Tăng cường hợp tác Việt Nam – Lào trong quản lý bền vững tài nguyên nước xuyên biên giới

Ngày 23/3 tại Hà Nội, Cục Quản lý tài nguyên nước (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) phối hợp với Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) và Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) tổ chức Cuộc họp tổng kết thường niên (ASM) của dự án “Thúc đẩy an ninh nguồn nước và môi trường cho các lưu vực sông xuyên biên giới sông Mã và sông Cả và vùng ven biển liên quan”.

 

Sự kiện được tổ chức nhằm đánh giá tiến độ triển khai, chia sẻ kết quả bước đầu, đồng thời tăng cường đối thoại, thúc đẩy hợp tác giữa các bên liên quan trong quản lý tài nguyên nước xuyên biên giới giữa Việt Nam và Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Lào.

 

Diễn đàn tăng cường hợp tác quản lý tài nguyên nước xuyên biên giới

 

Cuộc họp có sự tham dự của đại diện các cơ quan quản lý nhà nước của hai quốc gia, các tổ chức quốc tế, viện nghiên cứu, trường đại học, khu vực tư nhân và các bên liên quan. Đây là diễn đàn quan trọng nhằm trao đổi định hướng hợp tác, chia sẻ kinh nghiệm và thúc đẩy các giải pháp quản trị nguồn nước bền vững, góp phần cải thiện sinh kế và bảo vệ hệ sinh thái tại các lưu vực sông chung.

 

Phát biểu khai mạc, Cục trưởng Cục Quản lý tài nguyên nước Châu Trần Vĩnh nhấn mạnh, tài nguyên nước giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an ninh quốc gia và duy trì cân bằng hệ sinh thái. Đối với các lưu vực sông xuyên biên giới như sông Mã và sông Cả, việc quản lý, khai thác và sử dụng hiệu quả nguồn nước không chỉ là vấn đề của riêng mỗi quốc gia mà đòi hỏi sự hợp tác chặt chẽ, lâu dài và hiệu quả giữa các nước cùng chia sẻ nguồn nước.

Theo Cục trưởng Châu Trần Vĩnh, trong bối cảnh hiện nay, hai lưu vực sông đang đối mặt với nhiều thách thức như biến đổi chế độ dòng chảy do phát triển thủy điện, suy giảm rừng đầu nguồn, gia tăng nhu cầu sử dụng nước, ô nhiễm môi trường nước và tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu. Những yếu tố này không chỉ ảnh hưởng đến an ninh nguồn nước mà còn tác động trực tiếp đến sinh kế của người dân và sự phát triển bền vững của khu vực.

 

Dự án sông Mã - sông Cả dự án song phương đầu tiên của Chương trình nước Quốc tế, Quỹ Môi trường Toàn cầu (GEF) giữa CHDCND Lào và Việt Nam. Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) đóng vai trò là cơ quan thực hiện, IUCN là cơ quan triển khai, phối hợp với Cục Quản lý tài nguyên nước (Việt Nam) và Cục Tài nguyên nước (Lào). Các lưu vực sông Mã và sông Cả trải dài qua các tỉnh Điện Biên, Sơn La, Hòa Bình (cũ), Thanh Hóa, Nghệ An và Hà Tĩnh của Việt Nam, và các tỉnh Houaphan và Xiengkhouang của CHDCND Lào.

 

Dự án sẽ giúp Việt Nam và CHDCND Lào giải quyết các vấn đề quản lý tài nguyên nước ngọt và sức khỏe hệ sinh thái tại các lưu vực sông Mã và sông Cả thông qua thúc đẩy hợp tác và hành động xuyên biên giới. Dự án có năm hợp phần: (1) thực hiện Phân tích Chẩn đoán Xuyên biên giới (TDA), (2) thúc đẩy hợp tác xuyên biên giới, (3) triển khai các dự án thí điểm, (4) xây dựng Chương trình Hành động Chiến lược (SAP) và Kế hoạch Hành động Quốc gia (NAPs), và (5) nâng cao nhận thức, tăng cường năng lực và lồng ghép giới.

 

Cục trưởng Châu Trần Vĩnh cho rằng, dự án có ý nghĩa quan trọng khi tạo dựng nền tảng hợp tác xuyên biên giới, hướng tới quản lý tổng hợp tài nguyên nước, bảo vệ hệ sinh thái và nâng cao khả năng chống chịu trước các tác động của biến đổi khí hậu.

 

Làm rõ các thách thức xuyên biên giới từ kết quả bước đầu

 

Một trong những nội dung trọng tâm của dự án là thực hiện Phân tích Chẩn đoán xuyên biên giới (TDA) tại hai lưu vực sông. Đây là công cụ quan trọng nhằm xác định các vấn đề cốt lõi, nguyên nhân và tác động liên quan đến tài nguyên nước trên phạm vi toàn lưu vực.

 

Các kết quả đánh giá ban đầu cho thấy một số vấn đề đáng chú ý, trong đó có hiện tượng cá chết có thể liên quan đến ô nhiễm từ hoạt động nông nghiệp, cũng như nguy cơ gia tăng lũ quét do ảnh hưởng của các cơn bão nhiệt đới với cường độ ngày càng mạnh.

 

Dự kiến, báo cáo TDA sẽ được hoàn thiện vào cuối năm 2026, làm cơ sở để triển khai các dự án thí điểm và xây dựng Chương trình Hành động Chiến lược trong giai đoạn tiếp theo.

 

Bên cạnh đó, dự án đã tiến hành đánh giá mạng lưới quan trắc khí tượng thủy văn tại Việt Nam và Lào nhằm cải thiện phạm vi và chất lượng giám sát, phục vụ phát triển các hệ thống cảnh báo sớm. Kết quả đánh giá sẽ là cơ sở kỹ thuật để nâng cấp hệ thống quan trắc và thúc đẩy cơ chế chia sẻ dữ liệu giữa hai quốc gia.

 

Hoàn thiện khung pháp lý, tăng cường phối hợp song phương

 

Một điểm nhấn quan trọng của dự án là thúc đẩy xây dựng thỏa thuận hợp tác tài nguyên nước xuyên biên giới giữa Việt Nam và Lào. Trước đó, vào tháng 12/2025, hai Bộ đã tổ chức cuộc họp cấp cao nhằm thảo luận nội dung hợp tác, hướng tới thiết lập khuôn khổ pháp lý cho quản lý tài nguyên nước chung.

 

Ông Jake Brunner, Giám đốc IUCN vùng Hạ lưu sông Mê Công cho biết, các vấn đề tại hai lưu vực sông chỉ có thể được giải quyết hiệu quả thông qua hợp tác tích cực giữa hai quốc gia. Thỏa thuận hợp tác đang được xây dựng sẽ tạo nền tảng pháp lý cho việc quản lý cả chất lượng và trữ lượng nước trong dài hạn.

 

Từ phía Lào, ông Vinvilay Sayaphone, Phó Cục trưởng Cục Tài nguyên nước, Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lào cũng khẳng định, các thách thức về tài nguyên nước tại lưu vực sông Mã và sông Cả đang ngày càng gia tăng, bao gồm tác động từ phát triển thủy điện, thay đổi sử dụng đất, mở rộng nông nghiệp và biến đổi khí hậu.

 

Trong bối cảnh đó, việc tăng cường hợp tác xuyên biên giới là yêu cầu tất yếu. Lào cam kết tiếp tục phối hợp chặt chẽ với Việt Nam trong chia sẻ dữ liệu, nâng cao năng lực giám sát và xây dựng các phương thức quản lý thống nhất, nhằm bảo đảm sử dụng bền vững và công bằng nguồn nước chung.

Theo ông Waleed Abouelhassan, Chuyên gia về Đất và Nước của FAO, dự án là minh chứng rõ nét cho việc các phân tích chung và đối thoại có thể được chuyển hóa thành các hành động phối hợp cụ thể giữa các quốc gia.

 

Việc tăng cường hợp tác giữa Việt Nam và Lào không chỉ giúp ứng phó với các rủi ro liên quan đến nước đang thay đổi mà còn góp phần bảo vệ hệ sinh thái và hỗ trợ sinh kế bền vững cho người dân trong lưu vực.

 

Cuộc họp ASM lần này là dịp để các đối tác rà soát tiến độ, thống nhất các bước đi tiếp theo và tăng cường sự phối hợp trong triển khai các hoạt động của dự án.

 

Gắn kết với Ngày Nước Thế giới 2026: Thúc đẩy bình đẳng giới

 

Cuộc họp được tổ chức nhân dịp Ngày Nước Thế giới 2026 (22/3) với chủ đề “Nước và bình đẳng giới”, qua đó nhấn mạnh vai trò của nước trong việc thúc đẩy công bằng xã hội và phát triển bền vững.

 

Tại hội thảo, các nội dung liên quan đến lồng ghép giới và thúc đẩy hòa nhập xã hội trong quản lý tài nguyên nước đã được chia sẻ, bao gồm các phát hiện ban đầu từ hợp phần giới trong TDA.

 

Việc bảo đảm tiếp cận công bằng với nước sạch và dịch vụ vệ sinh không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn là yếu tố then chốt để giảm bất bình đẳng giới, đặc biệt tại các khu vực nông thôn và vùng khó khăn, nơi phụ nữ thường chịu nhiều trách nhiệm trong việc tiếp cận và sử dụng nước.

 

Tại cuộc họp, các đại biểu cũng nghe đại diện các cơ quan quản lý và các chuyên gia trong lĩnh vực tài nguyên nước chia sẻ các tham luận liên quan về chủ đề: Tăng cường quản lý và quản trị nước ở Việt Nam; Tăng cường quản lý và quản trị nước ở Lào; Phương pháp tiếp cận Chương trình Hành động Chiến lược và Phân tích Chẩn đoán Xuyên biên giới và những phát hiện sơ bộ; Các phương pháp tiếp cận quốc tế và thực tiễn tốt nhất về các Hiệp định hợp tác về nước xuyên biên giới và các bài học kinh nghiệm cho lưu vực sông Mã và sông Neun-Ca và phát triển SAP liên quan;…

 

Cuộc họp tổng kết thường niên đầu tiên của dự án đã khẳng định vai trò của hợp tác xuyên biên giới trong giải quyết các thách thức về tài nguyên nước. Đồng thời, sự kiện cũng mở ra cơ hội tăng cường sự tham gia của nhiều bên liên quan, từ cơ quan quản lý, tổ chức quốc tế đến các viện nghiên cứu và cộng đồng địa phương.

 

DWRM