ý nghĩa toàn cầu.

Tuy nhiên, lưu vực sông Hồng – Thái Bình đang phải đối mặt với hàng loạt thách thức như ô nhiễm nguồn nước, suy giảm rừng và hệ sinh thái, khai thác tài nguyên thiếu bền vững, gia tăng nguy cơ thiên tai, hạn hán, lũ lụt, cùng những hạn chế trong cơ chế phối hợp quản lý liên ngành và liên vùng.

“Trong bối cảnh đó, việc thúc đẩy các giải pháp quản lý tổng hợp tài nguyên nước gắn với phục hồi hệ sinh thái và nâng cao khả năng chống chịu cho cộng đồng là yêu cầu cấp bách nhằm hướng tới phát triển bền vững”, Cục trưởng Châu Trần Vĩnh nhấn mạnh.

Thúc đẩy cách tiếp cận tích hợp giữa nước, hệ sinh thái và sinh kế

Dự án GEF-8 được xây dựng trong khuôn khổ Chương trình tích hợp phục hồi hệ sinh thái của GEF, do FAO hỗ trợ Chính phủ Việt Nam thông qua Bộ Nông nghiệp và Môi trường, với nguồn vốn ủy thác từ Quỹ Môi trường toàn cầu.

Cục Quản lý tài nguyên nước là cơ quan chủ dự án, phối hợp thực hiện cùng ICEM. Dự án có thời gian triển khai 5 năm.

Mục tiêu tổng quát của dự án là áp dụng phương pháp tiếp cận quản lý tổng hợp tài nguyên nước và phục hồi hệ sinh thái tại lưu vực sông Hồng – Thái Bình nhằm tăng cường an ninh nguồn nước, đảo ngược xu thế suy thoái hệ sinh thái, bảo tồn đa dạng sinh học và nâng cao sinh kế thích ứng cho cộng đồng.

Theo kế hoạch, dự án sẽ triển khai 4 hợp phần chính gồm: Cải thiện môi trường chính sách và công cụ hỗ trợ ra quyết định; xây dựng cơ chế khuyến khích phục hồi hệ sinh thái; tăng cường năng lực, chia sẻ tri thức; đồng thời thiết lập hệ thống giám sát, đánh giá trên toàn lưu vực.

Trong đó, dự án tập trung thúc đẩy kiểm kê tài nguyên nước, xây dựng nền tảng quản lý đa ngành; triển khai các giải pháp thuận tự nhiên; thiết kế hệ thống chi trả dịch vụ hệ sinh thái từ cấp cơ sở; tăng cường sự tham gia của cộng đồng và xây dựng chiến lược nhân rộng mô hình.

Sau 5 năm triển khai, dự án đặt mục tiêu hơn 31.000 ha đất được quản lý hiệu quả và sử dụng bền vững; phục hồi khoảng 200.000 ha hệ sinh thái gồm rừng, đất ngập nước và đất nông nghiệp; cải thiện quản lý tổng hợp tài nguyên nước trên khoảng 700.000 ha cảnh quan.

Bên cạnh đó, khoảng 40.000 người dân được hưởng lợi trực tiếp từ dự án, trong đó 50% là phụ nữ; khoảng 3,3 triệu người trên lưu vực được hưởng lợi gián tiếp; đồng thời góp phần cắt giảm khoảng 10 triệu tấn carbon mỗi năm.

An ninh nguồn nước phải gắn với an ninh sinh thái và sinh kế

Phát biểu tại cuộc họp, Tiến sĩ Vinod Ahuja, Trưởng đại diện FAO tại Việt Nam cho rằng nước đang trở thành một trong những thách thức phát triển mang tính quyết định trên phạm vi toàn cầu.

Theo ông Vinod Ahuja, nước không chỉ liên quan đến vấn đề tài nguyên mà còn gắn chặt với an ninh lương thực, đa dạng sinh học, năng lượng, sinh kế, khả năng chống chịu với biến đổi khí hậu và phúc lợi con người.

“Những gì thế giới đang đối mặt hiện nay không chỉ là áp lực lên tài nguyên nước, mà còn là áp lực lên toàn bộ mối quan hệ giữa hệ sinh thái và các hệ thống phát triển kinh tế - xã hội”, ông Vinod Ahuja nhận định.

Đại diện FAO nhấn mạnh, các lưu vực sông hiện nay cần được nhìn nhận như những “hệ thống sống”, nơi kết nối rừng, đất ngập nước, đất nông nghiệp, đô thị, nền kinh tế và cộng đồng dân cư qua nhiều thế hệ.

Trong bối cảnh đó, an ninh nguồn nước, an ninh sinh thái và an ninh sinh kế không còn là những vấn đề tách biệt mà cần được tiếp cận trong cùng một chiến lược phát triển bền vững.

Theo Tiến sĩ Vinod Ahuja, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng về phát triển kinh tế, nông nghiệp, giảm nghèo và bảo đảm an ninh lương thực. Tuy nhiên, giai đoạn phát triển tiếp theo đòi hỏi những cách tiếp cận mới nhằm hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế với bảo vệ môi trường và duy trì tính toàn vẹn của hệ sinh thái.

Ông cho rằng các thách thức như lũ lụt, hạn hán, suy thoái đất, mất đa dạng sinh học hay căng thẳng nguồn nước đều có mối liên hệ chặt chẽ với nhau. Vì vậy, các giải pháp đơn ngành sẽ khó mang lại hiệu quả bền vững nếu thiếu tư duy tích hợp và phối hợp liên ngành.

Đánh giá về dự án, Trưởng đại diện FAO tại Việt Nam khẳng định đây là sáng kiến phù hợp với các ưu tiên quốc gia của Việt Nam cũng như các cam kết quốc tế về ứng phó biến đổi khí hậu, tăng trưởng xanh, giảm phát thải carbon, bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển nông thôn bền vững.

“FAO mong muốn tiếp tục hợp tác chặt chẽ với Cục Quản lý tài nguyên nước và các đối tác nhằm bảo đảm an ninh nguồn nước, bảo tồn đa dạng sinh học và nâng cao khả năng chống chịu cho cộng đồng trên lưu vực sông Hồng – Thái Bình”, ông Vinod Ahuja nhấn mạnh.

Phát biểu tại cuộc họp, đại diện Cục Quản lý tài nguyên nước cũng cho biết, với sự hỗ trợ của GEF, sự đồng hành của FAO, ICEM cùng sự phối hợp của các bộ, ngành, địa phương và các đối tác phát triển, dự án được kỳ vọng sẽ góp phần quan trọng trong nâng cao an ninh nguồn nước, phục hồi hệ sinh thái, bảo tồn đa dạng sinh học và cải thiện sinh kế cho người dân trên lưu vực sông Hồng – Thái Bình trong thời gian tới.

 

DWRM