Tăng cường hợp tác bảo vệ tầng chứa nước xuyên biên giới Campuchia – Đồng bằng sông Cửu Long

Ngày 25/3, tại Siem Reap (Campuchia), Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) phối hợp với Tổng cục Bảo vệ Môi trường Campuchia (GDEP), Bộ Môi trường Campuchia (MOE) và Cục Quản lý tài nguyên nước (DWRM), Bộ Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam (MAE) tổ chức Hội nghị Đánh giá Thường niên (ASM) của dự án “Tăng cường tính bền vững của tầng chứa nước xuyên biên giới Campuchia – Đồng bằng sông Cửu Long” (CMDA).

 

Hội nghị có sự tham dự của đại diện các cơ quan quản lý cấp bộ, địa phương, các tổ chức quốc tế và chuyên gia nhằm thúc đẩy hợp tác, tăng cường sự tham gia của các bên liên quan, đồng thời chia sẻ thông tin, kết quả và định hướng triển khai dự án trong giai đoạn tiếp theo. Đây cũng là diễn đàn quan trọng để cập nhật các thông tin mới, huy động nguồn lực và thúc đẩy đối thoại chính sách về quản lý nước ngầm xuyên biên giới.

Một trong những kết quả nổi bật của dự án là việc triển khai khảo sát hơn 5.000 hộ gia đình trong khu vực, được phân tách theo giới tính, qua đó cung cấp bộ dữ liệu toàn diện và cập nhật về hiện trạng khai thác, sử dụng nước ngầm tại tầng chứa nước Campuchia – Đồng bằng sông Cửu Long. Đây được đánh giá là một trong những nguồn dữ liệu chi tiết và có giá trị cao, phục vụ trực tiếp cho công tác hoạch định chính sách và quản lý tài nguyên nước trong khu vực.

Phát biểu tại hội nghị, Tiến sĩ Andrew Wyatt, Phó Giám đốc IUCN khu vực Hạ lưu sông Mê Công nhấn mạnh, dự án CMDA là sáng kiến quy mô lớn đầu tiên tập trung vào mối liên kết giữa hệ sinh thái Đồng bằng sông Cửu Long và tầng chứa nước xuyên biên giới. Theo ông, các kết quả nghiên cứu của dự án sẽ cung cấp cơ sở khoa học quan trọng để xây dựng các chiến lược hợp tác chung, trong đó có Chương trình Hành động Chiến lược (SAP), nhằm giải quyết các thách thức phát triển bền vững dài hạn của khu vực.

Để hỗ trợ quá trình ra quyết định và tăng cường phối hợp giữa hai quốc gia, dự án đã thành lập Ủy ban Kỹ thuật Chung và Ủy ban Liên Bộ (IMC) với sự tham gia của các cơ quan chủ chốt. Các cơ chế này đóng vai trò định hướng xây dựng SAP, đồng thời đặt nền móng cho một khuôn khổ hợp tác và điều phối xuyên biên giới bền vững trong quản lý tầng chứa nước chung. Hội nghị lần này cũng đánh dấu phiên họp chung đầu tiên của các Ủy ban Liên Bộ, cùng với Hội thảo xây dựng tầm nhìn lần thứ nhất được tổ chức ngay sau đó.

Theo các chuyên gia, tầng chứa nước xuyên biên giới Campuchia – Đồng bằng sông Cửu Long đang đối mặt với nhiều thách thức nghiêm trọng mang tính liên quốc gia. Trong đó có sự suy giảm bổ cập nước ngầm do thay đổi mục đích sử dụng đất, tình trạng khai thác quá mức, ô nhiễm từ hoạt động nông nghiệp, xâm nhập mặn gia tăng và hiện tượng sụt lún đất. Những vấn đề này không chỉ ảnh hưởng đến an ninh nguồn nước mà còn tác động trực tiếp đến sinh kế, hệ sinh thái và sự phát triển bền vững của toàn vùng.

Các đại biểu nhận định, để giải quyết hiệu quả những thách thức nêu trên, cần có cách tiếp cận tổng hợp và sự phối hợp chặt chẽ giữa các quốc gia có chung nguồn nước. Trong đó, việc tăng cường chia sẻ dữ liệu, hài hòa chính sách và thiết lập các cơ chế hợp tác lâu dài được xem là yếu tố then chốt.

Dự án CMDA cũng đặc biệt nhấn mạnh đến yếu tố bao trùm trong quản lý tài nguyên nước, phù hợp với tinh thần của Ngày Nước Thế giới 2026. Theo đó, các hoạt động của dự án hướng tới đảm bảo sự tham gia đầy đủ của phụ nữ, thanh niên và các nhóm yếu thế, đồng thời tạo điều kiện để các nhóm này được hưởng lợi công bằng từ các kết quả của dự án.

Là sáng kiến lớn nhất Đông Nam Á trong lĩnh vực quản lý tầng chứa nước xuyên biên giới thuộc Chương trình Nước Quốc tế của Quỹ Môi trường Toàn cầu (GEF), dự án CMDA do Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) triển khai, phối hợp với Chính phủ Campuchia và Việt Nam. IUCN đóng vai trò cơ quan điều phối chính, cùng với sự tham gia của UNESCO và Viện Tương lai khu vực Mekong (MERFI) với tư cách đối tác đồng thực hiện.

Dự án được triển khai trong giai đoạn 2023 - 2028, với mục tiêu tổng thể là nâng cao tính bền vững môi trường và đảm bảo an ninh nguồn nước tại khu vực hạ lưu sông Mê Công thông qua việc cải thiện quản trị và sử dụng bền vững nguồn nước ngầm xuyên biên giới.

Các hợp phần chính của dự án bao gồm: thực hiện Phân tích Chẩn đoán Xuyên biên giới (TDA) nhằm xác định và thống nhất các vấn đề trọng tâm; triển khai các mô hình thí điểm để kiểm chứng các giải pháp quản lý như bổ cập nước ngầm và giảm thiểu tác động tiêu cực; tăng cường thể chế và cơ chế hợp tác xuyên biên giới; xây dựng Chương trình Hành động Chiến lược (SAP); và nâng cao năng lực, thiết lập hệ thống giám sát, lồng ghép yếu tố giới và tăng cường phối hợp giữa các bên liên quan.

Tiến sĩ Waleed Abouelhassan, chuyên gia về Đất và Nước của FAO cho rằng, dự án đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy quản lý bền vững nước ngầm tại cả Campuchia và Việt Nam, góp phần bảo vệ nguồn tài nguyên thiết yếu cho đời sống người dân, sản xuất nông nghiệp và hệ sinh thái. Theo ông, Hội nghị Đánh giá Thường niên là cơ hội quan trọng để các bên cùng rà soát tiến độ, thống nhất ưu tiên và thúc đẩy các hành động cụ thể nhằm hướng tới quản lý lâu dài, hiệu quả tầng chứa nước chung.

Được tổ chức trong khuôn khổ Ngày Nước Thế giới 2026 (22/3) với chủ đề “Nước và bình đẳng giới” cùng thông điệp “Nơi dòng nước chảy, bình đẳng nảy mầm”, hội nghị cũng góp phần lan tỏa thông điệp về tầm quan trọng của tiếp cận công bằng đối với nước sạch và vệ sinh. Đây được coi là nền tảng để giảm bất bình đẳng giới, đồng thời thúc đẩy thực hiện các Mục tiêu Phát triển Bền vững, đặc biệt là SDG 6 về nước sạch và vệ sinh và SDG 5 về bình đẳng giới.

Trong khuôn khổ chương trình, một phiên thảo luận chuyên đề đã tập trung vào việc lồng ghép yếu tố giới trong quản lý nước ngầm, đồng thời chia sẻ các kết quả ban đầu từ khảo sát hộ gia đình phục vụ TDA. Các đại biểu cũng thảo luận về các sáng kiến hợp tác của đối tác, cơ chế điều phối xuyên biên giới và các thỏa thuận hợp tác trong quản lý tài nguyên nước.

Hội nghị có sự tham gia của đông đảo đại biểu từ các cơ quan trung ương, chính quyền địa phương, viện nghiên cứu, trường đại học, tổ chức quốc tế, tổ chức phi chính phủ, đối tác kỹ thuật và cơ quan truyền thông của cả hai quốc gia. Sự tham gia đa dạng này được kỳ vọng sẽ góp phần tăng cường tính kết nối, chia sẻ tri thức và thúc đẩy các sáng kiến hợp tác thiết thực trong quản lý tài nguyên nước xuyên biên giới.
Kết quả của Hội nghị Đánh giá Thường niên được kỳ vọng sẽ đóng góp quan trọng vào việc hoàn thiện các định hướng chiến lược của dự án, đồng thời hỗ trợ tăng cường hợp tác giữa Campuchia và Việt Nam trong quản lý bền vững tầng chứa nước chung. Qua đó, góp phần đảm bảo an ninh nguồn nước, bảo vệ hệ sinh thái và thúc đẩy phát triển bền vững cho toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng gia tăng.

 

DWRM